II OSK 2536/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Bąkowski Sędziowie: sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Jan Szuma (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Paweł Chyliński po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych W.B. i D.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lipca 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1054/23 w sprawie ze skargi W.B. i D.B. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 14 marca 2023 r., znak DON.7101.21.2023.ABL w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego oddala skargi kasacyjne.

Wyrokiem z dnia 27 lipca 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1054/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W.B. i D.B. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (zwanego dalej: "Głównym Inspektorem") z dnia 14 marca 2023 r., znak DON.7101.21.2023.ABL, utrzymujące w mocy postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (zwanego dalej: "Wojewódzkim Inspektorem") z dnia 4 stycznia 2023 r., znak: WOP.771.32.2022.RD. Drugim z wymienionych postanowień organ odmówił skarżącym wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewódzkiego Inspektora z dnia 30 września 2013 r., utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w J. z dnia 4 lipca 2013 r. Te ostatnie rozstrzygnięcia dotyczyły nakazu rozbiórki budowli – parkingu wraz z wewnętrzną instalacją elektryczną oraz zjazdem z drogi publicznej, stanowiącą całość techniczno-użytkową, na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej to jest usług transportowych, na działce nr [...], położonej w J. przy ul. [...]. Dwie skargi kasacyjne (w odrębnych pismach) od powyższego wyroku wnieśli W.B. i D.B., zarzucając naruszenie: 1. art. 148 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (na datę zaskarżonego postanowienia tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej "K.p.a.") przez dowolne i chybione uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że W.B. i D.B. nie zachowali miesięcznego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania określonego w art. 148 § 1 K.p.a. Skarżący wskazali, że Sąd błędnie i bezzasadnie przyjął, iż "wnioskodawca miał możliwość dowiedzenia się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania już w momencie publikacji wymienionej wyżej nowelizacji w dzienniku urzędowym". W ocenie skarżących jest to stwierdzenie dowolne, bezpodstawne i formalistyczne, niedające się pogodzić z dobrem strony oraz jej usprawiedliwionym, słusznym interesem, w jakim sprawy powinny być załatwiane. Skarżący podnieśli, że dotyczy to obojga małżonków objętych skutkami zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Skarżący zaznaczyli, że wykazali, złożonymi przez siebie oświadczeniami, zachowanie miesięcznego terminu liczonego od września 2022 r. do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. W ich ocenie była to istotna okoliczność, stanowiąca formalny warunek dalszego postępowania, której wykazanie powinno prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Powołali wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 626/20, w którym wskazano, że "termin miesięczny na żądanie wznowienia postępowania powinien być odnoszony do tej okoliczności, którą podaje strona jako podstawę wznowienia, bez badania na tym etapie, czy okoliczność podana przez stronę może stanowić rzeczywiście podstawę wznowienia, innymi słowy, bez wchodzenia w merytoryczne badanie, czy argumenty i okoliczności powoływane przez stronę stanowią przesłankę wznowieniową". Skarżący odwołali się także do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2020 r., sygn. akt II OSK 2240/18, w którym stwierdzono, że "z punktu widzenia treści art. 148 § 1 K.p.a. istotne jest to, kiedy skarżący dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania". Zdaniem W.B. i D.B. okoliczność ta nastąpiła we wrześniu 2022 r., co spowodowało niezwłoczne złożenie, w ustawowym terminie jednego miesiąca, wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego. W