II OZ 419/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Żak (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. G.i J.G.1. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 marca 2026 r., sygn. akt II SA/Po 100/26, odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi J. G. i J. G.1. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 14 października 2025 r., nr SKO-4213/309/25 w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 6 marca 2026 r., sygn. akt II SA/Po 100/26, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej: "p.p.s.a."), odmówił J.G. i J. G.1. (dalej: "skarżącym") przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 14 października 2025 r., nr SKO-4213/309/25 w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji podał, że w treści skargi skarżący zawarli wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Natomiast w uzasadnieniu wniosku wskazali, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez ich winy. Dokumenty dotyczące sprawy, w tym decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu, pozostawały bowiem w dyspozycji osoby trzeciej, która deklarowała pomoc w prowadzeniu sprawy. W okresie tym skarżący nie mieli fizycznego dostępu do decyzji ani do pozostałych dokumentów niezbędnych do sporządzenia skargi, co uniemożliwiało jej wniesienie w ustawowym terminie. Część dokumentów została zwrócona skarżącym w dniu 24 grudnia 2025 r. i skarżący niezwłocznie podjęli czynności zmierzające do wniesienia skargi. Sąd I instancji uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ w sprawie nie została spełniona przesłanka braku winy strony w uchybieniu terminu. W tym zakresie Sąd przyjął, że wskazywana we wniosku przez skarżących okoliczność przekazania dokumentów sprawy osobie trzeciej nie może być uznana za okoliczność uprawdopodobniającą brak winy skarżących w uchybieniu terminu. I tak, jak zaznaczył dalej WSA w Poznaniu, z akt sprawy wynika, że skuteczne doręczenie przesyłek zawierających zaskarżoną decyzję nastąpiło do rąk własnych J. Gr. Ponadto, z punktu 1 zawartego w decyzji pouczenia skarżący dowiedzieli się o 30-dniowym terminie do wniesienia skargi liczonym od daty otrzymania decyzji. Tym samym skarżący, zachowując należytą staranność, pomimo powierzenia prowadzenia sprawy osobie trzeciej powinni pilnować upływającego terminu i monitować stan sprawy, a w sytuacji powzięcia wątpliwości co do rzetelności osoby, której powierzyli dokumenty związane ze sprawą, zareagować w odpowiednim czasie i wystąpić o zwrot dokumentacji w terminie umożliwiającym wniesienie skargi bez opóźnienia. Zdaniem Sądu I instancji, nic nie stało bowiem na przeszkodzie, aby skarżący świadomi upływu czasu znaleźli inną osobę do pomocy, lub też aby samodzielnie sporządzili skargę w terminie. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli skarżący. Wystąpili o jego uchylenie w całości i przywrócenie terminu do wniesienia skargi i jej rozpoznanie. Skarżący stwierdzili, że jako rolnicy nie posiadają wiedzy prawniczej i z tego powodu byli zmuszeni posiłkować się pomocą innych osób oraz prawnika, gdyż ich wiedza w tym zakresie nie pozwala na samodzielne prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego. To zaś na skutek działania tych osób (ich ostatecznej rezygnacji z pomocy skarżącym) doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie podlegało oddaleniu jako niezasadne. W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy skarżący we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi uprawdopodobnili okoliczności wskazujące na brak ich winy w uchybieniu terminu. Skarżący brak winy łączą w istocie z zaniechaniem działania innych osób, którym powierzyli dokumentację sprawy niezbędną do wniesienia skargi, a które to osoby ostatecznie nie przyjęły tego zlecenia przez co doszło też do opóźnienia wydania dokumentów skarżącym i w konsekwencji wniesienia skargi do Sądu I instancji z uchybieniem terminu. Zasadnicze znaczenie dla uznania zasadności wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że