II OSK 2853/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (sprawozdawca) Sędziowie sędzia NSA Leszek Kiermaszek sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 września 2025 r., sygn. akt II SAB/Gl 104/25 w sprawie ze skargi I.F. na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1 (pierwszym) i stwierdza, że bezczynność Wojewody Śląskiego nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 2. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 3 (trzecim) i w tym zakresie zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części, 4. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 17 września 2025 r., sygn. akt II SAB/Gl 104/25, po rozpoznaniu skargi I. F. (skarżący, cudzoziemiec) na bezczynność Wojewody Śląskiego (Wojewoda) w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej: 1. stwierdził, że Wojewoda dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Wojewody do wydania aktu w sprawie; 3. zasądził od Wojewody na rzecz skarżącego 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Cudzoziemiec (obywatel Ukrainy) złożył 30 maja 2023 r. do Wojewody wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej. Pismem z 2 czerwca 2023 r. organ wezwał cudzoziemca do osobistego stawienia się w dniu 4 września 2023 r., w celu pobrania odcisków linii papilarnych, przedstawienia ważnego dokumentu podróży, okazania oryginału dokumentów złożonych w kopii z wnioskiem, dostarczenia wszystkich niezbędnych dokumentów, a także dostarczenia 3 fotografii. 4 września 2023 r. cudzoziemiec stawił się w siedzibie organu. W tym samym dniu organ poinformował o wszczęciu postępowania w sprawie. Organ pismem z 7 września 2023 r., w trybie art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2023 r. poz. 519 ze zm., zwana dalej: "u.o.c."), zwrócił się do odpowiednich służb o informacje o cudzoziemcu. Pismem z 3 stycznia 2024 r. organ wezwał cudzoziemca do stawiennictwa, w terminie 14 dni, od daty otrzymania pisma, celem uzupełnienia dokumentów. 26 stycznia 2024 r. uzupełniono dokumenty. Pismem z 4 czerwca 2024 r. organ ponownie wezwał cudzoziemca do złożenia, w terminie 14 dni, od daty otrzymania pisma, dokumentów potwierdzających wymagany pięcioletni, nieprzerwany i legalny pobyt w Polsce. 5 lipca 2024 r. uzupełniono dokumenty. 25 kwietnia 2025 r. cudzoziemiec złożył ponaglenie wraz z dodatkową dokumentacją. 16 czerwca 2025 r. Wojewoda wydał decyzję odmawiającą udzielenia zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej. Została ona wydana po wniesieniu przez skarżącego skargi do WSA w Gliwicach na bezczynność organu. Sąd Wojewódzki wskazanym na wstępie wyrokiem z 17 września 2025 r., co do zasady uwzględnił skargę, umorzył jedynie postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu w sprawie. Sąd podzielił stanowisko prezentowane w orzecznictwie NSA, że nadzwyczajne okoliczności związane z wojną na Ukrainie i kryzysem migracyjnym, nie mogły stanowić podstawy do kolejnego - czwartego z rzędu - przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r. poz. 103, zwana dalej: "ustawą o pomocy"), po 30 czerwca 2024 r. Sąd I instancji uznał, że odmowa zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 854, zwana dalej: "ustawą zmieniającą") w zakresie, w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d ustawy o pomocy, skutkuje tym, że sprawa skarżącego powinna zostać rozpatrzona w terminie wskazanym w ustawie o cudzoziemcach, przy czym o bezczynności organu w tym zakresie można mówić po upływie 6 miesięcy od dnia 30 czerwca 2024 r. Sąd stwierdził, że skoro decyzja w sprawie została wydana dopiero 16 czerwca 2025 r należało uznać, że Wojewoda był bezczynny, a bezczynność ta miała charakter rażącego naruszenia prawa. Z tych względów Sąd, na podstawie "149 § 1, § 1a i § 2 oraz art. 151" oraz "art. 200" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, zwana dalej: "p.p.s.a."), orzekł jak w wyroku. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda, zaskarżając go w części, tj. w zakresie punktów 1 i 3, wnosząc o jego uchylenie w zaskarżonej części i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, jak również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący kasacyjnie zarzucił: 1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.: a) niezastosowanie art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy w związku z art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej, poprzez wadliwe uznanie, że przepisy te nie mogły stanowić podstawy do kolejnego przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy po 30 czerwca 2024 r. z uwagi na ich niezgodność z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, podczas gdy przepisy art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy w związku z