II OZ 787/22

Dnia 18 stycznia 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 września 2022 r., sygn. akt II SAB/Wr 59/21 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego sądu z dnia 10 lutego 2022 r. w sprawie ze skargi A.O. na bezczynność Rady Miejskiej w M. w przedmiocie podjęcia uchwały o ustaleniu lokalizacji inwestycji mieszkaniowej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) we Wrocławiu postanowieniem z 19 września 2022 r., sygn. akt II SAB/Wr 59/21, odmówił A. O. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu tego postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem z 10 lutego 2022 r., II SAB/Wr 59/21, WSA we Wrocławiu oddalił skargę A. O. na bezczynność Rady Miejskiej w M. w przedmiocie podjęcia uchwały o ustaleniu lokalizacji inwestycji mieszkaniowej. Pismem z 1 września 2022 r. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, a do wniosku o przywrócenie terminu dołączono skargę kasacyjną wraz z odpisami. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że pełnomocnik został zawiadomiony o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu skarżącego w dniu 27 lipca 2022 r., nie posiadał on jednak wiedzy o 30-dniowym terminie na wniesienie skargi kasacyjnej. W terminie od 13 do 28 sierpnia 2022 r. pełnomocnik przebywał na urlopie, wobec czego dopiero w dniu 29 sierpnia 2022 r. zamówił w czytelni sądu akta sprawy na pierwszy możliwy termin – 31 sierpnia 2022 r. Pełnomocnik wywodził, że uchybienie terminowi do złożenia skargi kasacyjnej nastąpiło bez winy strony. Powyższe stanowisko umotywował brakiem winy w wyborze pełnomocnika z urzędu, gdyż strona nie miała wpływu na wybór na działania lub zaniechania pełnomocnika. Wskazując na powyższe sąd pierwszej instancji stwierdził, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w niedochowaniu terminu. W ocenie tegoż sądu argumentacja podniesiona we wniosku nie może świadczyć o braku winy strony. Zdaniem sądu wojewódzkiego fakt przebywania pełnomocnika na urlopie przez część okresu otwartego do wniesienia skargi kasacyjnej, czy też dopuszczenie się zaniechania ze strony pełnomocnika, a nie strony, nie stanowią okoliczności, która uprawdopodobniałaby brak winy skarżącego w uchybieniu terminowi. Sąd pierwszej zwrócił uwagę, że pełnomocnik w okresie od zawiadomienia o wyznaczeniu go na pełnomocnika strony z urzędu do dnia rozpoczęcia urlopu nie poczynił żadnych działań celem zapoznania się ze sprawą, wobec czego nie podjął informacji o wydanym wyroku i terminie na wniesienie skargi kasacyjnej. Jak sam wskazał, urlop zaplanował znacznie wcześniej i znał datę jego rozpoczęcia i zakończenia, przy dochowaniu więc należytej staranności powinien podjąć odpowiednie kroki celem zapoznania się ze sprawą jeszcze przed wyjazdem na urlop. Zdaniem tegoż sądu nie można więc było uznać, że strona nie ponosi winy w uchybieniu terminowi. Nadto sąd wojewódzki przypomniał, że fachowy pełnomocnik zobowiązany jest w taki sposób zorganizować pracę prowadzonej przez siebie kancelarii, aby z powodu jego nieobecności reprezentowane przez niego strony nie poniosły szkody związanej z uchybieniem terminu do dokonania czynności procesowych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. O., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu żalący się zarzuca naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022, poz. 329 ze zm., Ppsa) poprzez odmowę przywrócenia terminu dla strony postępowania do wniesienia przez ustanowionego pełnomocnika z urzędu skargi kasacyjnej od wyroku WSA we Wrocławiu z 10 lutego 2022 r., II SAB/Wr 59/21, podczas gdy uchybienie terminowi nastąpiło bez winy strony, a jednocześnie strona nie ponosi winy w wyborze pełnomocnika z urzędu, co uzasadnia przywrócenie terminu. Mając na uwadze postawione zarzuty skarżący wnosi o: 1. zmianę zaskarżonego postanowienia w całości oraz przywrócenie dla strony postępowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA we Wrocławiu z 10 lutego 2022 r., II SAB/Wr 59/21, z uwagi na uchybienie terminu bez winy strony, 2. zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu adw. M. S. kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przewidzianych za sporządzenie zażalenia w wysokości wg norm prawem przewidzianych. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wynikało z zaplanowanego znacznie wcześniej zagranicznego urlopu na jakim przebywał pełnomocnik oraz faktu, że w piśmie Okręgowej Rady Adwokackiej pełnomocnik został poinformowany o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu w sprawie administracyjnej, bez informacji o ustanowieniu pełnomocnikiem dla rozważenia wywiedzenia skargi kasacyjnej. Tym samym przed wyjazdem na zaplanowany urlop oraz przed zapoznaniem się z aktami sprawy pełnomocnik nie miał wiedzy odnośnie zakresu czynności do jakich wykonania został wyznaczony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie jest niezasadne. Stosownie do treści art. 87 § 1 Ppsa, pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Wskazać na wstępie należy, że choć sąd wojewódzki przemilczał kwestię zachowania przez stronę siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 87 § 1 Ppsa, to jednak – w okolicznościach niniejszej sprawy – uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Pomimo, że art. 87 § 1 Ppsa zastrzega, iż żądanie przywrócenia terminu należy zgłosić w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, to uwzględnienia wymaga fakt, że zgodnie z art. 87 § 4 Ppsa równocześnie z wnioskiem strona jest zobowiązana dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. W konsekwencji uznaje się, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 Ppsa, dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. postanowienia NSA: z 8 czerwca 2006 r., I FZ 198/06; z 15 marca 2007 r., II FZ 47/07; z 11 października 2011 r., II FZ 570/11; z 22 stycznia 2015 r., II OZ 23/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl – CBOSA.nsa.gov.pl). Koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, a ponadto nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 Ppsa. Takie rozumienie wskazanych powyżej przepisów jest także akceptowane na gruncie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 25 lipca 2013 r., SK 17/12 (publ. OTK-A 2013/6/86). W jego uzasadnieniu wskazano m. in., że czas, jaki pozostaje pełnomocnikowi na złożenie skargi kasacyjnej, zostaje w takim przypadku uzależniony od długości trwania procedury wyznaczenia pełnomocnika z urzędu i wyłącznie ta okoliczność różnicuje sytuację pełnomocników z wyboru i ustanawianych z urzędu. Podkreślono, że na skutek powyższej interpretacji przepisów dotyczących przywrócenia terminu zarówno osoba reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, która uchybiła terminowi, jak i osoba reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, która bez swojej winy nie dochowała terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, dysponują siedmioma dniami od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, na wystąpienie z wnioskiem o jego przywrócenie (art. 87 § 1 Ppsa) i jednoczesne złożenie skargi kasacyjnej (art. 87 § 4 Ppsa). W przeciwnym razie początkowy bieg terminu wyznaczany byłby wyłącznie przez działania podjęte przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika. Wobec powyższego należało przyjąć, że siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 Ppsa rozpoczyna bieg po dacie, w której ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy pełnomocnik realnie mógł sporządzić i wnieść skargę kasacyjną. Czym innym jest bowiem termin trwania przeszkody rozumiany jako czas, w którym taki pełnomocnik ma obiektywną możliwość "przygotowania się" do wniesienia skargi kasacyjnej, a czym innym jest siedmiodniowy termin, przewidziany do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Terminy te nie przenikają się, lecz następują kolejno po sobie. Realnie zatem pełnomocnik może złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie trzydziestodniowego terminu niezbędnego do jej sporządzenia (por. postanowienie NSA z 12 lutego 2014 r., I OZ 76/14, CBOSA). W innym bowiem przypadku, sytuacja osoby reprezentowanej przez pełnomocnika z urzędu, który został ustanowiony