konsekwencji, w ich ocenie, zachodziła konieczność wznowienia postępowania. Skarżący powołali również wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 632/20, w którym wskazano, że "analiza przepisu art. 148 § 1 i 2 K.p.a. dowodzi, że miesięczny termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania rozpoczyna swój bieg od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania". Podnieśli, że termin miesięczny został zachowany zarówno przez D.B., jak i przez W.B.. W ich ocenie powoduje to konieczność wznowienia postępowania w sprawie, która ma zasadnicze znaczenie dla ich stosunków majątkowych, strat związanych z nałożeniem i egzekucją grzywny w celu przymuszenia, a także z ewentualną rozbiórką wskazanych urządzeń; 2. art. 28 K.p.a. przez dowolną i chybioną odmowę uznania D.B. za stronę postępowania, pomimo istnienia po jej stronie przymiotu strony. Skarżący wskazali, że Sąd pierwszej instancji bezpodstawnie nie uznał tego przymiotu, co w ich ocenie w sposób rażący narusza powołany przepis. Skarżący podnieśli, że sprawa dotyczy nie tylko interesu prawnego, praw i obowiązków W.B., lecz także D.B., w szczególności z uwagi na zapłatę grzywny w celu przymuszenia z majątku dorobkowego obojga małżonków. W ich ocenie dowolna i rażąco sprzeczna z art. 28 K.p.a. jest ocena Sądu zawarta na s. 12 uzasadnienia zaskarżonego wyroku, zgodnie z którą D.B. nie mogła skutecznie złożyć wniosku o wznowienie postępowania z uwagi na brak legitymacji strony. Rozstrzygnięcia w sprawie dotyczą praw osobistych i majątkowych D.B. jako osoby pozostającej we wspólności majątkowej z W.B.. Skarżący podnieśli także, że organy administracji doręczały odpisy decyzji na imię i nazwisko D.B., która uważała się i nadal uważa się za stronę tego postępowania. Okoliczność ta była pośrednio przyznana przez organy administracji wszystkich szczebli orzekające w sprawie, skoro doręczały one swoje decyzje zarówno W.B., jak i D.B.. Skarżący nie zgodzili się z wykładnią przyjętą przez organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny. W ich ocenie konieczne i uzasadnione jest uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go decyzji administracyjnych. Skarżący powołali w tym zakresie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 621/20, który, w ich ocenie, nakazuje przeprowadzenie rzeczywistej oceny przymiotu strony w konkretnej sprawie, w oparciu o okoliczności w niej ujawnione. Analiza przymiotu strony i interesu prawnego W.B. oraz D.B., jako małżonków pozostających we wspólności ustawowej, prowadzi do wniosku, iż skutki zaskarżonych decyzji są jednolite wobec obojga małżonków. Ich zdaniem Wojewódzki Sąd Administracyjny tego nie zauważył, nie ustalił tej okoliczności i nie odniósł się do faktu decydującego o istnieniu przymiotu strony po stronie obojga małżonków. W konsekwencji błędnie odmówiono D.B. przymiotu strony w postępowaniu sądowym oraz we wcześniejszych postępowaniach administracyjnych; 3. art. 61 § 1 i 2 K.p.a. oraz art. 61a § 1 K.p.a. przez odmowę wszczęcia postępowania na wniosek D.B. i W.B., ewentualnie z urzędu. Skarżący wskazali, że w ich sytuacji faktycznej i prawnej wszczęcie postępowania było nakazem wynikającym z przepisów. Wniosek o wznowienie postępowania został bowiem wniesiony przez strony tego postępowania, to jest D.B., której przymiot strony wynika z art. 28 K.p.a., oraz W.B.. Skarżący powołali wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1194/20, w którym wskazano, że "negatywne zweryfikowanie przymiotu strony danego podmiotu przed wszczęciem postępowania nieważnościowego, co procesowo przekłada się na wydanie postanowienia o odmowie jego wszczęcia na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., dopuszczalne jest jedynie w takich układach, w których brak przymiotu strony jest oczywisty i nie wymaga jakichkolwiek analiz i ocen okoliczności sprawy". Podobnie skarżący odwołali się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 624/20, w którym stwierdzono, że "stroną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji będzie każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy decyzja administracyjna, której żąda weryfikacji lub która jest przedmiotem weryfikacji w postępowaniu wszczętym z urzędu"; 4. art. 145 § 1 pkt 1 i 5 K.p.a., art. 145a K.p.a. oraz art. 145b K.p.a. przez brak obiektywnej oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz wcześniejsze organy administracji okoliczności świadczących o tym, że D.B. jest stroną postępowania administracyjnego. Skarżący zarzucili, że nie dokonano obiektywnego ustalenia tego faktu na podstawie zebranego materiału dowodowego, z którego, ich zdaniem, wynika, iż D.B. była stroną postępowania, skoro otrzymywała korespondencję kierowaną do niej jako do strony. W ocenie skarżących brak dostatecznych ustaleń w tym zakresie doprowadził do pozbawienia D.B., jako strony w rozumieniu art. 28 K.p.a., możliwości udziału w postępowaniu administracyjnym. Skarżący podnieśli, że wynik tego postępowania dotyczy jej praw, w szczególności w zakresie dolegliwej grzywny w celu przymuszenia, znacznych kosztów rozbiórki, uszkodzenia nakładów oraz konieczności ponownego montażu instalacji na słupie i w pomieszczeniach baraków. Wskazali, że na te czynności istniało zezwolenie właściwych służb, w tym nadzoru budowlanego i energetyki, obejmujące także postawienie słupa energetycznego. Skarżący zaznaczyli, że Sąd pierwszej instancji na s. 5 uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazał, iż wystąpienie przesłanek wznowienia zobowiązuje organ do wznowienia postępowania bez względu na to, czy miały one wpływ na treść decyzji. W ocenie skarżących organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegły podstawy z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., polegającej na pozbawieniu D.B., bez jej winy, udziału w postępowaniu. Skarżący podnieśli, że D.B. wielokrotnie podejmowała próby uznania jej za stronę, mając interes prawny do występowania w takim charakterze, zgodnie z art. 28 K.p.a. Zdaniem skarżących wskazane uchybienia miały zasadniczy wpływ na treść zaskarżonego wyroku; 5. art. 147 K.p.a. w zw. z art. 145 K.p.a. przez nieuwzględnienie nowych okoliczności faktycznych, nieznanych organowi administracji w dacie wydawania zaskarżonej decyzji. Skarżący wskazali, że okoliczność ta polegała na zmianie przepisów dokonanej ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 443), w szczególności art. 29 ust. 1 pkt 11 Prawa budowlanego. W ich ocenie zmiana ta nakazywała wznowienie postępowania bez zbędnej zwłoki, zarówno z urzędu, na podstawie art. 147 K.p.a. w zw. z art. 145 K.p.a., jak i z uwagi na ważny interes stron oraz zasady postępowania administracyjnego. Skarżący podnieśli, że postępowanie powinno zostać wznowione z urzędu już bez wniosku stron, aby nie powodować po ich stronie szkody. Wskazali przy tym na egzekucję postanowienia o nakazaniu rozbiórki, w którym organy administracji błędnie wskazały decyzję podlegającą egzekucji. Zamiast decyzji z 2013 r. wskazano bowiem decyzję z 2017 r. Dalej W.B. i D.B. powołali uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 823/19, w którym wskazano, że "niewątpliwie rację ma skarżący, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w swoim postanowieniu z dnia 28 listopada 2017 r. błędnie wskazał, że nakłada grzywnę w celu przymuszenia wykonania ostatecznej decyzji z dnia 4 lipca 2017 r., podczas gdy decyzja orzekająca nakaz rozbiórki wydana została 4 lipca 2013 r.". Skarżący wskazali również, że Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "oczywiście zastrzeżenia budzi sposób sformułowania sentencji postanowienia Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, jak też uzasadnienie, w którym nie odniesiono się do kwestii wadliwej daty decyzji". Skarżący podnieśli nadto, że obiekt, którego dotyczy sprawa, wbrew dowolnemu ustaleniu organów administracji nie jest budowlą. Zwrócili także uwagę na kolejny błąd Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, który błędnie pouczył o możliwości wniesienia zażalenia do Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Skarżący zaznaczyli przy