art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej, wprowadzają środki proporcjonalne do zaistniałej sytuacji związanej z ciągłe trwającą wojną na Ukrainie, a więc brak było podstaw do odmowy zastosowania ww. przepisów, b) błędną wykładnię art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy wobec uznania, że art. 100d ust. 1 ustawy wymaga uwzględnienia nadzwyczajnych okoliczności istniejących w chwili orzekania w sprawie, podczas gdy treść art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy nie zawiera takiego wymogu, a w konsekwencji wadliwe uznanie, że mamy do czynienia z bezczynnością organu, w sytuacji gdy art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy wykluczał możliwość stwierdzenia bezczynności, c) błędne zastosowanie art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy w zw. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 2 Konstytucji RP, polegające na uznaniu, że rozwiązania legislacyjne przewidziane w art. 100d ustawy o pomocy, przewidujące zawieszenie biegu terminów w postępowaniach o udzielenie zezwoleń pobytowych zainicjowanych wnioskami cudzoziemców powodują, że strona pozbawiona jest prawa do sądu, co narusza zasadę proporcjonalności i prawa do sądu, podczas gdy przepis art. 100d ustawy o pomocy nie narusza ww. przepisów Konstytucji RP, d) wadliwe zastosowanie art. 188 pkt 1 i 2, art. 184, art. 195 ust. 1, art. 178 ust. 1 i art. 7, art. 2 i art. 8 ust. 2, a także art. 31 ust. 3 i art. 37 ust. 2 Konstytucji RP, w sytuacji gdy sądy administracyjne nie są co do zasady sądami powołanymi do oceny zgodności ustaw z Konstytucją RP, jak również podczas gdy w świetle zasady legalizmu sędziowie sądów administracyjnych są związani Konstytucją i ustawami, oraz podczas gdy sądy powinny dążyć do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych, a ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny, w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia przepisów Konstytucji RP, jak również wobec tego, że ograniczenia dotyczące praw cudzoziemców, w tym te dotyczące prawa do sądu, mogą być dalej idące niż ma to miejsce wobec obywateli polskich; 2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 12 § 1 oraz art. 35 § 1-3 i § 5 oraz art. 37 ust. 1 pkt 1 k.p.a. i art. 100d ustawy o pomocy, poprzez błędne przyjęcie, że sprawa nie została załatwiona w terminie określonym w przepisie szczególnym (art. 210 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach), a postępowanie administracyjne prowadzone było z naruszeniem zasady szybkości postępowania i z naruszeniem ustawowych terminów załatwienia sprawy, co spowodowało stwierdzenie bezczynności, podczas gdy na mocy art. 100d ustawy nie mogło dojść do stwierdzenia bezczynności, względnie podczas, gdy czas trwania postępowania usprawiedliwiony był konfliktem zbrojnym na Ukrainie, niedoborami kadrowymi oraz okolicznościami sprawy, to jest skomplikowanym jej charakterem i koniecznością zgromadzenia materiału dowodowego, a zatem podyktowany był przyczynami od organu niezależnymi, za które organ nie ponosi winy, przez co z bezczynnością nie mieliśmy do czynienia, b) art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a., poprzez stwierdzenie, że Wojewoda dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy w niniejszej sprawie nie mogło dojść do stwierdzenia bezczynności, z uwagi na treść art. 100d ustawy o pomocy, względnie, podczas gdy czas trwania postępowania usprawiedliwiony był konfliktem zbrojnym na Ukrainie, niedoborami kadrowymi oraz okolicznościami sprawy, to jest skomplikowanym jej charakterem i koniecznością zgromadzenia materiału dowodowego, a zatem podyktowany był przyczynami od organu niezależnymi, za które organ nie ponosi winy, przez co z bezczynnością nie mieliśmy do czynienia, a tym samym również i nie może dojść do stwierdzenia bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, c) art. 141 § 4 p.p.s.a., wobec braku wskazania w uzasadnieniu wyroku argumentacji przemawiającej za uznaniem, że mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa, jak również braku wyjaśnienia podstaw zasądzenia na rzecz skarżącego kwoty 200 złotych tytułem kosztów postępowania sądowego, d) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 12 § 1, art. 35 § 1-3 i § 5, art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 210 ust. 1 u.o.c. oraz art. 100d ustawy o pomocy, polegające na "nieoddaleniu skargi na bezczynność organu postępowania", mimo że na mocy art. 100d ustawy o pomocy nie mogło dojść do stwierdzenia bezczynności, gdyż nie upłynął jeszcze termin na załatwienie sprawy, względnie gdy z bezczynnością nie mieliśmy do czynienia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie rozwinął swoje zarzuty przedstawiając stosowną argumentację. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, któremu druga strona nie sprzeciwiła się, Sąd rozpoznał kasację poza rozprawą. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Skarga kasacyjna okazała się częściowo uzasadniona. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., w stopniu, który warunkowałby konieczność przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Niewątpliwie uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest nad wyraz oszczędne w kwestii uznania, że organ dopuścił się bezczynności, która miała charakter rażącego naruszenia prawa (ogranicza się w zasadzie do arbitralnego stwierdzenia w tym zakresie), a także w kwestii wyjaśnienia zasadności przyznania od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skład orzekający miał jednakże na uwadze zredagowane podstawy kasacyjnej i kompetencje NSA wynikające z dyspozycji art. 188 p.p.s.a. Przechodząc dalej, wskazać trzeba, że w orzecznictwie NSA przyjmowano, że przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy nie naruszają Konstytucji RP, prawa unijnego, w tym KPP, jak również art. 6 i 13 EKPCz (zob. wyroki NSA: z 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 801/24; z 30 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1303/24; z 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 926/24; z 17 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1355/24; z 21 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1123/24; z 18 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2057/24; z 20 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1961/24; z 26 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1287/24; z 27 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2470/24; z 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2316/24; z 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1119/24; z 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1280/24). Pogląd ten zachował aktualność do 30 czerwca 2024 r. NSA zastrzegał w niektórych ww. orzeczeniach, że konieczne jest, aby sformułowane oceny dotyczące dopuszczalnego, proporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu, zostały poczynione z uwzględnieniem nadzwyczajnych okoliczności aktualnych na dzień oceny bezczynności lub przewlekłości dokonanej w zaskarżonym wyroku. Sygnalizowano wprost, że ewentualna istotna zmiana tych okoliczności może doprowadzić do odmiennej oceny spełnienia przesłanki niezbędności wprowadzenia ograniczeń przewidzianych w art. 100d ustawy o pomocy. Rozwiązania legislacyjne uwarunkowane nadzwyczajnymi okolicznościami mogą być bowiem uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy okoliczności te trwają. Wymóg niezbędności ograniczeń stanowi zaś, obok przesłanek przydatności i proporcjonalności sensu stricto, nieodzowny element testu proporcjonalności (por. wyrok TK z 22 września 2005 r., Kp 1/05, OTK-A 2005/8/93). W orzecznictwie NSA obecnie uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy na okres po 30 czerwca 2024 r., nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (zob. wyroki NSA z 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24; z 3 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 3117/24; z 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 3111/24; z 25 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 3109/24; z 19 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 379/25; z 4 września 2025 r., sygn. akt II OSK 2722/24; z 25 września 2025 r., sygn. akt II OSK 2646/24; z 1 października 2025 r., sygn. akt II OSK 2732/24). Przedłużenie okresu "zawieszenia postępowania" na mocy art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 KPP. Tym samym, oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy, należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r. W chwili obecnej przez "istotną zmianę okoliczności" należy rozumieć nie tylko zmniejszenie liczby wniosków pobytowych wpływających do wojewodów, lecz także stan, w którym zwiększona liczba tych wniosków (w porównaniu z wpływem sprzed wybuchu wojny w Ukrainie) stała się normą w dłuższym - obecnie ponad trzyletnim - okresie i nie może być już uznawana za sytuację nadzwyczajną. Z danych udostępnionych przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców jednoznacznie wynika, że (w porównaniu z latami wcześniejszymi) w roku 2022 nastąpił znaczny wzrost liczby wniosków pobytowych, jakie wpłynęły do wojewodów, co bez wątpienia należy wiązać z wybuchem wojny w Ukrainie. Natomiast w kolejnych latach (2023-2024) wpływ ten kształtował się na zbliżonym poziomie (zob. https://www.gov.pl/web/udsc/miesieczny-raport-z-dzialalnosci-urzedu oraz https://www.gov.pl/web/udsc/zestawienia-roczne). Ponad dwuletni okres - od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. - należy uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. Problem