II OSK 1988/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Gdesz Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. WSA Grzegorz Antas (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Paulina Jaszczuk po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 2858/24 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 23 września 2024 r. nr DL.WIPO.412.218.2023/MMa w przedmiocie odmowy udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 marca 2025 r., IV SA/Wa 2858/24 oddalił skargę J. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: SUdSC) z 23 września 2024 r., nr DL.WIPO.412.218.2023/MMa, utrzymującą w mocy decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: KPSG) z 28 lutego 2023 r., nr 17-680/1/D-ZHP/2023, którą wskazany organ, działając na podstawie art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000), dalej: k.p.a., w zw. z art. 355 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r. poz. 2354 ze zm.), dalej: u.c., odmówił ww. cudzoziemcowi, obywatelowi [...] udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej: p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 ust. 1 pkt a i c p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja naruszała art. 348 ust. 1 i 2 u.c. w zw. z art. 8 i art. 12 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), dalej: EKPC, co skutkować powinno uchyleniem zaskarżonej decyzji; 2) art. 348 ust. 1 u.c. poprzez dokonanie jego błędnej wykładni wyrażającej się w przyjęciu, że cecha w postaci homoseksualizmu nie jest cechą indywidualną skutkującą zagrożeniem dla skarżącego w przypadku jego powrotu do [...]; 3) art. 348 ust. 2 u.c. w zw. z art. 8 EKPC poprzez dokonanie jego błędnej wykładni wyrażającej się w braku uwzględnienia, że przepisy EKPC odnoszą się do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego bez względu na to, kiedy i w jakich okolicznościach doszło do zawiązania więzi i bliskich relacji; 4) art. 348 ust. 2 u.c. w zw. z art. 12 EKPC wskutek nierozpoznania zarzutu naruszenia ww. przepisów. Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta przez skarżącego na usprawiedliwionych podstawach. Przyjęty przez Sąd I instancji wynik kontroli zaskarżonej decyzji SUdSC z 23 września 2024 r. nie narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. (powołanego w skardze kasacyjnej mylnie jako "art. 145 ust. 1 pkt a"), ponieważ, wbrew twierdzeniu skargi kasacyjnej, rozpatrzenie wniosku skarżącego o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych w sposób odmowny nie uchybia regulacji materialnoprawnej, która została wymieniona przez skarżącego w podstawie kasacyjnej (art. 348 pkt 1 i 2 u.c. oraz art. 8 EKPC). Wypowiedzią Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mógł zostać objęty zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., wobec tego, że w skardze kasacyjnej skarżący nie wskazał konkretnych przepisów postępowania, którym miałby uchybić Sąd w toku kontroli decyzji wydanej przez SUdSC. Podobnie należy ocenić zarzut naruszenia art. 12 EKPC. Jeżeli dostrzeganą w sprawie wadliwość skarżący wiąże z niewypowiedzeniem się przez Sąd odnośnie do tego zarzutu (jego "nierozpoznaniem"), to błąd Sądu mający wynikać z nadania ocenie prawnej zamieszczonej w uzasadnieniu wyroku charakteru fragmentarycznego powinien skutkować przypisaniem Sądowi naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten nie został jednakże w skardze kasacyjnej powołany. