II OZ 731/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2026 r. sygn. akt VII SA/Wa 2706/25 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 września 2025 r. znak: [...] w przedmiocie nakazu wykonania prac konserwatorskich i robót budowlanych postanawia: 1. oddalić zażalenie w zakresie punktu 1 zaskarżonego postanowienia; 2. uchylić punkt 2 zaskarżonego postanowienia i przywrócić termin do uzupełnienia braku formalnego skargi; 3. zwrócić G. K. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od zażalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 31 marca 2026 r., sygn. akt VII SA/Wa 2706/25, po rozpoznaniu wniosku G. K. z dnia 17 marca 2026 r. – w punkcie 1. odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi; w punkcie 2. oddalił wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że postanowieniem z dnia 13 lutego 2026 r. odrzucił skargę G. K. na ww. decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 września 2025 r. w przedmiocie nakazu wykonania prac konserwatorskich i robót budowlanych - z powodu nieuzupełnienia braku formalnego skargi, tj. nieuiszczenia wpisu od skargi. Odpis powyższego postanowienia Sądu został doręczony skarżącemu w dniu 10 marca 2026 r. W dniu 17 marca 2026 r. (data nadania przesyłki w placówce operatora pocztowego) skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 13 lutego 2026 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, jednocześnie ponownie wnosząc skargę, co w ocenie wnioskodawcy, uzupełniać ma ten brak formalny. Jednocześnie, z ostrożności procesowej, skarżący wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi – uzupełniając ten brak formalny poprzez uiszczenie tego wpisu. W uzasadnieniu podniósł, że wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi nie zostało mu skutecznie doręczone, co uniemożliwiło mu wykonanie obowiązku w terminie. Mając na uwadze, że ciężar uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu spoczywa na nim – wniósł o przeprowadzenie dowodu z jego przesłuchania oraz przesłuchania świadka na okoliczność braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności oraz zaistnienia przesłanek do przywrócenia terminu do jej dokonania. Wnioskodawca podał, że przesyłka zawierająca korespondencję sądową dotyczącą uiszczenia wpisu nie została doręczona pod adresem jego miejsca zamieszkania, który został przez niego wskazany jako adres do doręczeń. Co więcej, przesyłka została wydana osobie trzeciej w miejscu prowadzenia przez nią indywidualnej działalności gospodarczej, pod adresem, pod którym funkcjonuje kilka niezależnych od siebie podmiotów gospodarczych, co wyklucza uznanie tego miejsca za miejsce zamieszkania skarżącego lub miejsce doręczenia w rozumieniu przepisów o doręczeniach. Przesyłkę operator pocztowy doręczył zaś osobie, która nie była domownikiem skarżącego ani osobą uprawnioną do odbioru korespondencji adresowanej do skarżącego, w rozumieniu obowiązujących przepisów. Rozpoznając powyższy wniosek Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie wskazał na okoliczność, która w wystarczającym stopniu uzasadniałaby przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wprawdzie niedoręczenie przesyłki może stanowić o braku winy w uchybieniu terminu, ale akta nie wskazują aby taka sytuacja wystąpiła. Znajdujące się w aktach sprawy potwierdzenie odbioru (duplikat wydany przez operatora pocztowego - k. 26) korespondencji dotyczącej wezwania do uzupełnienia braków formalnych zawiera wszystkie niezbędne elementy uprawniające do uznania jej jako skutecznie doręczonej skarżącemu w trybie art. 72 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143) - dalej: "P.p.s.a.". Sąd Wojewódzki wziął pod uwagę adnotacje dokonane przez doręczyciela na dowodzie doręczenia przesyłki, zawierające datę tego doręczenia (w dniu 19 listopada 2025 r.), imię i nazwisko osoby, której doręczono tą korespondencję (W. K.), a także jej status (pełnoletni domownik). Skarżący wskazał w złożonej skardze następujący adres do doręczeń: [...], jak również nie uprawdopodobnił – w jakikolwiek sposób – że ww. W. K. nie jest jego domownikiem. Za niezrozumiałe Sąd pierwszej instancji uznał twierdzenia skarżącego, że W. K. pod wskazanym adresem prowadzi indywidualną działalność gospodarczą, a ponadto pod tym adresem funkcjonuje kilka niezależnych od siebie podmiotów gospodarczych, co ma wykluczać uznanie tego miejsca za miejsce zamieszkania skarżącego lub miejsce doręczenia w rozumieniu przepisów o doręczeniach. Zgodnie bowiem z art. 69 § 1 P.p.s.a. doręczenia dokonuje się w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie się adresata zastanie. Sam skarżący w ponownie złożonej do Sądu skardze, pomimo tego, że w złożonym wniosku wskazał, że nie można uznać tego adres za miejsce zamieszkania skarżącego lub miejsce doręczenia w rozumieniu przepisów o doręczeniach, po raz kolejny wskazuje dokładnie ten