II OZ 23/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Bąkowski po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 2 października 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 252/25 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi w sprawie ze skargi M.B. na postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 lutego 2025 r., znak WOP.7722.5.2025.DM w przedmiocie zobowiązania do wstrzymania prowadzenia robót budowlanych przy budowie budynku postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 2 października 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 252/25, odmówił skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi w sprawie ze skargi M.B. na postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 17 lutego 2025 r., znak WOP.7722.5.2025.DM w przedmiocie zobowiązania do wstrzymania prowadzenia robót budowlanych przy budowie budynku. Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. M.B., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na wyżej powołane postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi. Na podstawie zarządzeń Przewodniczącego Wydziału II z 22 kwietnia 2025 r. pełnomocnik skarżącej został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi przez złożenie odpisu skargi podpisanego lub poświadczonego za zgodność z oryginałem, wskazanie numeru PESEL oraz miejsca zamieszkania skarżącej. Ponadto pełnomocnik skarżącej został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. W powyższych wezwaniach wskazano, że braki formalne skargi winny być uzupełnione w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwania te zostały doręczone pełnomocnikowi skarżącej 30 kwietnia 2025 r., zatem 7-dniowy termin do uzupełnienia braków formalnych skargi biegł od 1 maja 2025 r. do 7 maja 2025 r. 5 maja 2025 r. pełnomocnik skarżącej złożył w siedzibie Sądu pismo, w którym wskazał numer PESEL oraz adres miejsca zamieszkania skarżącej, zaś do pisma dołączył podpisany odpis skargi. W powyższym terminie nie uiszczono wpisu sądowego od skargi. Postanowieniem z 22 maja 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 252/25 odrzucił skargę M.B. z uwagi na brak uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Pismem z 12 czerwca 2025 r. pełnomocnik skarżącej wniósł zażalenie na ww. postanowienie wskazując na nieotrzymanie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Jednocześnie pismem z 12 czerwca 2025 r. pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi uiszczając wpis sądowy od skargi. W jego uzasadnieniu wyjaśnił, że nie otrzymał wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, a o wezwaniu do uzupełnienia braku dowiedział się z treści postanowienia o odrzuceniu skargi. Wyjaśnił, że nie ma w praktyce możliwości weryfikowania zawartości kopert z potwierdzeniem odbioru, które przedstawiciel poczty wydaje do podpisu, a następnie zabiera. Na kopercie nie ma natomiast oznaczenia, co koperta zawierała. Nigdy nie spotkał się z sytuacją, w której koperta z sądu nie zawiera dokumentu, który sąd uważa, że do koperty włożył. Był przekonany, że wezwanie do uiszczenia opłaty przyjdzie w kolejnym liście. Długotrwała choroba dzieci spowodowała, że pełnomocnik "nie drążył" tematu braku wezwania do uzupełnienia braków formalnych i nie mógł np. zamówić akt do przeglądania. Nie bez znaczenia jest też fakt, że spośród 7 dni liczonych od dnia odebrania przesyłki, 4 dni były wolne od pracy, a przez 2 dni pełnomocnik zmagał się z chorobą dziecka. Pełnomocnik wyjaśnił, że jest ojcem trójki małych dzieci. W nocy z 5 na 6 maja 2025 r. u jednego z nich wystąpiły objawy ospy wietrznej. Po konsultacji z lekarzem potwierdzono zarażenie ospą wietrzną, wskazano że zarażenie innych domowników, którzy nie przeszli ospy wietrznej jest nieuniknione oraz zalecono kwarantannę, w późniejszym okresie, tj. ok. 12 maja 2025 r. objawy chorobowe ujawniły się u drugiego dziecka i wystawiono zwolnienie lekarskie dla matki dziecka od 13 maja 2025 r. do 27 maja 2025 r. U trzeciego dziecka objawy chorobowe ujawniły się ok. 26 maja 2025 r., kiedy wystawiono zwolnienie lekarskie dla pełnomocnika skarżącej od 28 maja 2025 r. do 11 czerwca 2025 r. W okresie od początku zachorowania pierwszego dziecka niemożliwym było oddanie któregokolwiek z dzieci do żłobka lub przedszkola. Opieka w domu nad trójką chorych dzieci, które nie powinny być wystawiane na promienie słoneczne i oraz nie powinny przebywać w miejscach, w których są inni ludzie jest niezwykle angażujące i psychicznie obciążające. Sama choroba, zgodnie ze wskazaniami lekarzy trwa ok. 14 dni i taki okres jest wskazany jako bezpieczny okres kwarantanny chorych na ospę wietrzną. Pełnomocnik skarżącej prowadzi kancelarię w formie jednoosobowej działalności gospodarczej. Nie zatrudnia pracowników i nikt nie mógł go wyręczyć w czynności uzupełniania braków fiskalnych skargi, co przemawia za zasadnością wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Okoliczność zwalniająca z winy pełnomocnika skarżącej powstała w jego