II OZ 1142/15

Dnia 18 listopada 2015 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2015 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 708/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. i M. W., J. W. i M. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 5 października 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 708/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Warszawie odmówił D. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że do WSA w Warszawie wpłynął w dniu 15 maja 2015 r. na formularzu PPF wniosek D. W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawcy prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w łącznej wysokości 2781 zł. miesięcznie. Oświadczyli, że domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają, a w domu nie mają ogrzewania ani wody. Z uwagi na to, że oświadczenie zawarte w ww. wniosku było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, pismem z dnia 15 czerwca 2015 r. w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 29 maja 2015 r. wnioskodawcy zostali zobowiązani do szeregu nadesłania dodatkowych wyjaśnień i dokumentów w sprawie. Ww. pismo Sądu z dnia 15 czerwca 2015 r. zostało doręczone wnioskodawcom w dniu 7 lipca 2015 r. W wyznaczonym 7-dniowym terminie, ani również później wnioskodawcy nie udzielili odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Odpis ww. postanowienia został doręczony w dniu 5 września 2015 r. W dniu 11 września 2015 r. do sądu wojewódzkiego wpłynął sprzeciw wnioskodawców od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 sierpnia 2015 r. Wskazując na powyższe sąd I instancji doszedł do wniosku, że brak jest podstaw aby uznać, iż istotnie nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawcy, pomimo wezwania referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa), nie złożyli żadnych wyjaśnień oraz dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie wnikliwej oceny sytuacji materialnej wnioskodawców. W ocenie tegoż sądu, skoro informacje te są niepełne i budzą wątpliwości, to niemożliwe było dokonanie rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawców, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zażaleniem D. i M. W. zaskarżyli ww. postanowienie w całości wnosząc o jego uchylenie z uwagi na fakt, że są dyskryminowani przez sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Należy podnieść przy tym, że jeżeli w ocenie sądu I instancji oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 Ppsa strona na wezwanie sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie sąd wojewódzki pismem z dnia 15 czerwca 2015 r. wezwał skarżących do złożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów. Informacji tych jednakże nie udzielili, nie przedstawili także żadnych dokumentów (np. rachunków), z których wynikałyby koszty utrzymania mieszkania i rodziny. W tej sytuacji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rację ma sąd I instancji, że D. W. i M. W. nie uzupełnili złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, co uniemożliwiło dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny ich sytuacji finansowej. Biorąc zatem pod uwagę stabilną sytuację finansową wnioskodawców (stały miesięczny dochód z emerytur w łącznej wysokości 2.781 zł) oraz nieudzielenie informacji dotyczących m.in. wysokości ponoszonych wydatków, należy uznać, że wnioskodawcy nie spełniają przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa, warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego bezzasadny jest zarzut dyskryminacji skarżących. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji.