II OZ 1791/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. L., działającej w imieniu małoletnich N. i M. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Kr 508/24 w przedmiocie odmowy sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi P. W., małoletnich N. L. i M. L. reprezentowanych przez przedstawicieli ustawowych – rodziców A. L. i S. L., B. R., K. R., W. R., J. Z. na uchwałę nr [...] Rady Miejskiej w T. z dnia 15 lipca 1999 r. w sprawie Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Miasta T. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 9 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Kr 508/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 23 kwietnia 2025 r. w sprawie ze skargi P. W., małoletnich N. L. i M. L. reprezentowanych przez przedstawicieli ustawowych – rodziców A. L. i S. L., B. R., K. R., W. R., J.Z. na uchwalę nr [...] Rady Miejskiej w T. z dnia [...] lipca 1999 r. w sprawie Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Miasta T. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w dniu 23 kwietnia 2025 r. wydał wyrok w sprawie ze skargi P. W., małoletnich N. L. i M. L. reprezentowanych przez przedstawicieli ustawowych - rodziców A. L. i S. L., B. R., K. R., W. R., J. Z. na uchwałę nr [...] Rady Miejskiej w T. z dnia [..] lipca 1999 r. w sprawie Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Miasta T., w którym skarga została oddalona. Pismem nadanym w placówce pocztowej w dniu 30 kwietnia 2025 r. A. L. wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyżej wymienionego wyroku. Sąd pierwszej instancji podniósł, że zgodnie z art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. póz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.), w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Jak zaś stanowi § 3 powołanego artykułu, odmowa sporządzenia uzasadnienia wyroku następuje postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym. Sąd pierwszej instancji zaakcentował, że z powyższego wynika, iż podmiotem uprawnionym do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku jest strona postępowania sądowego. W przedmiotowej sprawie A. L. nie była stroną postępowania. Była jedynie przedstawicielem ustawowym reprezentującym w tym postępowaniu swoje małoletnie dzieci N. i M. L. - co było szczegółowo analizowane i wyjaśnianie w toku postępowania. Z treści wniosku o sporządzenie uzasadnienia w sposób jednoznaczny wynika, iż został on złożony przez A. L. działającą imieniem własnym, nie zaś małoletnich. Skoro zatem A. L. nie była stroną postępowania nie może ona imieniem własnym złożyć skutecznie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a wniosek taki podlega oddaleniu - wobec czego należało odmówić sporządzenia uzasadnienia. Zażalenie na to postanowienie wniosła A. L., działając w imieniu małoletnich N. i M. L., domagając się jego uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zawiera usprawiedliwione podstawy. Prawo dostępu do sądu, będąc jednym z elementów konstytucyjnego prawa do sądu, stanowi podstawowe uprawnienie jednostki, którego respektowanie jest warunkiem sine qua non funkcjonowania demokratycznego państwa prawa. Regulację oraz procedury ochrony wolności i praw człowieka określa Konstytucja RP, która klasyfikuje prawo do sądu wśród praw osobistych, jednocześnie postrzegając je jako środek służący dochodzeniu określonych praw. Treść podmiotowego prawa do sądu obejmuje prawo dostępu do sądu, prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury i prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy. Funkcją prawa jest zapewnienie każdemu prawnie skutecznej możliwości zwrócenia się do organu sądowego o rozpoznanie sprawy i wydanie orzeczenia zgodnie z treścią prawa materialnego. Przykładem ograniczenia prawa dostępu do sądu jest m.in. nadmierny formalizm procesowy. W orzecznictwie ETPC wskazuje się, że przestrzeganie sformalizowanych reguł postępowania prowadzących do rozstrzygnięcia sporu, jest czymś wartościowym i ważnym, pozwala bowiem ograniczyć dowolność, zapewnić równość broni, zapobiec arbitralności, zapewnić