II OSK 2329/25

Dnia 17 lutego 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka o dopuszczenie do udziału w sprawie ze skargi kasacyjnej E. E. I.H. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 kwietnia 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 3029/25 w sprawie ze skargi E. E. I. H. O. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 21 października 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały postanawia: dopuścić Helsińską Fundację Praw Człowieka do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 1 kwietnia 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 3029/25, oddalił skargę obywatela Arabskiej Republiki Egiptu E. E. I. H. O. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 21 października 2024 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody [...] z 21 maja 2024 r. w przedmiocie odmowy udzielenia skarżącemu – w oparciu o art. 197 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2024 r. poz. 769) – zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pismem z 27 stycznia 2026 r. Helsińska Fundacja Praw Człowieka wniosła o dopuszczenie jej na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143) do udziału w przedmiotowej sprawie w charakterze uczestnika postępowania. Fundacja podkreśliła, że do jej zadań statutowych należą działania na rzecz ochrony praw człowieka, w tym praw osób migrujących, które to zadania realizuje również poprzez "podejmowanie interwencji w sprawach indywidualnych, polegających m.in. na wszczynaniu lub przystępowaniu do postępowań sądowych oraz administracyjnych w charakterze organizacji społecznej w kwestiach istotnych z punktu widzenia ochrony praw człowieka". Podniosła, że fundacja "dostrzega konieczność skorzystania z powyższego uprawnienia w niniejszej sprawie, ponieważ istnieje ryzyko naruszenia przez polskie organy władzy publicznej oraz Sąd I instancji prawa do życia rodzinnego i prywatnego, które pozostają jednymi z podstawowych wartości konstytucyjnych (...). Przedmiotem sprawy jest odmowa udzielenia zezwolenia na pobyt stały cudzoziemcowi, który pozostaje w wieloletnim związku małżeńskim z obywatelką Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie HFPC, decyzja odmowna narusza w tym przypadku fundamentalne prawo do zachowania jedności rodziny (...) a także poszanowania prawa do życia prywatnego". We wniosku zaznaczono, że problematyka legalizacji pobytu cudzoziemców – w szczególności pozostających w związkach małżeńskich z obywatelami RP i objętych z tego tytułu gwarancjami wynikającymi z konstytucyjnej i konwencyjnej ochrony prawa do życia rodzinnego – pozostaje w kręgu zainteresowań fundacji. Dodano również, że w tej sprawie istotne znaczenie ma także przesłanka odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na którą powołały się organy orzekające w sprawie, a mianowicie zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego, co także należy do kręgu zainteresowań fundacji z uwagi na obronę cudzoziemców przed niejako podwójną ich odpowiedzialnością (karną i administracyjną) za popełniony czyn zabroniony. Ponadto, w ocenie fundacji, "udział w niniejszym postępowaniu w charakterze uczestnika odpowiada interesowi społecznemu, gdyż umożliwi pełniejsze uwzględnienie standardów konstytucyjnych i konwencyjnych w sprawie, a także pozwoli przeciwdziałać utrwaleniu nieprawidłowej praktyki organów administracyjnych polegającej na nieproporcjonalnej ingerencji w prawa podstawowe osób przebywających na terytorium RP". Rozpoznając wniosek Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 33 § 2 p.p.s.a., udział w charakterze uczestnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym może zgłosić organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 powołanej ustawy, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. W myśl zaś art. 9 p.p.s.a., organizacja społeczna, w zakresie swojej działalności statutowej, może brać udział w postępowaniu w przypadkach określonych w niniejszej ustawie. Udział organizacji społecznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, na mocy art. 33 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 9 p.p.s.a., ma charakter fakultatywny i jest zależny od uznania sądu. W szczególności, wniosek danej organizacji społecznej o dopuszczenie do udziału w postępowaniu może być przez sąd uwzględniony, jeżeli przemawia za tym interes społeczny. Ten