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.) powoduje, że nie może on we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani w inny sposób ich uściślać albo korygować z uwagi na dostrzeganą rozbieżność pomiędzy formułowaną wadliwością w działaniu kontrolnym sądu a znaczeniem normatywnym, jakie powinno być przypisywane regulacji prawnej wymienionej przez stronę skarżącą w skardze kasacyjnej. Opisanemu błędowi towarzyszy pominięcie w skardze kasacyjnej wyjaśnienia przyczyn, z powodu których przyjąć należy, że Sąd I instancji w toku kontroli decyzji z 23 września 2024 r. miał obowiązek sytuację prawną skarżącego rozważyć w kontekście art. 12 EKPC, skoro zawarta w nim norma gwarantująca prawo do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny (zgodnie z ustawami krajowymi regulującymi korzystanie z tego prawa) w żaden sposób nie przystaje do uwarunkowań rozpatrywanego przypadku. Z akt sprawy wynika, że o ile skarżący w swoich oświadczeniach deklarował wolę utrzymania prowadzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ze swoim partnerem (W. R.) życia rodzinnego podlegającego ochronie w granicach przewidzianych przez art. 8 EKPC, o tyle w żadnym miejscu nie nawiązał do zamiaru formalizowania tejże relacji. Kwestią odrębną jest ocena dopuszczalności podjęcia takiego działania wobec tego, że polskie prawo przewiduje tylko jedną formę związku rodzinnego – małżeństwo osób przeciwnej płci, a art. 12 EKPC nie został w dotychczasowym orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zinterpretowany jako nakładający na państwa-strony pozytywny obowiązek wprowadzenia małżeństw dla par tej samej płci (por. wyrok Wielkiej Izby ETPC z 17 stycznia 2023 r., Fedotova i inni przeciwko Rosji, skarga nr 40792/10 i dwie inne, § 165). Nieuzasadniony pozostaje zarzut, że Sąd I instancji naruszył art. 348 pkt 1 u.c. wskutek dokonania błędnej wykładni ww. przepisu, która wyrażać się miała w przyjęciu, że "cecha w postaci homoseksualizmu nie jest cechą indywidualną skutkującą zagrożeniem dla skarżącego w przypadku jego powrotu do [...]". Tak sformułowany zarzut, wbrew założeniu poczynionemu w treści skargi kasacyjnej, nie ma związku z faktycznie zachodzącą rozbieżnością dotyczącą znaczenia normatywnego art. 348 pkt 1 u.c., gdyż kwestionowanie zastosowania ww. przepisu w sprawie oparte jest wyłącznie na twierdzeniu, że jej okoliczności faktyczne, inaczej niż uznał Sąd, potwierdzają wystąpienie okoliczności uzasadniającej udzielenie skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Taka konstrukcja zarzutu kasacyjnego przekłada się w sposób bezpośredni na jego nieskuteczność, w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym za jednolite należy uznać bowiem stanowisko, zgodnie z którym próba zwalczenia przyjętej przez wojewódzki sąd administracyjny oceny ustaleń faktycznych poczynionych przez organ w postępowaniu nie może nastąpić poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego. Ocena zarzutu prawa materialnego nie może być dokonywana na podstawie stanu faktycznego, który strona skarżąca kasacyjnie uznaje za prawidłowy, błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje bowiem w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego dowiedzenia ich wadliwości (por. wyrok NSA z 4 kwietnia 2023 r., II OSK 2091/22; wyrok NSA z 11 maja 2022 r., II OSK 1309/21; wyrok NSA z 19 stycznia 2021 r., II OSK 2489/20; wyrok NSA z 15 maja 2019 r., II OSK 1630/17). Zauważenia wymaga, że ocena materiału dowodowego zgromadzonego w kontrolowanej sprawie nakazywała SUdSC przyjąć, że powrót skarżącego, jako osoby posiadającej orientację homoseksualną, do kraju pochodzenia nie będzie się wiązać z zaistnieniem jakiegokolwiek zagrożenia dla cudzoziemca, które stanowi poważne naruszenie praw człowieka, co Sąd I instancji zaakceptował, poddając rozważeniu treść opracowania Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 17 stycznia 2024 r., nr DPU-WIKP-424/34/2024 dotyczącego społecznego postrzegania osób LGBTQIA+ w Indiach. Opracowanie to opierało się na uwzględnieniu następstw wydania przez Sąd Najwyższy Indii wyroku z 6 września 2018 r. w sprawie N. J. v. Union of India, w którym za niezgodny z konstytucją został uznany art. 377 kodeksu karnego w zakresie, w jakim kryminalizuje dobrowolne zachowania seksualne między dorosłymi osobami tej samej płci, a także na analizie postrzegania orientacji homoseksualnej