sam adres jako adres, na który Sąd ma doręczać skierowaną do niego korespondencję. Odnośnie natomiast żądania przeprowadzenia dowodu z jego przesłuchania oraz przesłuchania świadka (skarżący nie wskazał nawet kto miałby być tym świadkiem) na okoliczność braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności oraz zaistnienia przesłanek do przywrócenia terminu do jej dokonania, to Sąd Wojewódzki wskazał, że przepisy P.p.s.a. nie dopuszczają (w żadnym przypadku) możliwości przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka ani przesłuchania strony. W świetle powyższych ustaleń należało uznać, że w niniejszej sprawie nie zachodzą wyjątkowe okoliczności warunkujące możliwość przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Co zaś się tyczy wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia samej skargi, to Sąd Wojewódzki wskazał, że terminowi temu skarżący nie uchybił i tym samym wniosek w tym przedmiocie podlegał odrzuceniu jako niedopuszczalny. Zażalenie na to postanowienie wniósł G. K. i zaskarżając je w całości, zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ wynik sprawy, tj.: 1. art. 86 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu z pominięciem kluczowego elementu stanu faktycznego, tj. toczącego się równolegle postępowania zażaleniowego dotyczącego skuteczności doręczenia zarządzenia do uiszczenia wpisu od skargi, co doprowadziło do oparcia rozstrzygnięcia na niezweryfikowanym założeniu faktycznym i przedwczesnego przesądzenia kwestii będącej przedmiotem kontroli instancyjnej oraz poprzez pominięcie związku przyczynowego pomiędzy wadliwym doręczeniem zarządzenia a uchybieniem terminowi do uiszczenia wpisu sądowego, 2. art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez brak zawieszenia postępowania z urzędu, mimo że rozstrzygnięcie wniosku o przywrócenie terminu zależy od wyniku innego toczącego się postępowania sądowo- administracyjnego, 3. art. 86 § 2 P.p.s.a. poprzez pominięcie faktu, że uchybienie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi powoduje dla strony ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego, 4. art. 87 § 2 P.p.s.a. poprzez przyjęcie standardu dowodowego wyższego niż wymagany ustawowo i faktyczne żądanie udowodnienia, a nie jedynie uprawdopodobnienia braku winy, 5. art. 72 § 1 w zw. z art. 69 § 1 P.p.s.a. poprzez ich wadliwe zastosowanie skutkujące bezpodstawnym uznaniem fikcji skutecznego doręczenia, mimo że doręczenie nastąpiło osobie całkowicie nieuprawnionej oraz iv miejscu niemającym żadnego związku z miejscem zamieszkania skarżącego, co oznacza, że nie tylko nie zostały spełnione przesłanki doręczenia zastępczego, ale doszło do ich całkowitego pominięcia, a przyjęcie skuteczności takiego doręczenia stanowi niedopuszczalne rozszerzenie tej instytucji, 6. art. 73 ustawy P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu skuteczności doręczenia pomimo braku wykazania, że przesyłka została doręczona osobie uprawnionej do jej odbioru, w szczególności bez ustalenia, czy osoba odbierająca była domownikiem adresata lub innym podmiotem spełniającym ustawowe przesłanki doręczenia zastępczego, co doprowadziło do bezpodstawnego uznania doręczenia za prawidłowe i skuteczne, 7. art. 133 § 1 ustawy P.p.s.a. poprzez dokonanie ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, polegające na przyjęciu, że przesyłka doręczona osobie trzeciej zawierała zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, podczas gdy z akt sprawy wynika, iż korespondencja ta obejmowała jedynie odpowiedź organu na skargę, co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, 8. art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez brak zastosowania, czego skutkiem jest brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, dowolna ocena okoliczności doręczenia oraz pominięcie istotnych faktów wskazanych przez skarżącego, 9. art. 86 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez zastosowanie nadmiernego formalizmu procesowego i w konsekwencji pozbawienie strony prawa do sądu w wyniku wadliwej oceny doręczenia. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie orzeczenie co do istoty poprzez przywrócenie terminu zarówno do wniesienia skargi, jak i do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci uiszczenia wpisu sądowego, ewentualnie o chylenie zaskarżonego postanowienia w pkt 2 i przywrócenie terminu zarówno do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci uiszczenia wpisu sądowego lub przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania. Nadto skarżący podtrzymał wniosek o przeprowadzenie dowodów z jego przesłuchania oraz z przesłuchania świadka - także na piśmie - jako niezbędnych dla wykazania rzeczywistego przebiegu doręczenia i braku podstaw do przyjęcia jego skuteczności. W uzasadnieniu zażalenia powyższe zarzuty dodatkowo umotywowano. