II OSK 2761/19

Dnia 29 marca 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 691/19 w sprawie ze skargi S. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 691/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego D. Z. (B. R.) – ojca skarżącego – do dnia zgonu. W uzasadnieniu Wojewoda podniósł, że zebrany materiał dowodowy wskazywał na rozbieżności w przedstawionych przez skarżącego dokumentach, w zakresie imienia i nazwiska ojca skarżącego oraz jego daty urodzenia. Skarżący, mimo wezwania, nie uzupełnił wniosku o dokument potwierdzający zmianę nazwiska ojca z R. na R., a także imienia z B. na D., a więc dokumentów wskazujących na powiązanie osoby widniejącej w przedstawionym akcie urodzenia z osobą, której dotyczą pozostałe dokumenty, a który to dokument był kluczowy w kontekście stwierdzenia nabycia obywatelstwa polskiego na mocy przepisów ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego z 1920 r. W konsekwencji Wojewoda uznał, że ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów (w tym odpisu polskiego aktu urodzenia) nie sposób wywieść, że D. Z. nabył i posiadał obywatelstwo polskie do dnia zgonu, tj. [...] sierpnia 2015 r. Odwołanie od ww. decyzji wniósł skarżący – S. Z.. Zaskarżoną decyzją Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji. Zdaniem Ministra, brak było wiarygodnych dokumentów potwierdzających okoliczność, że B. R. urodzony [...] stycznia 1923 r., jest tą samą osobą co D. Z. urodzony [...] lutego 1923 r. Na potwierdzenie powyższego organ wywiódł, że z przedłożonego przez skarżącego wyciągu z rejestru ludności wynika, iż D. Z. urodzony w [...] lutego 1923 r., przybył do I. [...] września 1947 r. Z odpisu skróconego aktu urodzenia wydanego przez USC w K. wynikało, że B. R. urodził się [...] stycznia 1923 r. w miejscowości J.. Z kolei z przedłożonych dokumentów z Archiwum Państwowego w P., m.in. metryki szkolnej ze Szkoły Podstawowej w J. wynika, iż do powyższej szkoły uczęszczał B. R., urodzony [...] lutego 1923 r. Z aktu ślubu D. R. (Z.) z Z. N. sporządzonego [...] stycznia 1950 r., wynika, iż D. R. (Z.) w chwili zawarcia związku małżeńskiego miał 23 lata, tzn. iż urodził się w 1927 r. W ocenie organu przedstawione przez skarżącego dokumenty nie potwierdzały, iż B. R. to ta sama osoba co D. Z., a skarżący zamiast okazania stosownych dokumentów, sformułował jedynie domniemania. Organ wskazał, że skarżący wezwany pismem z 13 września 2018 r. do wykazania pokrewieństwa pomiędzy B. R., synem S. R. i R. W. urodzonym [...] stycznia 1923 r., w m. J., a D. Z. urodzonym 1 lutego 1923 r. w Polsce, wyjaśnił jedynie, iż wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wynikają z treści wniosku i załączonych do niego dokumentów. Wskazał wówczas, że to samo imię, miejsce urodzenia, imię ojca i matki (nawet jest ta sama pisownia) oraz zawód ojca wynika z odpisu aktu urodzenia (oraz z księgi metrykalnej) i dokumentów szkolnych. Zbliżona jest także data urodzenia (2 dni różnicy), a pozyskane z IPN dokumenty zawierają te same dane. Wynika z nich również nazwisko rodowe matki (tożsame z aktem urodzenia – W.). Także pozyskana karta informacyjna z ZIH zawiera to samo imię i nazwisko ojca skarżącego. Zdaniem skarżącego, z dokumentów tych wynika, że jego ojciec urodził się jako dziecko ślubne na terytorium Państwa Polskiego z rodziców będących stałymi mieszkańcami J. i tam uczęszczał do szkoły. Zdaniem organu, powyższe oświadczenia skarżącego nie pozwalały uznać, nawet poprzez chronologię zdarzeń, że pomiędzy B. R., a D. Z. zachodzi tożsamość podmiotowa niezbędna do potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. Skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających zmianę nazwiska i imienia z B. R. na D. Z.. Organ podkreślił, że kwestie dotyczące identyfikacji i tożsamości osoby obciążają skarżącego a nie organ. Organ nie ma bowiem kompetencji ani obowiązku w zakresie ustalania danych osobowych D. Z.. W konsekwencji organ stwierdził, że materiał dowodowy nie pozwalał na ustalenie, czy ojciec skarżącego posiadał obywatelstwo polskie, bowiem brak jest dowodów potwierdzających, że D. Z. posiadał kiedykolwiek obywatelstwo polskie. Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy ww. decyzji Wojewody oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych. W skardze sformułowano zarzuty dotyczące naruszenia art. 2 pkt 1 ustawy z 20 lutego 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7 poz. 44 ze zm.) oraz art. 7, art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 10 ust. 3 w zw. z art. 55 w zw. z art. 66 ustawy z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2018 r. poz. 1829). W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie. W piśmie z dnia 8 maja 2019 r. pełnomocnik skarżącego wniósł na podstawie art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o dopuszczenie dowodu z dokumentu, tj. wypisu z księgi metrykalnej o urodzeniu ojca skarżącego na okoliczność ustalenia i potwierdzenia jego danych osobowych oraz pokrewieństwa. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 9 maja 2019 r. ww. wniosek dowodowy został oddalony, z uwagi na to, że dokument ten znajduje się w aktach administracyjnych sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 691/19, oddalając skargę, wskazał, że ustalenie kontynuacji tożsamości jest warunkiem koniecznym w postępowaniu o potwierdzenie posiadania obywatelstwa. Nie można w tym zakresie formułować domniemań, a ustalenia muszą być poświadczone stosownymi dokumentami urzędowymi (por. wyroki NSA: z 19 września 2014 r., II OSK 625/13; z 20 czerwca 2012 r., II OSK 1231/11). W niniejszej sprawie z dokumentów źródłowych nie wynikało jednoznacznie kiedy tak naprawdę ojciec Skarżącego się urodził i jak doszło do zmiany nazwiska z B. R. na B. R.. Zasadnie zatem organ przyjął, że brak jest dowodów na okoliczność ustalenia, że D. Z. kiedykolwiek posiadał obywatelstwo polskie. Nie można – jak próbuje wskazywać to skarżący w niniejszym postępowaniu – ciężaru wykazania powiązania identyfikacji i tożsamości D. Z. (a nie, wyłącznie potwierdzenia obywatelstwa) bezpodstawnie przerzucić na organ, gdyż organ nie ma kompetencji ani obowiązku w zakresie ustalania danych osobowych D. Z.. Ponadto wbrew twierdzeniu pełnomocnika przedstawione przez niego dokumenty nie pozwalają nawet poprzez chronologię zdarzeń uznać z całą pewnością, że pomiędzy B. R., a D. Z. zachodzi tożsamość podmiotowa niezbędna do potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. Strona nie przedłożyła bowiem dokumentów potwierdzających zmianę nazwiska z B. R. (akt urodzenia polski) na D. Z., jak i nie wyjaśniła przekonywująco różnicy w datach urodzenia. W ocenie Sądu, twierdzenia pełnomocnika skarżącego są jedynie gołosłowne. Pełnomocnik ten wezwany do uzupełnienia materiału dowodowego i wyjaśnień w zakresie zaistniałych rozbieżności, uznał, że materiał przedstawiony w sprawie jest wystarczający do pozytywnego załatwienia sprawy. Strona zatem nie wykazała, iż uzupełnienie materiału dowodowego o wskazany dokument napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, do których odnosi się art. 56 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. Zdaniem Sądu, nie można zarzucić organowi, że nienależycie zebrał materiał dowodowy. Organy swoje ustalenia co do stanu faktycznego oparły na wszystkich dowodach przedłożonych przez wnioskodawcę i dowodach pozyskanych z urzędu. Podkreślenia wymaga, że realizując zasadę prawdy obiektywnej, na podstawie art. 7 i 77 § 1 K.p.a., organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jednakże strona nie jest zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić. Obowiązki te w żaden sposób nie wyłączają wymogu dążenia przez organ administracji do wyjaśnienia prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.), niemniej jednak oznaczają, że strona składająca wniosek powinna aktywnie współdziałać z organem w celu ustalenia wszystkich okoliczności sprawy. To na niej