II OZ 200/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 października 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 219/21 odmawiające przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 18 lutego 2021 r., nr 193/2021 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie samowolnej budowy muru oporowego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przywrócić M. C. termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 10 października 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 219/21, odmówił M. C. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 18 lutego 2021 r., nr 193/2021 oraz zwrócił skarżącemu kwotę 500 złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi. Sąd podał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 22 maja 2023 r. odrzucił skargę M. C. na ww. decyzję, albowiem w zakreślonym terminie nie został uiszczony wpis od skargi w wysokości 500 złotych. W złożonym na to orzeczenie zażaleniu strona skarżąca wniosła o jego uchylenie. Ponadto złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Uzasadniając wniosek wskazano, że w terminie otwartym do uiszczenia wpisu tj. od 19 kwietnia 2023 r. do 26 kwietnia 2023 r. strona skarżąca nie była w stanie uiścić wpisu ze względu na trudną sytuację finansową. Jednocześnie podkreślono, że zarówno skarżący, jak i jego pełnomocniczka nie mogli poprosić nikogo o pomoc. Dopiero w dniu 15 czerwca 2023 r. pełnomocniczce skarżącego udało się pożyczyć niezbędną kwotę. W ocenie strony skarżącej niedochowanie terminu nastąpiło z powodu okoliczności za które nie ponosi winy. Tym samym brak winy należy uznać za uprawdopodobniony. Do wniosku dołączono potwierdzenie uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 złotych. Sąd wyjaśnił przesłanki jakimi należy się kierować oceniając okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej oraz stwierdził, że w niniejszej sprawie wskazaną przyczyną uchybienia terminu do uiszczenia wpisu od skargi był brak możliwości zgromadzenia odpowiednich środków finansowych. Sąd uznał, że okoliczności wskazane przez stronę skarżącą we wniosku o przywrócenie terminu nie stanowią jednak dostatecznego potwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu. Strona skarżąca nie wskazała bowiem żadnych nadzwyczajnych okoliczności, które uniemożliwiły zachowanie terminu do uiszczenia wpisu. W szczególności nie stwierdzono, że brak środków finansowych wynikał z sytuacji nagłej, niemożliwej do przewidzenia i uniknięcia. Sąd wskazał, że z wyjaśnień zawartych we wniosku o przywrócenie terminu wynika, że strona skarżąca była świadoma faktu, iż nie jest w stanie zgromadzić odpowiedniej kwoty w wyznaczonym terminie. Następnie ocenił, że strona skarżąca, zdając sobie sprawę ze skutków przekroczenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi (odrzucenie skargi - o czym pouczono pełnomocnika strony skarżącej), mogła wystąpić z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Strona przy dołożeniu minimum staranności mogła złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy, co - do momentu rozpoznania wniosku - zawiesiłoby obowiązek uiszczenia wpisu. O możliwości ubiegania się o przyznanie prawa pomocy pełnomocniczka skarżącego została zresztą pouczona wraz z wezwaniem do uiszczenia wpisu. Bierność w tym zakresie doprowadziła zaś do uchybienia terminu do uiszczenia wpisu sądowego. W niniejszej sprawie strona skarżąca z własnej winy uchybiła terminowi. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 86 § 1 i art. 225 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), orzekł jak w postanowieniu. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocniczkę. Pełnomocniczka podała, że wskazywała, że w okresie od 19 kwietnia 2023 r. do 26 kwietnia 2023 r. nie było możliwości opłacenia skargi. Dopiero 15 czerwca 2023 r. stało się to możliwe. Dodała, że nie ponosi winy, ponieważ było to spowodowane obiektywnymi okolicznościami związanymi z jej stanem zdrowia. Podkreśliła przy tym, że jest po udarze mózgu, ma marską prawą nerkę, zwyrodnienie kręgosłupa, niesprawne obydwie dłonie, guzy na płucach. Stan jej zdrowia skutkuje częstymi utratami przytomności i wówczas jest wymagana pilna pomoc lekarska. W okresie od 19 kwietnia 2023 r. do 15 czerwca 2023 r. jej stan zdrowia nie pozwalał jej na podejmowanie żadnych czynności i wymagała pomocy medycznej oraz pomocy osób trzecich. Do zażalenia dołączyła dokumentację medyczną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów, w sytuacji gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, żeby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Zasadnicze znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że uchybienie przez stronę terminowi nie nastąpiło z jej winy. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. W orzecznictwie sądów administracyjnych została ugruntowana także zasada, według której, strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się pełnomocnika. Wobec tego, przy ocenie przesłanek warunkujących przywrócenie uchybionego terminu należy ocenić, czy pełnomocnik zachował należytą staranność przy prowadzeniu spraw mocodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, biorąc pod uwagę całokształt okoliczności niniejszej sprawy, zaszły podstawy do przywrócenia skarżącemu terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W ocenie Składu orzekającego, skarżący w dostateczny sposób uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. W tym miejscu wyjaśnić należy, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. W niniejszej sprawie zasadniczo podlegać ocenie powinien okres siedmiodniowy wyznaczony doręczeniem odpisu zarządzenia z dnia 28 marca 2023 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W tym zaś okresie pełnomocniczka skarżącego złożyła do Sądu Wojewódzkiego pismo, w którym wyjaśniła, że z uwagi na swoją trudną sytuację finansową nie jest w stanie uiścić w imieniu syna wymaganego wpisu sądowego. Wskazała również, że nie mogła przekazać doręczonego zarządzenia synowi z uwagi na to, że syn pracuje jako kierowca samochodu ciężarowego (otrzymał zlecenie wyjazdu za granicę), a ona nie ma informacji kiedy wróci. Nie można zatem przyjąć, że uchybienie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi nastąpiło w wyniku niedbalstwa strony. Podejmując swoje rozstrzygnięcie Sąd I instancji oparł się na argumentacji zawartej we wniosku o przywrócenie terminu. Co do zasady jest to poprawne. W związku z powyższym przyjął, że wskazaną przyczyną uchybienia terminu do uiszczenia wpisu od skargi był brak możliwości zgromadzenia odpowiednich środków finansowych. Jednakże w tej konkretnej sprawie należało także uwzględnić okoliczności z akt wynikające, tj. wskazane w wyżej przywołanym piśmie pełnomocniczki skarżącego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.