w społeczeństwie Indii i sposobu odnoszenia się przez jego członków w świetle dostępnych informacji do osób posiadających taką orientację. Ocena ta w pełni koreluje ze standardem wypracowanym w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, zgodnie z którym sama przynależność do mniejszości seksualnej jako "szczególnej grupy społecznej" w rozumieniu art. 10 ust. 1 lit. d dyrektywy 2011/95 z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (wersja przekształcona) (Dz. U. UE.L. z 2011 r. nr 337, s. 9) nie rodzi automatycznie domniemania istnienia uzasadnionej obawy przed prześladowaniami, lecz decydujące jest wykazanie, że prawo w kraju pochodzenia oraz praktyka jego stosowania przez organy państwowe kreują sytuację systemowego, represyjnego zagrożenia dla praw podstawowych (por. wyrok TSUE z 7 listopada 2013 r. X i inni, C-199/12 – C-201/12, EU:C:2013:720). Wyprowadzonych wniosków, że osoby takie jak skarżący mogą angażować się w związki z osobami tej samej płci bez obaw o konsekwencje prawne, a w przypadku występowania zachowań dyskryminacyjnych, które nie mają charakteru systemowego, mogą poszukiwać ochrony ze strony organów ścigania, w tym uzyskać pomoc ze strony organizacji pozarządowych, skarżący nie zdołał w skardze kasacyjnej zakwestionować, co powoduje, że taka treść ustaleń faktycznych musi być uznana za kształtującą podjęte rozstrzygnięcie na gruncie powołanego przez skarżącego przepisu art. 348 pkt 1 u.c. W sprawie nie doszło także do naruszenia art. 348 pkt 2 u.c. w zw. z art. 8 EKPC, albowiem, wbrew odmiennemu stanowisku skarżącego, Sąd I instancji w toku kontroli zaskarżonej decyzji był uprawniony, by odmowne rozpatrzenie wniosku skarżącego o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych kwalifikować jako środek ingerujący w prowadzone przez cudzoziemca życie rodzinne w związku z obowiązującą w obrocie prawnym prawomocną decyzją SUdSC z 3 czerwca 2019 r., nr DL.WIPO.412.1136.2018.TK, zobowiązującą go do powrotu i w konsekwencji - w ramach oceny zgodności zaskarżonego aktu z art. 8 EKPC - uwzględnić okoliczności, w jakich doszło do zapoczątkowania tego życia rodzinnego. Uwagi skarżącego pomijają, że w ugruntowanym orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: ETPC) przyjmuje się, iż sytuacja faktyczna i prawna cudzoziemców, którzy ubiegają się o zezwolenie pobytowe w państwie przyjmującym, nawet po wielu latach faktycznego w nim pobytu, istotnie różni się od sytuacji "osiadłych migrantów" ("settled migrants"), które to pojęcie jest używane przez ETPC w odniesieniu do osób, którym formalnie przyznane zostało prawo pobytu w państwie przyjmującym i którzy zgodnie z prawem tego państwa spędzili całe lub większą część życia w nim. O ile ETPC stwierdził, że do cofnięcia zezwolenia na pobyt (wydalenia) tej ostatniej grupy cudzoziemców wymagane są bardzo poważne powody (por. wyrok z 14 czerwca 2011 r., Osman przeciwko Danii, skarga nr 38058/09, § 65; wyrok z 23 czerwca 2008 r., Maslov przeciwko Austrii, skarga nr 1638/03, § 75; wyrok z 18 października 2006 r., Üner przeciwko Holandii, skarga nr 46410/99, § 57-58; wyrok z 2 sierpnia 2001 r., Boultif przeciwko Szwajcarii, skarga nr 54273/00, § 40), o tyle reguła ta nie może być automatycznie przenoszona na sytuację cudzoziemca, któremu formalnie nieprzyznane zostało nigdy prawo pobytu (por. wyrok z 28 lipca 2020 r., Pormes przeciwko Holandii, skarga nr 25402/14, § 53). ETPC jednolicie przyjmuje, że art. 8 EKPC nie nakłada na państwo ogólnego obowiązku respektowania wyboru kraju zamieszkania dokonanego przez imigrantów ani zezwalania na łączenie rodzin na swoim terytorium. Za czynniki kształtujące pozytywny obowiązek przyjęcia na swoje terytorium cudzoziemca, którego pobyt w kraju był nielegalny, uznaje się wpływ udzielonej odmowy na stopień zerwania relacji pomiędzy członkami rodziny, rodzaj więzi utrzymywanych przez cudzoziemca w państwie przyjmującym, a także