spoczywa bowiem ciężar dowodu w znaczeniu obiektywnym (materialnym), sprowadzający się do obciążenia strony składającej wniosek skutkami prawnymi nieudowodnienia okoliczności, których stwierdzenie jest podstawą wydania decyzji zgodnie ze zgłoszonym żądaniem (por. wyrok NSA z 27 lipca 2011 r., II OSK 1560/10). W rozpoznawanej sprawie organy w sposób właściwy wywiązały się z wymogu dążenia do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i prawidłowo oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Te wszystkie okoliczności, zdaniem Sądu, przemawiają za uznaniem, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzję organu I instancji, są zgodne z prawem. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku opartą na przesłankach z art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", złożył skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zaskarżonej decyzji; oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: - niewłaściwe zastosowanie art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lutego 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego przez nieustalenie nabycia przez ojca skarżącego D. Z. (B. R.) obywatelstwa polskiego; - naruszenie art. 141 § 4, art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 10 ust. 3 w zw. z art. 55 w zw. z art. 66 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim przez błędne ustalenie spowodowane brakiem wszechstronnej oceny materiału dowodowego, iż zgromadzone dokumenty nie dotyczyły ojca skarżącego i nie potwierdzały posiadania przez niego obywatelstwa polskiego. Ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a. i w sprawie nie żądano przeprowadzenia rozprawy, dlatego przedmiotowa sprawa podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie za niezasadne uznał zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lutego 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego oraz art. 141 § 4, art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 10 ust. 3 w zw. z art. 55 w zw. z art. 66 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej skarżący nie wykazał, że jego ojciec posiadał obywatelstwo polskie w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lutego 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Stanowiska strony skarżącej w tym zakresie nie wyjaśnia ogólna argumentacja skargi kasacyjnej dotycząca zasad postępowania administracyjnego, w tym zasad postępowania dowodowego, oparta na treści art. 75 § 1 i art. 80 K.p.a., że jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy oraz pogląd orzeczniczy, zgodnie z którym obowiązująca ustawa o obywatelstwie polskim nie przewiduje – dla potrzeb postępowania w przedmiocie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego – zamkniętego katalogu dowodów tj. nie przewiduje aby obywatelstwo przodka można było udowodnić tylko ściśle określonym dokumentem. W okolicznościach niniejszej sprawy nie jest tak, że w sprawie nie wzięto pod uwagę dowodów, na które powoływał się skarżący, lecz oceniono, że na podstawie tych dowodów brak jest podstaw do niebudzącego wątpliwości wywiedzenia, że ojciec skarżącego posiadał obywatelstwo polskie. Tego rodzaju dowody uznano za niewystarczające i dlatego wezwano skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego; jednak skarżący nie wykonał wezwania organu, a zamiast tego w dalszym ciągu stanął na stanowisku, że dotychczasowe dokumenty w sprawie dają podstawę do stwierdzenia, że ojciec skarżącego był obywatelem polskim. Tego rodzaju argumentacją skarżący posługuje się także w skardze kasacyjnej, co w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i dokonanej w sprawie oceny organów administracyjnych oraz Sądu Administracyjnego nie wnosi do sprawy nic nowego poza gołosłownymi i życzeniowymi twierdzeniami skarżącego. A mianowicie, skarżący swoje stanowisko opiera na zbieżności imion rodziców ojca (S. i R.), jego zawodu (krawiec) i miejsca urodzenia (J.). Na tym podobieństwa się kończą, ponieważ skarżący nie wykazał na podstawie jakich aktów można by stwierdzić, że D. Z. to urodzony w Polsce B. R.. W tym zakresie nie zgadzają dokumenty, ponieważ dotyczą także nazwiska w brzmieniu "R." i "R.". Nie są też znane okoliczności w jaki doszło do ewentualnej zmiany imienia i nazwiska na D. Z. Argumentacja skargi kasacyjnej w tym zakresie nie jest przekonująca ponieważ wyłącznie opiera się rzekomo na hebrajskiej pisowni nazwiska R., R., R., a mianowicie, że jest taka sama i wynika to z braku jednolitej konwersji z języka hebrajskiego na łaciński. Tego rodzaju argumentacja nie wyjaśnia jednak w żaden sposób na podstawie jakich aktów prawnych doszło końcowo do zmiany imienia i nazwiska na D. Z., tak aby można było stwierdzić, że B. R. także przy uwzględnieniu pisowni hebrajskiej to D. Z.. W aktach sprawy znajduje się jedynie dokument potwierdzający urzędową zmianę nazwiska z R. na Z. w dniu [...] stycznia 1950 r. Ponadto nie są także tożsame daty urodzenia, które przewijają się w aktach sprawy. Z aktu urodzenia polskiego wynika, że B. R. urodził się [...] stycznia 1923 r., zaś inne dokumenty zgromadzone w sprawie nie są z tą datą tożsame, ponieważ w odniesieniu do nazwiska o różnej pisowni wskazują inne daty urodzenia (tj. [...] lutego 1923 r., rok 1927 i rok 1928) i miejsca urodzenia (także K.). Ponadto argumentacja skargi kasacyjnej odwołuje się do zasad doświadczenia życiowego, że w podobnych przedmiotowo sprawach przed wojną imiona i nazwiska w dokumentach często zapisywano fonetycznie i niejednolicie. Takie jednak ogólne twierdzenie nie potwierdza, że B. R. to D. Z., skoro wykazano jedynie, że doszło do zmiany z nazwiska R. na Z.. Ponadto wskazania wymaga, że w sprawach o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego, co do zasady, ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy (tu: skarżącym), co wynika wprost z art. 56 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim. W innym wypadku wymagane jest wykazanie, że uzyskanie tych dokumentów napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. W kontekście tych zasad postępowania w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd I instancji ocenił, że strona skarżąca (jako wnioskodawca) nie wykazała, iż uzupełnienie materiału dowodowego o wymagany dokument napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. W skardze kasacyjnej nie podjęto zaś nawet próby podważenia oceny w tym zakresie. Nie można więc skutecznie twierdzić, że w związku z art. 10 ust. 3 w zw. z art. 55 ustawy o obywatelstwie polskim w sprawie organy powinny podjąć jakąś dodatkową inicjatywę dowodową w oparciu o wskazywane w skardze kasacyjnej przepisy K.p.a. celem poszukiwania stosownych dokumentów potwierdzających twierdzenia skarżącego, że jego ojciec posiadał obywatelstwo polskie. Artykuł 66 ustawy o obywatelstwie polskim to natomiast norma intertemporalna, której hipoteza nie dotyczy niniejszej sprawy, ponieważ postępowanie (wniosek z 16 lutego 2018 r.) nie zostało wszczęte na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r. poz. 353, z późn. zm.), lecz na podstawie przepisów ww. ustawy z 2009 r., która weszła w życie 15 sierpnia 2012 r. Dlatego zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 141 § 4, art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 10 ust. 3 w zw. z art. 55 w zw. z art. 66 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim – nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Nie można bowiem doszukać się aby w sprawie błędnie przeprowadzono postępowanie wyjaśniające, w tym błędnie oceniono zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Przedstawiona powyżej ocena daje podstawy do stwierdzenia, że w okolicznościach niniejszej sprawy niewadliwie stwierdzono, że brak jest podstaw do potwierdzenia, iż D. Z. był obywatelem polskim, a w konsekwencji nie znajduje potwierdzenia zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lutego 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.