II OZ 545/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G., M. K., D. L. i S. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 marca 2026 r., sygn. akt II SA/Gd 652/25 umarzające postępowanie w sprawie ze skargi [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G., M. K., D. L. i S. B. na czynność Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 30 czerwca 2025 r. w przedmiocie odmowy wyłączenia karty adresowej z gminnej ewidencji zabytków postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. zwrócić skarżącym - [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G., M. K., D. L. i S. B. – solidarnie ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 100 (słownie: sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od zażalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 25 marca 2026 r. o sygn. II SA/Gd 652/25 umorzył postępowanie w sprawie ze skargi [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G., M. K., D. L. oraz S. B. (dalej: skarżący) na czynność Prezydenta Miasta G. (dalej: Prezydent) z 30 czerwca 2025 r. w przedmiocie odmowy wyłączenia karty adresowej z gminnej ewidencji zabytków. Jak podał Sąd, zarządzeniem nr 1937/25/IX/0 z 26 listopada 2025 r. Prezydent wyłączył z gminnej ewidencji zabytków kartę adresową sporządzoną dla budynku mieszkalnego jednorodzinnego przy ul. [...], dz. nr [...], obręb [...] [...], powierzając wykonanie zarządzenia Miejskiemu Konserwatorowi Zabytków. Sąd uznał w konsekwencji, że skoro po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego Prezydent wyłączył z gminnej ewidencji zabytków sporną kartę adresową, to postępowanie sądowoadministracyjne w przedmiocie odmowy jej wyłączenia stało się bezprzedmiotowe. Przypomniał, że z mocy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2025 r. o sygn. II OSK 940/24 stwierdzono bezskuteczność czynności odmowy wyłączenia spornego budynku z gminnej ewidencji zabytków (dalej: GEZ), co oznacza w istocie, że taka odmowa, jako nieskutecznie dokonana, nie miała miejsca. Przedmiotem skargi jest wprawdzie informacja (czynność) organu o odmowie wyłączenia danego budynku z GEZ z 30 czerwca 2025 r., która nie może jednak pozostawać w oderwaniu od zapadłego w sprawie odmowy wyłączenia karty adresowej budynku z GEZ powołanego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący, reprezentowani przez radcę prawnego, złożyli zażalenie na powyższe postanowienie Sądu I instancji, wnosząc o jego uchylenie w całości i skierowanie skargi do merytorycznego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 7 Konstytucji RP oraz art. 161 § 1 pkt 3, art. 3 § 1, § 2 pkt 4, art. 53 § 1 i § 2, § 2a, art. 58 § 1 pkt 2, art. 200, art. 201 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") oraz art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, art. 22 ust. 5 pkt 2 i 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1292 ze zm.; dalej: "u.o.z."), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez nieprawidłową wykładnię i niewłaściwe ich zastosowanie. W piśmie z 23 kwietnia 2026 r. pełnomocnik Prezydenta zawarł odpowiedź na zażalenie i wniósł o jego oddalenie w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Istotnym z punktu widzenia prawidłowości objętego zażaleniem skarżących postanowienia, pozostaje wyrok (nieprawomocny) Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o sygn. II SA/Gd 621/24, którym stwierdzono bezskuteczność czynności Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku (dalej: PWKZ) z 3 kwietnia 2024 r. w przedmiocie włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej zabytku danej nieruchomości. Jak stwierdził w powołanym wyroku Sąd I instancji, warunkiem uruchomienia procedury włączenia karty ewidencyjnej obiektu uznanego za zabytek jest uprzednie jej sporządzenie. Jeżeli karta ewidencyjna zabytku istnieje, to należy zawiadomić właściciela (posiadacza obiektu) o zamiarze jej włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków (dalej: WEZ). Wymogiem formalnym jest to, by zawiadomienie zostało dokonane na co najmniej 14 dni przed włączeniem karty do ewidencji. W ocenie Sądu nie sposób przyjąć, że wojewódzki konserwator zabytków w jakikolwiek sposób może "odwrócić" kolejność czynności. Zawiadomienie o zamiarze włączenia do ewidencji dotyczy karty ewidencyjnej zabytku, to jest dokumentu, który w momencie tego zawiadomienia istnieje. Nie można bowiem zawiadomić o zamiarze włączenia do ewidencji czegoś co jeszcze nie powstało (nie istnieje). Oczywistym jest, że włączenie do ewidencji zabytków powoduje szereg konsekwencji związanych z różnorodnymi ograniczeniami w zakresie korzystania z prawa własności obiektu. Sąd I instancji przypomniał, że zawiadomieniem z 26 lutego 2024 r. PWKZ poinformował skarżących o zamiarze włączenia do WEZ karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego. Następnie zawiadomieniem z 3 kwietnia 2024 r. PWKZ zawiadomił współwłaścicieli danej nieruchomości o włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej zabytku. W treści zawiadomienia znalazła się informacja, że załącznikiem nr 1 do niego jest urzędowo poświadczona kopia karty ewidencyjnej zabytku. W aktach sprawy przekazanych przez PWKZ znajduje się wyłącznie kopia samego zawiadomienia bez wspomnianego załącznika. Co więcej, z przeprowadzonego dowodu z pisma Dyrektora Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 28 maja 2024 r. wynika, że nie posiadał on karty ewidencyjnej obiektu przy ul. [...] w G.. Jak wskazał "nie ma potwierdzenia założenia karty ewidencyjnej dla budynku znajdującego się w G. przy ul. [...]". Zawiadomienie PWKZ o zamiarze włączenia obiektu do WEZ zostało sporządzone i doręczone właścicielom budynku mimo tego, że karta zabytku w tym dniu nie istniała. Skoro sporządzenie karty ewidencyjnej zabytku warunkuje rozpoczęcie procedury włączenia jej do WEZ, a w przedmiotowej sprawie PWKZ rozpoczął tę procedurę bez sporządzenia wymaganej karty, oczywistym jest, że stało się to z naruszeniem prawa. Należy również zwrócić uwagę, że pismem z 30 czerwca 2025 r. Prezydent poinformował, że nie może spełnić żądania skarżących o wyłączenie karty adresowej danego zabytku z GEZ z uwagi na zobowiązanie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. II OSK 940/24 do podjęcia działań zmierzających do ustalenia czy karta ewidencyjna budynku została sporządzona, nadal istnieje w zasobach PWKZ i czy nadal istnieje podstawa włączenia tego obiektu do ewidencji. PWKZ przekazał Miejskiemu Konserwatorowi Zabytków w G., że karta została włączona do wojewódzkiej ewidencji zabytków 3 kwietnia 2024 r., czynność ta została uznana jednak za bezskuteczną wyrokiem Sądu z 10 marca 2025 r. o sygn. II SA/Gd 621/24 oraz PWKZ złożył w tej sprawie skargę kasacyjną, zatem rozstrzygnięcie to jest nieprawomocne. Czynność wpisania do WEZ pozostaje zatem w mocy do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jeżeli czynność PWKZ zostanie uznana za bezskuteczną to otworzy drogę do wyłączenia budynku z gminnej ewidencji zabytków. Wyjaśnić należy, że zgodnie z prezentowanym w judykaturze stanowiskiem, jedyną przesłanką do wpisania obiektu do gminnej ewidencji zabytków jest jego wcześniejsze włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków, natomiast zarzuty co do braku walorów zabytkowych nieruchomości powinny być podnoszone na etapie czynności materialnoprawnej w przedmiocie włączenia (wpisania) przez wojewódzkiego konserwatora zabytków obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych, ciężar zaś oceny w zakresie wpisu do ewidencji gminnej w oparciu o art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z. spoczywa na organie prowadzącym ewidencję wojewódzką. W sytuacji zatem, gdy wojewódzki konserwator zabytków włączy kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, to bezwzględnym obowiązkiem wójta (burmistrza, prezydenta miasta) jest sporządzenie karty adresowej tego zabytku i włączenie jej do gminnej ewidencji zabytków. Czynność włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji nie ma w istocie charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia, bowiem wójt (burmistrz, prezydenta miasta) nie ma prawa kwestionować ustaleń wojewódzkiego konserwatora zabytków, które zdecydowały o umieszczeniu zabytku w ewidencji wojewódzkiej. Wójt (burmistrz, prezydenta miasta) nie ma prawa również oceniać treści karty ewidencyjnej sporządzonej przez konserwatora wojewódzkiego. Obowiązki wójta (burmistrza, prezydenta miasta), związane z przeniesieniem wpisu z wojewódzkiej ewidencji zabytków do ewidencji gminnej, ograniczone są do zweryfikowania, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi w karcie ewidencyjnej zabytku. W tych warunkach umorzenie postępowania wobec stwierdzonej bezprzedmiotowości postępowania w sprawie odmowy wyłączenia karty adresowej z gminnej ewidencji zabytków, nie znajduje aprobaty Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ewentualne rozstrzygnięcie w tym zakresie uzależnione jest od przesądzenia kwestii podniesionych w powołanym wyroku o sygn. II SA/Gd 621/24, owo przesądzenie będzie bowiem miało – z punktu widzenia przewidzianych w tej materii spraw regulacji prawnych – wpływ na wynik sprawy. Wydanie zatem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie uzależnione jest od zakończenia postępowania prowadzonego przez Sąd w sprawie o powyższej sygnaturze. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie należy uchylić, o czym postanowiono na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. O zwrocie wpisu od zażalenia orzeczono na podstawie at. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a..