tym, że błędne pouczenie nie stanowi podstawy do rozpoznania zażalenia od postanowienia, od którego zażalenie nie przysługuje. Skarżący zarzucili również niewszczęcie z urzędu postępowania w sprawie wznowienia postępowania, pomimo powszechnie znanej organom nadzoru budowlanego zmiany dokonanej ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 443). Skarżący wskazali, że zmiana ta wprowadziła zasadę, zgodnie z którą budowa zjazdów z dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych oraz zatok parkingowych na tych drogach nie wymaga uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, lecz jedynie dokonania zgłoszenia właściwemu organowi administracji architektoniczno-budowlanej. Zdaniem skarżących okoliczność ta nakazywała wszczęcie postępowania nie tylko na wniosek uprawnionych, to jest W.B. i D.B., lecz także z urzędu. Skarżący podnieśli, że D.B. bezpodstawnie odmówiono przymiotu strony, mimo że tylko zawiadomienie kierowane do niej jako do strony mogło być uznane za właściwe. W ich ocenie D.B. jedynie formalnie odbierała postanowienia, co przeczy twierdzeniu o jej prawidłowym zawiadomieniu jako strony, skoro Sąd w zaskarżonym wyroku z dnia 27 lipca 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1054/23, uznał, że nie jest ona stroną postępowania z powodu braku interesu prawnego. Skarżący zakwestionowali stanowisko Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, zgodnie z którym postanowienie z dnia 28 listopada 2017 r. zostało skierowane jedynie do W.B., nakładało wyłącznie na niego obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia, a zgodnie z art. 122 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479) prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny służy tylko zobowiązanemu. W konsekwencji organ uznał, że tylko W.B. posiada interes prawny do złożenia wniosku o weryfikację postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia w trybie nadzwyczajnym. Zdaniem skarżących stanowisko to jest sprzeczne z szeroko rozumianym interesem prawnym, którego pojęcie obowiązuje zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i cywilnym. Interes ten obejmuje skutki w zakresie praw i obowiązków W.B. oraz pozostającej z nim we wspólności majątkowej małżeńskiej D.B.. W ocenie skarżących nakazuje to traktować oboje małżonków łącznie i osobno jako strony postępowania, na których prawa i obowiązki wpływa obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji; 6. art. 122 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 479) przez dowolne uznanie, na s. 2 uzasadnienia zaskarżonego wyroku, że zasadne było stanowisko Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 28 listopada 2017 r. o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia wyłącznie na W.B.. Zdaniem skarżących obowiązek ten powinien być skierowany wobec obojga małżonków, D.B. i W.B.. Skarżący wskazali, że w świetle ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 443) brak było podstaw faktycznych do wydania postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia. Podnieśli, że przywołany przepis został ogłoszony w dzienniku urzędowym w dniu 27 marca 2015 r. i wszedł w życie z dniem 28 czerwca 2015 r. W ocenie skarżących organ administracji nie miał wiedzy o tej zmianie, gdyż w przeciwnym razie, działając z uwzględnieniem interesu strony oraz zasad K.p.a., powinien był nie nakładać grzywny albo z urzędu wznowić postępowanie. W.B. i D.B. podnieśli, że mimo wcześniejszych błędów, wytkniętych w dotychczasowych postępowaniach przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 823/19, organy nie podjęły prawidłowych działań. Wskazali na niedopuszczalny błąd Powiatowego Inspektora, który w postanowieniu z dnia 28 listopada 2017 r. błędnie wskazał, że nakłada grzywnę w celu przymuszenia wykonania ostatecznej decyzji z dnia 4 lipca 2017 r., podczas gdy decyzja orzekająca nakaz rozbiórki została wydana w dniu 4 lipca 2013 r. Odwołali się również do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 541/19. Wskazali, że nie można skutecznie wymierzyć grzywny