II OZ 688/14

Dnia 15 lipca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 883/12 o odmowie przyznania D. i M. Wnukom prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W. i J. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] października 2012 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 883/12, odmówił D. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W. i J. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] października 2012 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. W uzasadnieniu Sąd, powołując się na treść art. 245 § 1 i 3, 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", stwierdził, że wnioskodawcy nie wykazali, że ich sytuacja majątkowa i finansowa uległa pogorszeniu w sposób uzasadniający przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym. Nie wskazali oni udokumentowanych okoliczności motywujących niemożność poniesienia kosztów postępowania. Nie przedłożyli także stosownych dokumentów na skutek wezwania w tym przedmiocie przez referendarza sądowego czy też na etapie złożenia sprzeciwu, chociaż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także poparcia powoływanych okoliczności środkami dowodowymi. Tym samym nie wykazali oni, że znajdują się w sytuacji materialnej, która nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast sama analiza kolejnego wniosku z dnia 12 listopada 2014 r. oraz ogólnikowych wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia 2 lutego 2014 r. pozwala na konstatację, że określony w aktualnym wniosku łączny miesięczny dochód jest wręcz wyższy, niż ten oznaczony we wcześniejszym urzędowym formularzu. Obecnie został on bowiem wskazany w wysokości 2738 zł, podczas gdy uprzednio wynosił 1849 zł. Z kolei wydatki – jak zauważyli sami wnioskodawcy – są "takie jak w złożonych poprzednio dokumentach". Zażalenie na ww. postanowienie wnieśli D. W. i M. W., następnie uzupełnione pismem z dnia 27 kwietnia 2014 r. Skarżący podnieśli, że Sąd I instancji pozbawia ich prawa do sądu i zmusza ich do zbycia współwłasności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja pomocy prawnej jest, więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazali, że spełniają przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Przedstawione przez skarżących informacje we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalają przyjąć, że nie są w stanie ponieść częściowych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na uwagę zasługuje, że na skierowane wezwanie skarżący nie nadesłali żądanych dodatkowych dokumentów poza kopiami przekazów pocztowych potwierdzających wskazany we wniosku dochód na łączną kwotę 2739,32 zł. Zasadnie zatem Sąd I instancji stwierdził, że w sytuacji, gdy skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawili wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę ich sytuacji materialnej – wniosek nie może być uwzględniony. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu prawidłowo ocenił przedstawioną sytuację finansową skarżących jako niewystarczającą do przyznania prawa pomocy. Ponadto Sąd ten prawidłowo ocenił, że uwzględnienie przedmiotowego wniosku wymagało dodatkowo wykazania, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy związana z uzyskaniem niższych dochodów, ponieważ przedmiotowy wniosek został złożony jako kolejny po prawomocny zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Jak zasadnie wskazał Sąd, aktualnie skarżący wykazują wyższe dochody, co oznacza, że nie nastąpiło pogorszenie ich sytuacji materialnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy tylko w przypadku wykazania, że nastąpiło pogorszenie sytuacji materialnej kolejny wniosek zasługiwałby na uwzględnienie. Takich okoliczności jednak skarżący składając kolejny wniosek nie wykazali. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na mocy art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.