po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej byłaby odmienna od sytuacji osoby reprezentowanej przez pełnomocnika z wyboru. Powyższe oczywiście nie może wprost prowadzić do konkluzji, że dokonanie ww. czynności procesowej przed upływem owych 30 dni albo w terminie 7 dni po ich upływie jest równoznaczne z dochowaniem terminu do złożenia ww. wniosku. Sąd badając bowiem wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, za każdym razem jest zobligowany dokonać oceny, kiedy istniała realna możliwość sporządzenia złożonej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu skargi kasacyjnej a w konsekwencji do kiedy rozpoczął bieg siedmiodniowy termin do złożenia tego wniosku. Sąd pierwszej instancji tego jednak nie uczynił, co powinien był zrobić. Niemniej uchylanie zaskarżonego orzeczenia (na skutek zażalenia skarżącego) i przekazywanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji, skutkować mogłoby w istocie rozstrzyganiem na niekorzyść strony, gdyż mogłoby doprowadzić do odrzucenia, a nie oddalenia jej wniosku (nie doszłoby nawet do oceny jego zasadności pod kątem wymogów z art. 86 § 1 Ppsa). Tego natomiast zabrania art. 134 § 2 (w zw. z art. 193) Ppsa. Nie ma też w tym przypadku odpowiedniego zastosowania (na mocy art. 197 § 2 Ppsa) art. 189 Ppsa. Tymczasem odnosząc się do meritum wniosku o przywrócenie terminu wskazać należy, że pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu miał obowiązek niezwłocznie podjąć konieczne i niezbędne czynności w celu zapoznania się ze sprawą, która została mu przydzielona. W niniejszej sprawie, jak słusznie przyjął sąd pierwszej instancji, pełnomocnik z urzędu temu obowiązkowi uchybił. Nie można zgodzić się z pełnomocnikiem skarżącego, że w sprawie użyto maksymalnego w okolicznościach niniejszej sprawy wysiłku, aby dowiedzieć się o stanie sprawy, bowiem pełnomocnik skarżącego dopiero 29 sierpnia 2022 r. zapoznał się z aktami sprawy, mimo że zawiadomiony został o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego z urzędu już 27 lipca 2022 r. Pełnomocnik skarżącego wywodzi, że w okresie od 13 do 28 sierpnia 2022 r. przebywał na urlopie, wobec czego dopiero w dniu 29 sierpnia 2022 r. zapoznał się z aktami sprawy. Jak słusznie zauważył sąd pierwszej instancji pełnomocnik ten jednakże konsekwentnie pomija fakt, że w okresie od zawiadomienia o wyznaczeniu go na pełnomocnika z urzędu do dnia rozpoczęcia przezeń urlopu nie poczynił żadnych działań celem zapoznania się ze sprawą, wobec czego nie podjął informacji o wydanym wyroku i terminie na wniesienie skargi kasacyjnej. Dodać również należy, że wyjazd urlopowy pełnomocnika nie miał charakteru nagłego, niespodziewanego, nie dającego się przewidzieć tylko – jak sam przyznał – był on zaplanowany. W takiej sytuacji powinien był on podjąć odpowiednie kroki celem zapoznania się ze sprawą jeszcze przed urlopem. W związku z powyższym, fakt pobytu pełnomocnika na urlopie nie może uprawdopodobnić braku winy w uchybieniu terminu do dokonania określonej czynności procesowej. To na profesjonalnym pełnomocniku ciążył obowiązek zachowania należytej staranności w dbałości o interesy swojego mocodawcy, zaś działania podjęte przez pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu w tej sprawie staranności takiej nie wykazały, na co też trafnie zwrócił uwagę sąd pierwszej instancji. Oczywiste jest, że pełnomocnik poinformowany o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu powinien niezwłocznie podjąć działania w celu ustalenia stanu sprawy i podjęcia ewentualnych czynności procesowych. Strona ponosi ponadto skutki uchybień popełnionych przez swego pełnomocnika. Podzielając zatem stanowisko sądu pierwszej instancji należy stwierdzić, że strona nie wykazała, iż nie ponosi winy w uchybieniu terminowi do wniesienia wniosku w trybie art. 86 i 87 Ppsa, a odnoszącego się do żądania przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Co się tyczy wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, to w postępowaniu zażaleniowym nie mają zastosowania przepisy o zwrocie kosztów postępowania (vide art. 209 Ppsa).