istnienie nieprzezwyciężalnych przeszkód na drodze do życia członków rodziny w kraju ich pochodzenia (por. wyrok z 31 stycznia 2006 r., Rodrigues da Silva i Hoogkamer przeciwko Holandii, skarga nr 50435/99, § 39). ETPC stwierdza również, że inną ważną kwestią jest to, czy życie rodzinne powstało w czasie, gdy osoby zaangażowane w nie zdawały sobie sprawę, iż z uwagi na ich status przetrwanie takiego życia rodzinnego w państwie przyjmującym od początku pozostawało niepewne. W takim przypadku tylko w "wyjątkowych okolicznościach" wydalenie członka rodziny niebędącego obywatelem będzie stanowić naruszenie art. 8 EKPC (por. wyrok z 9 lipca 2021 r., MA przeciwko Danii, skarga nr 6697/18, § 131-132; wyrok z 30 czerwca 2015 r., A.S. przeciwko Szwajcarii, skarga nr 39350/13, § 48; wyrok z 3 października 2014 r., Jeunesse przeciwko Holandii, skarga nr 12738/10, § 108; wyrok z 31 lipca 2008 r., Omoregie i inni przeciwko Norwegii, skarga nr 265/07, § 57; wyrok z 26 kwietnia 2007 r., Konstatinov przeciwko Holandii, skarga nr 16351/03, § 48). Analiza akt sprawy nie pozwala stwierdzić, że o takim "wyjątkowym przypadku" można mówić w niniejszej sprawie, jeżeli skarżący, legitymujący się wyłącznie łotewską wizą Schengen wydaną w celach turystycznych, po wjeździe do Polski wystąpił 3 sierpnia 2017 r. do Wojewody Łódzkiego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, niemniej ostateczną decyzją z 2 listopada 2021 r. wydaną w toku instancji przez SUdSC wniosek ten został załatwiony odmownie, a równocześnie w związku z okolicznościami wskazującymi na zaistnienie sytuacji, o której mowa w art. 302 ust. 1 pkt 4 u.c., skarżący decyzją KPSG z 13 czerwca 2018 r., nr NO-GW/044/D-ZDP/2018, utrzymaną w mocy decyzją SUdSC z 3 czerwca 2019 r., nr DL.WIPO.412.1136.2018.TK, został zobowiązany do powrotu wraz z orzeczeniem o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen. Fakt nieuregulowanej sytuacji pobytowej skarżącego, która po niespełna roku przekształciła się w nałożony na cudzoziemca w przeprowadzonej z jego udziałem procedurze obowiązek opuszczenia Polski, powoduje, że skarżący nie miał żadnych racjonalnych podstaw, by uznawać, że zapoczątkowana podczas postępowania pomiędzy nim a jego partnerem relacja będzie miała szansę być bez przeszkód kontynuowana. Akcentowany w skardze kasacyjnej "czas pobytu na terenie kraju goszczącego", który w dacie wnoszonej skargi kasacyjnej wynosić miał 8 lat, nie mógł ważyć na wyniku sprawy, albowiem był bezpośrednią konsekwencją braku zasygnalizowania przez skarżącego na etapie postępowania wyjaśniającego prowadzonego w przedmiocie zobowiązania do powrotu faktu pozostawania w związku z partnerem, z którym cudzoziemiec prowadzi życie rodzinne, co w sytuacji, gdy okoliczność ta nie została uznana przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 marca 2021 r., II OSK 1619/20, za przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji SUdSC z 3 czerwca 2019 r. na zasadzie opisanej w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., wymuszało powyższe zagadnienie rozpatrzeć na zasadach przewidzianych w art. 356 ust. 2 u.c. w odrębnym postępowaniu, którego obowiązek przeprowadzenia wpłynął na wydłużenie czasu pobytu skarżącego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodzić się należy równocześnie z Sądem I instancji, że oceniany stopień ingerencji w prowadzone przez skarżącego życie rodzinne nie może nie brać pod uwagę tego, że konieczność wykonania decyzji z 3 czerwca 2019 r. skutkować będzie stosunkowo krótkim okresem, w którym obowiązywać będzie orzeczony w stosunku do skarżącego zakaz ponownego wjazdu (1 rok). Wskazanej sankcji nie sposób postrzegać jako przejawu nadmiernej, nieakceptowalnej trudności, tym bardziej, jeżeli uwzględni się, jak zauważył Sąd, powiązanie zachodzące pomiędzy art. 319 ust. 1 pkt 2 a dyspozycją art. 320 ust. 1 pkt 1 i 2 u.c. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.