w celu przymuszenia wykonania decyzji, która nie istnieje w dacie wskazanej w postanowieniu o nałożeniu grzywny. Skoro decyzja w przedmiocie nakazu rozbiórki mogła dotyczyć jedynie decyzji z dnia 4 lipca 2013 r., a nie decyzji z 2017 r., to taka decyzja nie istniała w obrocie prawnym, nie mogła być wykonywana i nie mogła stanowić podstawy nałożenia grzywny. Skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodu z uzasadnień wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 823/19, oraz z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 541/19, a także ze skarg złożonych w tych sprawach. Wskazali, że zarzuty i uzasadnienie tych skarg są nadal aktualne i w pełni je podtrzymują. Podnieśli, że zasadnicze znaczenie w sprawie mają zasady K.p.a., w tym zasada ochrony interesu obywatela, konieczność działania przez organ administracji na korzyść strony oraz obowiązek podejmowania działań z urzędu. W ocenie skarżących organ administracji powinien był wystąpić z urzędu o wznowienie postępowania, ponieważ w sytuacji faktycznej i prawnej W.B. oraz D.B. taka możliwość stanowiła obowiązek organu. Zaniechanie tego obowiązku powoduje, zdaniem skarżących, konieczność wznowienia postępowania w sprawie mającej zasadnicze znaczenie dla ich sytuacji materialnej, związanej z grzywną w celu przymuszenia oraz nakazem rozbiórki; 7. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. oraz zasad postępowania określonych w art. 6-11 K.p.a., ponieważ działanie na podstawie obowiązujących przepisów prawa nakazuje uwzględnienie interesu W.B. i D.B.. W ocenie skarżących Wojewódzki Sąd Administracyjny tego interesu nie uwzględnił. Skarżący zarzucili także naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, określonej w art. 10 K.p.a., ponieważ D.B. została pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu. Zdaniem skarżących uchybienia te, wbrew ocenie Sądu pierwszej instancji, miały istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku; 8. art. 61 § 1 K.p.a. oraz art. 61a § 1 K.p.a. przez przyjęcie, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony przez osobę nieuprawnioną, to jest D.B., rzekomo niemającą przymiotu strony zgodnie z art. 28 K.p.a. Skarżący wskazali, że D.B. ma oczywisty interes prawny w występowaniu w charakterze strony. Podnieśli, że Sąd pierwszej instancji na s. 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku stwierdził wprawdzie, iż wznowienie postępowania z urzędu "jest to więc prawo organu, które staje się jego obowiązkiem dopiero, gdy taka przyczyna się pojawi", jednak w tej sprawie przyczyna taka ujawniła się w sposób ewidentny. W ocenie skarżących nakazywało to wszczęcie z urzędu postępowania o wznowienie postępowania, czego jednak, z naruszeniem wymienionych przepisów, nie uczyniono. Zdaniem skarżących działanie to powinno było nastąpić w interesie stron postępowania, a do tego zmierza skarga kasacyjna; 9. art. 149 § 3 K.p.a. przez dowolną odmowę wznowienia postępowania, mimo braku podstaw faktycznych i prawnych do takiego rozstrzygnięcia, a także art. 61 § 1 i 2 K.p.a. oraz art. 61a § 1 K.p.a. przez ich błędne zastosowanie; 10. art. 150 § 2 K.p.a., art. 61 § 2 K.p.a., art. 147 K.p.a. oraz art. 149 § 1 i 2 K.p.a. przez niewszczęcie przez organ administracji z urzędu postępowania o wznowienie postępowania, pomimo szczególnie ważnego interesu stron, to jest W.B. i jego żony D.B.; 11. art. 28 K.p.a. w zw. z art. 31 § 1 K.r.o. oraz art. 199, art. 200 i art. 201 K.c. Skarżący wskazali, że do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności przekraczających zwykły zarząd potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli, a zgodnie z art. 200 K.c. każdy ze współwłaścicieli jest obowiązany do współdziałania w zarządzie rzeczą wspólną. Skarżący podnieśli, że do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli, w tej sprawie obojga małżonków, D.B. i W.B.. W ocenie skarżących chybione jest twierdzenie o braku interesu prawnego D.B., o którym mowa w art. 28 K.p.a., do występowania w postępowaniu w charakterze strony. Zdaniem skarżących w świetle powołanych przepisów D.B. jest stroną i powinna być tak traktowana przez organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny. W konsekwencji odpada, ich zdaniem, powoływana przez organy przesłanka braku interesu prawnego po stronie D.B. w złożeniu wniosku o wznowienie postępowania; 12. art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. w zw. z art. 28 K.p.a. przez pozbawienie D.B. udziału w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony. Skarżący wskazali, że zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Ich zdaniem organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny dowolnie nie odniosły tej regulacji do sytuacji D.B.. Skarżący podnieśli, że konsekwentnie odmawiano D.B. przymiotu strony, choć przymiot ten posiadała i powinna była brać udział w postępowaniu w takim charakterze. W ich ocenie bezskuteczne jest wskazywanie w zaskarżonym wyroku na samo formalne odebranie przez nią decyzji w dniu 2 października 2013 r. bez zapoznania się z nią. Skarżący wyjaśnili, że D.B. nie była traktowana jako strona, lecz jedynie formalnie odbierała i przekazywała korespondencję mężowi, który był przez organy administracji traktowany jako strona i prowadził czynności związane z zaskarżaniem niekorzystnych decyzji wydanych w sprawie. Wskazując na powyższe, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonych decyzji [powinno być: postanowień]. Wystąpili też o wstrzymanie w całości wykonania decyzji o nakazie rozbiórki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 P.p.s.a. (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2026 r. poz. 143) uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę jej zarzutów i nie relacjonuje się w nim ustaleń faktycznych oraz argumentacji prawnej przedstawionych przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego (art. 183 § 2 P.p.s.a.). Z uwagi na daleko idącą zbieżność argumentacji przedstawionej przez W.B. i D.B. zarzuty skarżących wymagają łącznej oceny w tych częściach, w których dotyczą tych samych zagadnień prawnych. Już na wstępie należy jednak zaznaczyć, że znaczna część wywodów skarg kasacyjnych nie odpowiada przedmiotowi tej sprawy. Kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podlegało postanowienie Głównego Inspektora z dnia 14 marca 2023 r., utrzymujące w mocy postanowienie Wojewódzkiego Inspektora z dnia 4 stycznia 2023 r. o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewódzkiego Inspektora z dnia 30 września 2013 r. Sprawa ta nie obejmowała ponownej kontroli decyzji rozbiórkowej, oceny, czy obiekt był budowlą, ani badania prawidłowości czynności egzekucyjnych i grzywny w celu przymuszenia. Z tego względu ocena kasacyjna musiała zostać ograniczona do pytania, czy skarżący wskazali skuteczną podstawę wznowienia postępowania i czy organ miał podstawy do odmowy wznowienia. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pierwszoplanowo przedstawiono zagadnienie terminu z art. 148 § 1 K.p.a., liczonego od chwili dowiedzenia się przez skarżących o zmianie przepisów P.b. dokonanej ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. Taki sposób argumentacji nie eksponuje najistotniejszej przyczyny, dla której skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie mogła zostać uwzględniona. Zasadnicze znaczenie miało bowiem to, że późniejsza zmiana prawa nie stanowi przesłanki wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. To uchybienie w rozłożeniu akcentów nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, ponieważ zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., powiązany z zarzutami naruszenia art. 148 § 1 K.p.a., art. 147 K.p.a. oraz art. 149 § 1, 2 i 3 K.p.a. Przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. dotyczy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, które istniały w dniu wydania decyzji, lecz nie były znane organowi. Skarżący powoływali się natomiast na zmianę P.b. z 2015 r., dotyczącą między innymi budowy zjazdów z dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych oraz zatok parkingowych na tych drogach. Zmiana ta została ogłoszona dnia 27 marca 2015 r. i weszła w życie dnia 28 czerwca 2015 r., a więc już po wydaniu decyzji Wojewódzkiego Inspektora z dnia 30 września 2013 r. Nie mogła zatem istnieć w dacie wydania tej decyzji. Nie była też dowodem ani okolicznością faktyczną. Była późniejszą zmianą stanu prawnego. W konsekwencji bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostają wywody skarżących dotyczące tego, czy o zmianie przepisów dowiedzieli się dopiero we wrześniu 2022 r. Nawet przyjęcie tej daty nie prowadziłoby do wznowienia postępowania, ponieważ zachowanie terminu z art. 148 § 1 K.p.a. nie zastępuje ustawowej przesłanki wznowieniowej. Powołane przez skarżących orzeczenia dotyczące sposobu ustalania początku biegu terminu do złożenia wniosku o wznowienie nie uzasadniają odmiennej oceny. Dotyczą one sytuacji, w których strona powołuje okoliczność mogącą mieścić się w ustawowym katalogu podstaw wznowienia. Nie wynika z nich, że zmiana prawa dokonana po wydaniu decyzji może być traktowana jako nowa okoliczność faktyczna istniejąca w dniu jej wydania. Z tych samych przyczyn nie mogły zostać uwzględnione zarzuty naruszenia art. 147 K.p.a., art. 150 § 2 K.p.a., art. 61 § 2 K.p.a. oraz art. 149 § 1 i 2 K.p.a., w których skarżący twierdzili, że organ powinien był wznowić postępowanie z urzędu. Możliwość działania organu z urzędu nie tworzy samodzielnej podstawy wznowienia. Organ może wznowić postępowanie tylko wtedy, gdy wystąpi jedna z przesłanek określonych w art. 145 § 1 K.p.a., art. 145a K.p.a. albo art. 145b K.p.a. Szczególnie ważny interes strony, sytuacja majątkowa małżonków ani przekonanie skarżących o niecelowości wykonania decyzji rozbiórkowej nie mogą zastąpić ustawowej podstawy wznowienia. W sposób syntetyczny należy odnieść się do grupy zarzutów dotyczących art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. w zw. z art. 28 K.p.a., art. 148 § 2 K.p.a., art. 61 § 1 i 2 K.p.a., art. 61a § 1 K.p.a., a także art. 28 K.p.a. w zw. z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 199, art. 200 i art. 201 Kodeksu cywilnego. Skarżący zmierzali w nich do wykazania, że D.B. miała interes prawny w sprawie z uwagi na wspólność majątkową małżeńską oraz skutki majątkowe rozbiórki i grzywny w celu przymuszenia. Rozbudowana analiza tych twierdzeń nie była jednak konieczna dla rozstrzygnięcia sprawy. Nawet przy założeniu korzystnym dla skarżącej, że przysługiwał jej interes prawny, żądanie wznowienia z powołaniem się na art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. nie mogło odnieść skutku. Sąd pierwszej instancji ustalił bowiem, że D.B. odebrała osobiście decyzję Wojewódzkiego Inspektora z dnia 30 września 2013 r. w dniu 2 października 2013 r. Wskazał także, że skarżąca uczestniczyła następnie w czynnościach dotyczących sądowej kontroli tej decyzji, w tym przy wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oraz skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tych okolicznościach powoływanie się w 2022 r. na brak udziału w postępowaniu dotyczącym decyzji rozbiórkowej było nieskuteczne. Co najmniej od dnia doręczenia decyzji skarżąca wiedziała o jej istnieniu, a późniejsze czynności procesowe potwierdzają, że sprawa była jej znana. Twierdzenie, że D.B. jedynie formalnie odbierała korespondencję i przekazywała ją skarżącemu, nie podważa skutków osobistego odbioru decyzji ani późniejszego udziału w zaskarżaniu tej decyzji. Dla art. 148 § 2 K.p.a. istotne jest dowiedzenie się o decyzji. Przy ustaleniach przyjętych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny termin do wystąpienia z żądaniem wznowienia z powodu braku udziału w postępowaniu upłynął wiele lat przed złożeniem wniosku z września 2022 r. Z tego powodu zarzuty dotyczące interesu prawnego skarżącej, wspólności majątkowej małżeńskiej oraz zarządu rzeczą wspólną nie mogły zmienić wyniku sprawy. Nie można również przyjąć, że organy powinny były prowadzić dalej idące postępowanie wyjaśniające w przedmiocie interesu prawnego D.B.. Postępowanie wznowieniowe ma szczególny