uchybienie terminowi nie nastąpiło z winy strony. Dla takiej oceny konieczne jest nie tylko dokonanie analizy okoliczności podnoszonych przez stronę we wniosku, lecz również całości okoliczności sprawy. Z okoliczności tych wynika, że skarżąca J. G. osobiście odebrała zaskarżoną decyzję kierowaną zarówno do niej, jak też do J. G.1. - współskarżącego. Skarżący od początku mieli zatem świadomość, że od doręczonej decyzji przysługuje im skarga w zakreślonym terminie, a mimo to, jak słusznie zauważył Sad I instancji, nie dochowali należytej staranności, aby złożyć skargę w terminie, choćby przez sprawowanie nadzoru nad osobami, którym powierzyli jej przygotowanie, czy też opracowanie. Osoby te nie były bowiem pełnomocnikami działającymi w ich imieniu w postępowaniu administracyjnym, czy też sadowoadministracyjnym, a kwestia ich umocowania przez skarżących ostatecznie nie nastąpiła. Skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia wnieśli osobiście. Z tego powodu nie można przyjąć, że brak ich winy w uchybieniu terminu miał swoje źródło w nieskutecznym skorzystaniu z pomocy osób trzecich, a w rezultacie, za Sądem I instancji, należało uznać, że skarżący nie uprawdopodobnili braku swojej winy. Oczywiście uprawdopodobnienie to instytucja procesowa, której istota polega na tym, że ustalenia nie muszą być zgodne z rzeczywistością, a jedynie wysoce prawdopodobne. Tym samym w sytuacji kontroli przez sąd administracyjny prawdopodobieństwa braku winy w uchybieniu terminowi sąd dokonuje jedynie skrótowej analizy materiału dowodowego, a jego ustalenia są zwolnione z wysokiego formalizmu, który jest przewidziany dla czynności dowodowych (por. A. Skoczylas, P. Szustakiewicz (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2, 2023, komentarz do art. 87 p.p.s.a.). Jednak jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30 listopada 2023 r., sygn. akt II GZ 413/23 (Legalis nr 3017910): "Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi, sąd I instancji powinien ocenić, czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę, a następnie ocenić, czy mogą one uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Oceniając powyższe, sąd mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, winien zbadać, czy rodzaj i charakter podjętych przez skarżącego działań może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym". W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd I instancji ocenił okoliczności wskazane przez skarżących z uwzględnieniem tych zasad, wskazując przede wszystkim na niedochowanie przez nich należytej staranności w prowadzeniu własnej sprawy i dalece spóźnione w czasie zainteresowanie sprawą, w sytuacji gdy bieg terminu do wniesienia skargi był wynikiem osobistego odbioru decyzji przez skarżąca J. G., o czym wiedziała przekazując wspólnie z J. G.1. dokumenty do przygotowania skargi osobom trzecim. Co więcej, należy też przypomnieć, że pojęcie winy strony w uchybieniu terminowi w postępowaniu sądowym obejmuje swym zakresem także winę osób trzecich, które strona upoważniła do dokonania określonej czynności. Zatem zaniedbanie osoby, której powierzono wykonanie czynności, do której zobowiązana była strona, nie uzasadnia uwzględnienia żądania. Jeżeli strona powierza dokonanie określonych czynności konkretnej osobie, licząc na jej dokładność i staranność, ponosi także ryzyko związane z zachowaniem tej osoby. Zawinienie osoby, której powierzono wykonanie czynności, w uchybieniu terminowi nie stanowi przesłanki do przywrócenia terminu (tak NSA w postanowieniu z dnia 8 września 2022 r., sygn. akt II GSK 750/19, Legalis nr 2752644). W niniejszej sprawie, analizując sposób działania skarżących można wprost mówić o ich zawinionym zaniedbaniu, które polegało na braku aktywnego udziału w sprawie (choćby zainteresowaniu jej stanem) po przekazaniu dokumentów osobie trzeciej i upływającym z każdym kolejnym dniem terminem 30 dni na wniesienie skargi.. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.