prawidłowe rozstrzygnięcie i orzeczenie w rozsądnym terminie oraz zagwarantować pewność prawną i szacunek dla sądu. Przy stosowaniu przepisów proceduralnych decydujących o dostępie do sądu, łącznie z instancją odwoławczą, sądy muszą jednak unikać nadmiernego formalizmu mogącego negatywnie wpłynąć na ocenę rzetelności postępowania (M. A. Nowicki, Komentarz do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności [w:] Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, lex 2025). Stosowanie prawa procesowego jest uzależnione od ścisłego przestrzegania i respektowania określonych w ustawie wymagań, a wszystkie podmioty postępowania sądowego mogą poruszać się w sprecyzowanych ramach i na określonych przez ustawodawcę warunkach. Formalizm wiąże się nierozerwalnie z istnieniem postępowania, a zatem należy do jego istoty; stanowi nieodłączną cechę procesu i musi być uwzględniany przy ocenie funkcjonowania poszczególnych instytucji procesowych (T. Zembrzuski, Nieważność postępowania w procesie cywilnym, Warszawa 2017, s. 379; Tenże, Formalizm procesowy a skutki wadliwego oznaczenia pisma procesowego spełniającego wymagania środka zaskarżenia, PS 2018/1/5-22). Ustawodawca podejmuje jednak działania służące określeniu granic formalizmu prawa procesowego, lecz ich rzeczywisty kształt wyznacza w znacznej mierze praktyka. Sądy stają nieraz przed dylematem stosowania lub odstępowania od powinności sięgania do systemu określonych sankcji procesowych w sytuacji, w której popełnione uchybienia nie są przejawem ignorancji, niestaranności czy lekkomyślności, lecz bywają efektem niedopatrzenia lub oczywistej niedokładności czy niezawinionej omyłki. W ostatnich latach widoczna jest tendencja łagodzenia formalizmu procesowego przy dokonywaniu oceny skutków uchybienia wymaganiom pism procesowych. Przykładowo w orzecznictwie Sądu Najwyższego po 2009 r. obserwuje się tendencję łagodzenia formalizmu procesowego przy dokonywaniu oceny skutków niespełnienia wymagań czynności uczestników (T. Zembrzuski, op. cit.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie stanowi przejaw nadmiernie formalistycznej wykładni art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej: "p.p.s.a.". W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że A. L., która złożyła w sprawie wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, była w niej jedynie przedstawicielem ustawowym reprezentującym w postępowaniu swoje dzieci N. i M. L. – co, jak sam wskazał Sąd, było szczegółowo analizowane i wyjaśniane w toku postępowania. Swoje rozstrzygnięcie w sprawie Sąd pierwszej instancji oparł na twierdzeniu, że z treści wniosku o sporządzenie uzasadnienia w sposób jednoznaczny wynika, że został on złożony przez A. L. działającą imieniem własnym, nie zaś małoletnich. Do takiego stanowiska skłoniła Sąd pierwszej instancji analiza wniosku, w którym jako osobę składającą wniosek wskazano A. L. oraz podpis tej osoby widnieje pod treścią wniosku – a zatem bez zastrzeżenia, że działała ona jako przedstawiciel ustawowy małoletnich dzieci. Zaprezentowana przez Sąd pierwszej instancji wykładnia art. 141 § 2 p.p.s.a. stanowi w okolicznościach sprawy przejaw nadmiernego rygoryzmu procesowego, skoro z akt sprawy wynika, że A. L. działała w postępowaniu jako przedstawiciel ustawowy małoletnich dzieci. W aktach sprawy znajduje się pismo A. L. oraz S. L. z 30 grudnia 2024 r., w którym wskazali, że działają oni w postępowaniu w imieniu małoletnich N. i M. L. Tak też A. i S. L. byli traktowani w toku postępowania przez Sąd pierwszej instancji. Należy zatem przyznać rację A. L., która w zażaleniu słusznie podnosi, że Wojewódzki Sąd Administracyjny miał świadomość, że jako matka reprezentuje małoletnie dzieci. Ta wiedza Sądu pierwszej instancji wynika również jednoznacznie z treści zaskarżonego postanowienia. Zaskarżone postanowienie ogranicza prawo strony wnoszącej zażalenie do sądu wskutek nadmiernie formalistycznej wykładni przepisów prawa. W tych okolicznościach sprawy Naczelny Sąd Administracyjny postanowił o uchyleniu zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.