charakter. Na etapie wstępnym organ bada dopuszczalność wznowienia, w tym wskazanie ustawowej podstawy oraz zachowanie terminu. Jeżeli już z treści wniosku wynika, że powołana okoliczność nie mieści się w katalogu przesłanek wznowienia albo że termin właściwy dla danej podstawy został uchybiony, organ nie ma podstaw do przechodzenia do fazy merytorycznej. W tej sprawie odmowa wznowienia nie była wynikiem pominięcia istotnych okoliczności dotyczących skarżącej, lecz konsekwencją braku skutecznej podstawy wznowienia oraz uchybienia terminowi w zakresie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 145a K.p.a. i art. 145b K.p.a. Skarżący nie wykazali, aby dowody, na podstawie których ustalono istotne okoliczności sprawy, okazały się fałszywe. Nie wskazali także zdarzenia prawnego odpowiadającego przesłankom z art. 145a K.p.a. albo art. 145b K.p.a. W tej części skarga kasacyjna w istocie ponownie odwołuje się do twierdzeń o interesie prawnym D.B., skutkach majątkowych rozbiórki oraz zmianie P.b. z 2015 r. Jak wyjaśniono wyżej, argumenty te nie uzasadniały wznowienia postępowania. Zarzuty dotyczące art. 122 § 3 u.p.e.a., grzywny w celu przymuszenia, błędnego oznaczenia daty decyzji w postępowaniu egzekucyjnym oraz wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 823/19, i z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 541/19, pozostają poza przedmiotem niniejszej sprawy. Nie kontrolowano w niej postanowienia o nałożeniu grzywny ani dalszych czynności egzekucyjnych. Kontroli podlegała wyłącznie odmowa wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewódzkiego Inspektora z dnia 30 września 2013 r. Ewentualne uchybienia w postępowaniu egzekucyjnym nie stanowią same przez się podstawy wznowienia postępowania zakończonego tą decyzją. Z tego samego powodu bez wpływu na wynik sprawy pozostają twierdzenia skarżących, że obiekt objęty nakazem rozbiórki nie był budowlą, że obecnie wykonanie rozbiórki byłoby nieracjonalne albo że poniesienie kosztów rozbiórki naruszałoby ich interes majątkowy. Są to argumenty skierowane przeciwko decyzji rozbiórkowej albo przeciwko jej wykonaniu. Nie dotyczą natomiast przesłanek odmowy wznowienia postępowania. Decyzja rozbiórkowa była już przedmiotem kontroli sądowej. Niniejsze postępowanie nie mogło prowadzić do ponownego badania jej merytorycznej zasadności. Nie są także trafne zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. oraz zasad ogólnych postępowania określonych w art. 6-11 K.p.a., w tym art. 10 K.p.a. Zasady te nie mogą uchylać zamkniętego katalogu podstaw wznowienia ani ustawowych terminów do wystąpienia z podaniem o wznowienie postępowania. Organy rozpoznały wniosek skarżących w granicach właściwego trybu nadzwyczajnego. Skarżący przedstawili swoje stanowisko, wnieśli zażalenie, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i skargę kasacyjną. Nie wykazali natomiast, aby jakiekolwiek uchybienie procesowe mogło prowadzić do innego rozstrzygnięcia, skoro powołana zmiana prawa nie była przesłanką z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., a podstawa z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. została powołana po terminie. W konsekwencji prawidłowo zastosowano art. 149 § 3 K.p.a. Odmowa wznowienia postępowania była uzasadniona, ponieważ skarżący nie wskazali skutecznej podstawy wznowienia w zakresie późniejszej zmiany P.b., a w zakresie twierdzeń dotyczących braku udziału D.B. w postępowaniu nie dochowano terminu przewidzianego w art. 148 § 2 K.p.a. Utrzymanie postanowienia Wojewódzkiego Inspektora w mocy przez Głównego Inspektora na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. nie naruszało prawa. Odnośnie wniosku skarżących o wstrzymanie wykonania decyzji rozbiórkowej zgłoszonego w skardze kasacyjnej wyjaśnić należy, że wniosek ten został rozpoznany przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 stycznia 2024 r. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając zarzuty skargi kasacyjnej jako nieusprawiedliwione, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.