interes społeczny może polegać przede wszystkim na tym, że w realiach danej sprawy udział organizacji społecznej służy społecznej kontroli postępowania przed sądem administracyjnym (por. postanowienie składu 7 sędziów NSA z 28 września 2009 r., II GZ 55/09). Ponadto przy ocenie zasadności wniosku o dopuszczenie danej organizacji społecznej do udziału w postępowaniu należy mieć na uwadze również zasadę szybkości postępowania. W ocenie NSA, w świetle art. 33 § 2 p.p.s.a. każdy cel działania określony w statucie nadanym czy przyjętym zgodnie z obowiązującym prawem może uzasadniać wystąpienie organizacji społecznej z żądaniem dopuszczenia do postępowania sądowego, jeżeli przedmiot postępowania wkracza w zakres działań tej organizacji społecznej, niezależnie od przyczyny takiego stanu rzeczy, tj. ze względu na czynności postępowania, czy też ze względu na jego wynik. Celem wymienionym w statucie (regulaminie) organizacji, uzasadniającym jej dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowym, może być nie tylko obrona indywidualnych interesów i praw swoich członków, ale także np. propagowanie określonej działalności czy pewnych idei, ochrona wartości materialnych i niematerialnych, zapobieganie niekorzystnym zjawiskom społecznym lub ekonomicznym. Organizacja społeczna może działać na rzecz jednej ze stron, wzmacniając jej pozycję w postępowaniu, jak również nie wiązać swoich czynności procesowych z interesami żadnej ze stron, mając na uwadze tylko zachowanie wymagań interesu społecznego. Podnieść też należy, że udział organizacji społecznej zapewnia zasadniczo społeczną kontrolę działalności judykatury, pozwalając naświetlić i wyjaśnić sprawę z dodatkowych perspektyw. Wpływać to może zatem pozytywnie na realizację prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), jak również na sprawność działania organów państwa, której zapewnienie stanowi wartość konstytucyjną. Jednocześnie zapewnienie prawnej możliwości ubiegania się przez organizacje społeczne o dopuszczenie do udziału w postępowaniu stanowi wyraz koncepcji społeczeństwa obywatelskiego, pozwalając na wypowiedzenie się zainteresowanych sprawą grup interesu. Uchwałą z 12 grudnia 2005 r., sygn. akt II OPS 4/05, NSA w składzie siedmiu sędziów rozstrzygnął zagadnienie prawne, które pojawiło się w związku z wnioskiem Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu ze skargi cudzoziemca na decyzję odmawiającą nadania mu statusu uchodźcy i stwierdził, że fundacja, jako organizacja społeczna może na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 25 § 4 p.p.s.a. zgłosić udział w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika postępowania w sprawie dotyczącej interesu prawnego innej osoby. Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy NSA doszedł do przekonania, że został spełniony warunek formalny dotyczący zakresu statutowej działalności fundacji, a ponadto okoliczności podane we wniosku z 27 stycznia 2026 r. mogą być zakwalifikowane jako mieszczące się w ramach interesu społecznego. NSA uznał bowiem, że za udziałem fundacji w niniejszym postępowaniu przemawia przede wszystkim przedmiot sprawy, który dotyczy statutowej działalności fundacji. Działalność statutowa fundacji obejmuje bowiem m.in. działania na rzecz ochrony praw człowieka, które są realizowane m.in. poprzez "działania wspierające kulturę praw człowieka i demokratycznego państwa prawa, w tym między innymi w obszarze azylu i migracji". W statucie wskazano ponadto, iż fundacja może powodować wszczęcie postępowań i reprezentować jednostki przed krajowymi i międzynarodowymi organami sądowymi, administracyjnymi i społecznymi, a także wstępować do tych postępowań w charakterze przedstawiciela społecznego oraz podejmować inne działania prawne mające na celu ochronę praw człowieka. Zdaniem NSA, taka działalność statutowa spełnia przesłanki z art. 33 § 2 p.p.s.a. Ponadto chęć obrony interesów skarżącego przed sądem administracyjnym i wola przedstawienia stanowiska fundacji mogą być uznane w tej sprawie za realizację interesu społecznego (publicznego) i nie wpłyną negatywnie na szybkość obecnie prowadzonego przed Sądem drugiej instancji postępowania. Z tych względów NSA, na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., dopuścił Helsińską Fundację Praw Człowieka do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania, o czym postanowił jak w sentencji.