bezczynności lub przewlekłości prowadzenia postępowań w określonej kategorii spraw mający swoje źródło w ilości tych spraw powinien być rozwiązywany przez dostosowanie organizacyjne i kadrowe organów do bieżących potrzeb. Rozwiązanie tej kwestii nie powinno natomiast polegać na wielokrotnym prolongowaniu obowiązywania regulacji ograniczającej przysługujące cudzoziemcom uprawnienia i środki prawne (art. 100d ustawy o pomocy). Tym bardziej, że chodzi w tym przypadku o regulację szczególną, która w swoim założeniu miała mieć jedynie epizodyczny charakter. Wielokrotne przedłużanie obowiązywania przepisów epizodycznych może prowadzić do sytuacji, w której w dłuższej perspektywie stanowią one nie tylko "szczególne" - dopuszczalne ze względu na wyjątkowe okoliczności, lecz stałe ograniczenie praw, w tym również prawa do sądu. Takie rozwiązanie należy zaś ocenić krytycznie nie tylko przez pryzmat art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, lecz również z punktu widzenia konstytucyjnej zasady pewności prawa wywodzonej z art. 2 Konstytucji RP. Treścią tej zasady jest bowiem gwarancja ochrony nie tylko praw nabytych, lecz również ekspektatyw. Skład orzekający podziela pogląd prezentowany w wyroku NSA z 4 marca 2026 r., sygn. akt II OSK 1645/25, że analiza konstytucyjnych kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 pkt 1 i 2 Konstytucji RP) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 184 Konstytucji RP) prowadzi do wniosku, że NSA nie jest, co do zasady, sądem powołanym do oceny zgodności ustaw z Konstytucją RP oraz ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie (zob. wyroki NSA: z 9 lipca 2024 r., sygn. akt II OSK 172/24; z 30 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1085/24; z 10 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1341/24; z 21 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1123/24). Z uwagi na precyzyjne określenie kompetencji TK i NSA, w świetle zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), związania sędziów sądów administracyjnych Konstytucją oraz ustawami (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), a także konieczności dążenia przez sądy do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych (art. 2 Konstytucji RP), ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny, w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP - przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio), musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia norm Konstytucji RP (zob. wyrok NSA z 21 sierpnia 2024 r., sygn. akt II OSK 174/24). Z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe - odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją RP, a sprzeczność ma charakter oczywisty. Sytuacja taka może zachodzić szczególnie wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji RP dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie. Zaznaczyć przy tym należy, że nie jest możliwe odmówienie zastosowania przepisu w danej sprawie bez uprzedniego generalnego stwierdzenia, że przepis ten jest sprzeczny z Konstytucją RP. Niezbędne jest też dodanie, że odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy niekonstytucyjność danego przepisu, uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku prawnym będącym przedmiotem oceny jedynie w konkretnej rozpoznawanej sprawie. Dzięki temu takie uprawnienie sądu nie uchybia kompetencji TK, którego orzeczenie jest powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP). Taka właśnie sytuacja - oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z przepisem rangi konstytucyjnej - miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1-4 ustawy o pomocy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą (ustawa z dnia 15 maja 2024 r.) w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). W świetle art. 184 Konstytucji RP zasadą jest, że jednostka ma prawo poszukiwania ochrony sądowej przed działaniami administracji publicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Prawo do sądu administracyjnego nie jest bowiem przywilejem, czy też szczególnym uprawnieniem, ale jednym z podstawowych gwarantów przestrzegania przez organy administracji publicznej porządku prawnego (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 2869/21). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1-4 ustawy o pomocy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą jest nie do pogodzenia z ww. konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wniosek skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE wpłynął do organu 30 maja 2023 r. Zgodnie z powyższym stanowiskiem do dnia 30 czerwca 2024 r. nie można mówić o bezczynności organu. Niezgodność art. 100d ustawy o pomocy z konstytucyjną zasadą prawa do sądu zaktualizowała się po tej dacie. Termin wydania decyzji w tego typu sprawie określał art. 210 ust. 1 w zw. z art. 223 u.o.c. Podstawowy termin na rozpoznanie wniosku wynosił zatem 6 miesięcy. Decyzja została wydana dopiero po wniesieniu skargi, tj. 16 czerwca 2025 r. Pomiędzy 1 lipca 2024 r., a 16 czerwca 2025 r. organ nie podejmował żadnych czynności w sprawie. Sąd I instancji wobec tego słusznie orzekł o pozostawaniu przez Wojewodę w stanie bezczynności. Tym samym na uwzględnienie nie zasługiwały zarzuty z punktów 1a), b), c), d) oraz art. 2a), po części 2b), d) opisanej wyżej skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny odmiennie niż Sąd Wojewódzki ocenił natomiast kwestię kwalifikacji dostrzeżonej bezczynności. Usprawiedliwiony w tym względzie okazał się po części zarzut z punktu 2b) środka zaskarżenia. W odniesieniu do tego zagadnienia, przypomnieć należy, że ustawodawca nie zdefiniował, kiedy bezczynność lub przewlekłość ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Prawo takiego zakwalifikowania bezczynności lub przewlekłości zostało pozostawione uznaniu składu orzekającego. Uznanie to opiera się na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego (zob. wyrok NSA z 14 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 198/22). Ogólnie rzecz ujmując, taka kwalifikacja będzie zasadna, gdy stan bezczynności lub przewlekłości jest oczywisty i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Na tę ocenę rzutuje z kolei m.in. zbyt długi okres prowadzenia sprawy, niemający uzasadnienia ani w stopniu jej skomplikowania, ani w konieczności prowadzenia szerokiego postępowania dowodowego. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że z reguły dopiero co najmniej kilkunastokrotne przekroczenie maksymalnego terminu wyznaczonego przez prawodawcę na załatwienie sprawy jest przekroczeniem na tyle dużym, a przez to też i oczywistym, że nie będzie budziło wątpliwości odnośnie do uznania go za przekroczenie rażące (zob. wyroki NSA: z 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 718/24; z 7 listopada 2024 r., sygn. akt II GSK 1499/24; z 23 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 1081/22). Zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie akcentuje się również, że sąd administracyjny uwzględniając całość okoliczności indywidualnych sprawy powinien wziąć pod uwagę także występujące ewentualnie w sprawie przyczyny "usprawiedliwiające" bezczynność (zob. wyrok NSA z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 3614/13, M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz, art. 149, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 616). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jakkolwiek organ przekroczył o ponad 5 miesięcy i 2 tygodnie termin na załatwienie sprawy administracyjnej, to zwłoka nie była na tyle duża, aby można było uznać, że mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto wskazane kryteria oceny nakazywały wziąć pod uwagę, znane z urzędu, okoliczności dotyczące znacznego obciążenia organu w związku z liczbą wpływających spraw pobytowych, jak też pozostawania Wojewody w przekonaniu o skuteczności przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy na mocy kolejnych nowelizacji ww. przepisu. W tej sytuacji zasadne było uchylenie punktu 1 zaskarżonego wyroku i stwierdzenie, że bezczynność Wojewody nie miała rażącego charakteru. Uwzględnienie przez Sąd Wojewódzki skargi na bezczynność organu, które znalazło akceptację w ocenie tutejszego Sądu, implikowało konieczność zwrotu skarżącemu poniesionych przez niego kosztów postępowania przed Sądem I instancji. Stosownie do art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Przepis ten został powołany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Skarżący w niniejszej sprawie uiścił jedynie należy w kwocie 100 złotych wpis sądowy od skargi (wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach skarg na bezczynność organów administracji publicznej - 100 zł - § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535)). Obowiązkiem Sądu I instancji było zatem zasądzenie zwrotu wyłącznie kwoty 100 złotych, a nie jak to uczynił kwoty 200 złotych. Tym samym zasadne było zmodyfikowanie rozstrzygnięcia Sądu Wojewódzkiego w tym zakresie. Wobec powyższego, uznając, że skarga kasacyjna ma częściowo usprawiedliwione podstawy, a istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 1a oraz w zw. z art. 200 p.p.s.a. orzekł jak w punktach 1 i 2 wyroku. Skargę kasacyjną w pozostałym zakresie oddalono na podstawie art. 184 p.p.s.a. (punkt 3 wyroku). O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął stosownie do art. 207 § 2 p.p.s.a., uznając, że zachodzi przypadek szczególny, o którym mowa w tym przepisie (punkt 4 wyroku).