ocenie 6 maja 2025 r. i ustała 11 czerwca 2025 r. W ocenie pełnomocnika skarżącej zachorowanie trójki dzieci na chorobę, która występuje tylko raz w życiu człowieka i wymaga kwarantanny oraz całodobowej opieki, jest okolicznością spełniającą powyższe przesłanki. Nie jest też zgodne z realiami, że opiekę można scedować na drugiego z rodziców i samemu pozwolić sobie na pracę zawodową. Konkludując pełnomocnik skarżącej wskazał, że w niniejszej sprawie waży się okoliczność czy budynek wyremontowany przez skarżącą olbrzymim nakładem finansowym zostanie uznany za samowolę budowlaną czy też tak się nie stanie. Powyższe wymaga rozstrzygnięcia przez sąd i nie powinno zostać pozostawione bez rozstrzygnięcia tylko na skutek oczywistej pomyłki sądu, która może zdarzyć się każdemu człowiekowi i której zdarzenia się co jakiś czas nie da się uniknąć. Postanowieniem z 16 września 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na ww. postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, że złożony wraz z uiszczeniem wpisu sądowego wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi został złożony 12 czerwca 2025 r., a więc z zachowaniem ustawowego terminu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, a więc od ustania przyczyny niezdolności do pracy zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem lekarskim, tj. od 11 czerwca 2025 r. Wobec powyższego Sąd uznał wniosek za dopuszczalny do merytorycznego rozpoznania. W ocenie Sądu wniosek nie może zostać uwzględniony z uwagi na to, że nie uprawdopodobniono braku winy w uchybieniu terminu. Oceniając argumentację zawartą we wniosku Sąd doszedł do przekonania, że jest ona niewystarczająca i nie może skutkować przywróceniem terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi. Strona wnosząca o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać (uprawdopodobnić), że w czasie biegu terminu do jej dokonania zaistniała obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca jej dokonanie, a powstanie tej przeszkody nie było spowodowane jej działaniem i było od niej całkowicie niezależne. Ponadto, przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy strona w sposób przekonujący uprawdopodobni brak swojej winy. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd wskazał, że przedstawiona przez pełnomocnika skarżącej okoliczność zaistnienia choroby u jego dzieci, a w konsekwencji wystawienie zwolnienia lekarskiego dla niego samego, nie implikuje niemożności dochowania terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi. Kwestie choroby dzieci pełnomocnika skarżącej oraz przebywania przez radcę prawnego na zwolnieniu lekarskim nie powoduje, zdaniem Sądu, braku istnienia możliwości należytego zabezpieczenia interesów klienta, z racji tego że, wobec niemożliwości osobistego działania, może on skorzystać z odpowiednich narzędzi prawem przewidzianych, tj. wyznaczenie pełnomocnika substytucyjnego. Podniesione przez pełnomocnika skarżącej kwestie problemów zdrowotnych jego dzieci oraz jego niezdolności do pracy, nie uniemożliwiły – zdaniem Sądu – działania pełnomocnika w tej sprawie i dokonywania innych czynności procesowych, albowiem z akt sprawy wynika, że pełnomocnik odebrał osobiście korespondencję z Sądu w placówce pocztowej 5 czerwca 2025 r. (por. potwierdzenie odbioru, k. 44 akt sądowych). Zdaniem Sądu powołanie się na okoliczność choroby, w szczególności choroby innej osoby niż sam zobowiązany, wymaga wykazania, że była to taka choroba, która uniemożliwiła stronie jakiekolwiek działanie, w tym także posłużenie się w podanym zakresie inną osobą. W kwestii prawidłowości doręczenia pełnomocnikowi wezwań do usunięcia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu od skargi, Sąd odwołał się do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 września 2025 r., sygn. akt II OZ 1329/25, którym oddalono zażalenie skarżącej na postanowienie WSA w Łodzi z 22 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 252/25 o odrzuceniu skargi. NSA wyjaśnił, że nie było żadnych podstaw, aby uznać, że korespondencja przesłana pełnomocnikowi była niekompletna, co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru. W ocenie NSA, pełnomocnik skarżącej z niewyjaśnionych powodów uzupełnił braki formalne skargi pomijając obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła M.B., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") przez przyjęcie, ze strona nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu podczas gdy strona uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do uzupełniania braku fiskalnego wniosku, a sąd uznał niezdolności do pracy pełnomocnika skarżącej w okresie, w którym był zobowiązany do uzupełniania braku. W oparciu o przedstawiony powyżej zarzut wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do uzupełniania braku fiskalnego. W uzasadnieniu pełnomocnik żalącej wskazał na te same okoliczności, które przedstawił we wniosku o przywrócenie terminu, dodając że sprzeciw strony skarżącej budzi sytuacja, w której