II OZ 577/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Leszek Kamiński, po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1277/15 w przedmiocie cofnięcia S. G. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. G. na decyzję M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 15 kwietnia 2015 r. nr ... w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2016 r., VII SA/Wa 1277/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie cofnął S. G., zw. dalej skarżącą, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd podał, że postanowieniem z dnia 1 września 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1277/15 referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji wskazał, że orzekając w przedmiocie cofnięcia przyznania prawa pomocy ponownie ocenił okoliczności powołane przez skarżącą, na podstawie których przyznano prawo pomocy. Sąd argumentował, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że samodzielnie powadzi gospodarstwo domowe. Podała, że utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytury w wysokości 1 420,68 złotych brutto miesięcznie oraz z tytułu wynajmu mieszkania w wysokości 700 złotych brutto miesięcznie, z czego na pokrycie kosztów leków wydaje średnio kwotę 1 083 złotych miesięcznie, na dowód czego do wniosku załączyła 26 kserokopii paragonów i faktur w okresie od stycznia do lipca 2015 roku. W ocenie Sądu I instancji, analiza poszczególnych pozycji wskazanych w tych dokumentach pozwalała na stwierdzenie, że produkty te to suplementy diety, produkty kosmetyczne, środki pielęgnacyjne występujące w ilości przekraczających potrzeby przeciętnego użytkownika. Sąd przytoczył przykłady produktów, które znalazły się na kilku z przedstawionych faktur, mianowicie "Reparil Ice-spray 200 ml" ‒ którego skarżąca w wymienionym powyżej okresie zakupiła łącznie 96 opakowań, "Biotyk Complex 20 kaps." ‒ 28 opakowań, lub "AA Maseczka intensywnie nawilżająca 10 ml" ‒ 56 opakowań. Zdaniem Sądu, wskazane wydatki przeznaczone na zakup suplementów diety, produktów kosmetycznych czy też środki pielęgnacyjne, nie mogą mieć priorytetu przed ponoszeniem kosztów sądowych. W ocenie Sądu I instancji, w przedmiotowej sprawie okazało się, że okoliczności, na podstawie których przyznano prawo pomocy nie istniały, albowiem skarżąca niewłaściwie wskazała niezbędne wydatki jako wydatki na zakup leków. Mając powyższe na względzie, Sąd I instancji, na podstawie art. 249 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., orzekł o cofnięciu przyznanego skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wskazała, że stosuje ww. preparaty ze względu na zły stan zdrowia, w tym przebyte leczenie onkologiczne i zwyrodnienia kolan III i IV stopnia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Prawo pomocy można więc cofnąć, gdy (1) wyjdzie na jaw, że okoliczności istniejące w dacie przyznania prawa pomocy w rzeczywistości nie istniały, co jest następstwem poczynienia przez sąd wadliwych ustaleń w toku postępowania dotyczącego udzielenia tego prawa, w tym w szczególności przedstawienia przez stronę nieprawdziwych danych w zakresie jej sytuacji materialnej i osobistej, (2) stan majątkowy strony ulegnie zmianie na jej korzyść już po przyznaniu prawa pomocy, przy czym musi to być zmiana istotna. Z powyższego wynika, że podstawą do wydania postanowienia o cofnięciu prawa pomocy mogą być jedynie zdarzenia, które ujawniły się już po przyznaniu tego prawa (por. P. Gołaszewski [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, C.H.Beck, Warszawa 2015, 985,986). W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji cofnął przyznane skarżącej prawo pomocy na tej podstawie, że zdaniem Sądu, skarżąca podała nieprawdziwe informacje wskazując, że na pokrycie kosztów leków wydaje średnio kwotę 1 083 złotych. Rozpatrując sprawę Sąd stwierdził natomiast, że produkty kupowane przez skarżącą to suplementy diety, produkty kosmetyczne, środki pielęgnacyjne występujące w ilości przekraczających potrzeby przeciętnego użytkownika. Ta okoliczność doprowadziła Sąd do wniosku, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe. Sąd I instancji, cofnął więc przyznane skarżącej prawo pomocy wskazując, że w sprawie nastąpiła zmiana okoliczności, która powodowała ustąpienie przyczyn stanowiących podstawę do jego przyznania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, oparcie postanowienia o cofnięciu prawa pomocy jedynie na wskazanych przez Sąd I instancji faktach nie może być uznane za słuszne i przesądzać o naruszeniu art. 249 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji przed wydaniem postanowienia o cofnięciu prawa pomocy, winien był ustalić czy skarżąca wnioskując o przyznanie przedmiotowego prawa przedstawiła dane nieprawdziwe. Powinien to uczynić poprzez wezwanie do nadesłania stosownej dokumentacji potwierdzającej konieczność przyjmowania substancji, co do których Sąd powziął wątpliwość. Konieczność wyjaśnienia ww. zagadnień jest szczególnie widoczna wobec okoliczności podniesionych w zażaleniu, w którym skarżąca wskazuje uwarunkowania, które zdaniem skarżącej usprawiedliwiają wysokie zużycie przedmiotowych substancji, w tym usuwanie skutków chemioterapii oraz potrzeby stosowania środków znieczulających koniecznych do zwalczania bólu związanego ze zwyrodnieniem stawów. Okoliczności powyższe nie były przedmiotem wyjaśnień i rozważań Sądu, które powinny poprzedzać wydanie zaskarżonego postanowienia. Tym samym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanie postanowienia o cofnięciu prawa pomocy bez odpowiednich wyjaśnień, uznać należało za przedwczesne. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.