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zawiera częściowo usprawiedliwione podstawy. Stosownie do treści art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W świetle art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Zgodnie z art. 87 § 5 P.p.s.a., po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Wyjaśnić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności. Przy ocenie winy należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, LEX nr 50679; 7 lutego 2000 r., sygn. akt I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12). W pierwszej kolejności wskazać należy, że prawidłowe jest rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji zawarte w punkcie 1 sentencji, a dotyczące odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Jak bowiem trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, skarga została wniesiona w terminie i brak było potrzeby przywracania terminu, który nie został uchybiony. Tyma samym wniosek o przywrócenie terminu, który nie został uchybiony, jest niedopuszczalny. Co zaś się tyczy zawartego w punkcie 2 sentencji zaskarżonego postanowienia rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy przywrócenia skarżącemu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, to wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, w okolicznościach niniejszej spraw, nie da się wykluczyć prawdopodobieństwa, że w adresowanej do skarżącego przesyłce zawierającej zdaniem Sądu pierwszej instancji m.in. wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, faktycznie tego wezwania nie było. W aktach sprawy znajduje się bowiem nie oryginał, a duplikat potwierdzenia odbioru przez skarżącego (dorosłego domownika) przesyłki sądowej, jednakże z duplikatu tego nie wynika, co tak naprawdę znajdowało się w tej przesyłce. Na owym duplikacie nie ma bowiem jakiejkolwiek informacji, co ta przesyłka faktycznie zawierała. Wobec tego nie ma żadnej pewności, czy skarżący otrzymał wezwanie wraz z odpisem odpowiedzi na skargę, czy jak twierdzi, tylko odpowiedź na skargę, do której zresztą ustosunkował się pismem z dnia 24 listopada 2025 r. (k.17 akt sądowych). Zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dowodowo niemożliwe jest aktualnie wykazanie, że przesyłka rzeczywiście zawierała zarówno wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi jak i odpis odpowiedzi na skargę lub nie zawierała wezwania do uiszczenia wpisu a tylko odpowiedź na skargę, jak dowodzi strona. W obu przypadkach jest to domniemanie, które można jedynie uprawdopodobnić. Z doświadczenia życiowego wynika, że racjonalnym działaniem strony zainteresowanej w rozpoznaniu jej sprawy jest wykonywanie wszelkich obowiązków, które są warunkiem nadania biegu sprawie w postępowaniu, które przecież strona skarżąca sama zainicjowała. Przyjąć zatem należy, że skoro strona skarżąca ustosunkowała się do odpowiedzi na skargę będącej w tej przesyłce, to również wykonałaby wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi. Wobec tego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyjaśnienia strony skarżącej o braku winy w uchybieniu terminu do uzupełniania braku formalnego skargi zasługują na wiarę i uzasadniają przypuszczenie, że w toku technicznego wykonania zarządzeń WSA w Warszawie, mogło dojść do przypadkowego niezałączenia wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego, a zaistniałe wątpliwości nie mogą obciążać strony. Przekonanie powyższe wzmacnia również brak logiki w działaniu skarżącego, który – gdyby założyć, że został prawidłowo wezwany do uiszczenia wpisu od skargi – udzieliłby odpowiedzi na odpowiedź na skargę, pomijając zupełnie kwestię opłacenia samej skargi. Przyjąć zatem należy, że skoro skarżący przedstawił na piśmie swoje stanowisko wobec odpowiedzi na skargę, to prawdopodobnym jest, że z niewiadomych powodów faktycznie nie otrzymał wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Zatem pozbawienie skarżącego szansy na merytoryczne rozpoznanie skargi w tych konkretnych okolicznościach sprawy, tym bardziej, że składając wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi skarżący wymagany wpis od skargi uiścił, jawi się, w związku z przedstawioną wcześniej argumentacją, jako krzywdzące dla samego skarżącego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, za takim rozstrzygnięciem wątpliwości na korzyść strony przemawia również umożliwienie stronie skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu, stosownie do art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. II FZ 236/17, LEX nr 2322916). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w punkcie 1. sentencji, a na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 oraz art. 86 § 1 w związku z art. 193 P.p.s.a., postanowił, jak w punkcie 2. sentencji. O zwrocie skarżącemu wpisu sądowego od zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 P.p.s.a., jak w punkcie 3. sentencji postanowienia.