skarżąca jest traktowana gorzej tylko z tego powodu, że jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Podniósł też, że wprawdzie odebrał korespondencję 5 czerwca 2025 r., co jednak nie uzasadnia twierdzenia, że mógł on skontaktować się z M.B., pobrać od niej środki i uzupełnić brak fiskalny, skoro z pisma które pełnomocnik odebrał 5 czerwca dowiedział się on o tym, że był zobowiązany do uzupełniania opłaty. Pełnomocnik udał się do oddziału pocztowego, ponieważ upływał termin przesyłek awizowanych w innych sprawach, które prowadził, a które nie zostały mu przekazane pomimo przebywania w domu. Pomimo choroby dzieci pełnomocnik obawiał się, że sądy nie przywrócą terminów we wszystkich sprawach, w których przesyłki zostaną podwójnie awizowane. Takie postępowanie udowadnia rację pełnomocnika i beznadziejność sytuacji w której się znalazł, jak wskazywano wcześniej, adres korespondencyjny pełnomocnika jest adresem jego zamieszkania i nie ma on możliwości przyjmowania korespondencji w biurze, lecz czyni to albo na klatce schodowej albo w siedzibie poczty gdzie nie ma czasu na studiowanie treści potwierdzeń odbioru, zwłaszcza przy dużej ilości korespondencji – tak jak w tej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Natomiast stosownie do art. 88 p.p.s.a., spóźniony wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuca. Z brzmienia powołanych przepisów wynika, że Sąd w pierwszej kolejności bada, czy wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony z zachowaniem terminu. Dopiero w razie uznania, że termin ten został zachowany, badaniu podlegają przesłanki uprawdopodobniające brak winy w uchybieniu terminu do dokonania danej czynności procesowej. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji sprostał powyższemu, a zatem istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy trafnie Sąd I instancji ocenił, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w zakresie terminowości dokonania czynności procesowej, jaką jest uiszczenie wpisu od skargi. Na tak postawione pytanie należało udzielić odpowiedzi twierdzącej. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (postanowienie NSA z 18.08.2000 r., III SA 1716/99, LEX nr 45409). Jeżeli natomiast strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (wyrok SN z 21.02.2002 r., I PKN 903/00, OSNP – wkł. 2002/19/11). Ponadto, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu, należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez nią działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie SN z 6.10.1998 r., II CKN 8/98, LEX nr 50679). Z kolei nieuwagi lub zaniedbania nie można kwalifikować jako braku winy, będącego przesłanką przywrócenia uchybionego terminu (postanowienie NSA z 28.05.2004 r., FZ 93/04, niepubl.). Na podstawie okoliczności przedstawionych we wniosku oraz w zażaleniu nie można uznać, że żaląca, a konkretnie reprezentujący ją pełnomocnik skutecznie uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminowi. Skarżąca reprezentowana była przez profesjonalnego pełnomocnika, który działając na rzecz reprezentowanej mocodawczyni powinien dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich czynności w tym zakresie. Należy podzielić pogląd, zarówno Sądu I instancji jak i orzecznictwa, że powyższe oznacza, iż w sprawach, w których stronę zastępuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności, jakiego można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Pełnomocnik ten podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej, tym samym pozostając w obowiązku dokładania najwyższej staranności zawodowej przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. Powyższe koresponduje z wskazywanymi nierównościami w traktowaniu podmiotów reprezentowanych przez profesjonalnych pełnomocników wobec tych bez takiej reprezentacji, gdzie należy podkreślić, że w stosunku do profesjonalnego pełnomocnika formułuje się powinność znajomości procedur, jak też wymogów wnoszenia pism procesowych, w tym konsekwencji jakie za sobą może nieść niedopełnienie warunków formalnych, a następnie nieuzupełnienie ich braków w zakreślonym przez sąd terminie. Natomiast strona korzystająca z usług profesjonalnego pełnomocnika pokłada zaufanie, że w takim przypadku jej interesy nie doznają uszczerbku, w szczególności ze względów proceduralnych, właśnie z powodu takiej reprezentacji. Pełnomocnik winien podjąć czynności gwarantujące właściwe prowadzenie spraw, w tym właściwe wykonanie nałożonych przez Sąd obowiązków, a skoro takich działań zaniechał, gdyż jak sam twierdzi "nie ma czasu na studiowanie treści potwierdzeń odbioru", to należało uznać, że nie dochował należytej staranności w prowadzeniu spraw reprezentowanej strony. Niezależnie od powyższego zasadnym było uznanie przez Sąd Wojewódzki, że nie negując istnienia choroby dzieci oraz następczej niezdolności do pracy pełnomocnika nie można przyjąć, że to właśnie te okoliczności były przyczyną niezawinionego uchybienia terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.