II OSK 1548/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Gdesz Sędziowie: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Grzegorz Antas (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 2396/24 w sprawie ze skargi A. N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 24 lipca 2024 r. nr DL.WIPO.4100.355.2024/JŻ w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody Lubuskiego z 15 stycznia 2024 r., nr SO-IV.6151.11200.2022.ZZno; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz A. N. kwotę 1287 (tysiąc dwieście osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 lutego 2025 r., IV SA/Wa 2396/24 oddalił skargę A. N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: SUdSC) z 24 lipca 2024 r., nr DL.WIPO.4100.355.2024/JŻ w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W odniesieniu do ustaleń faktycznych i prawnych, które stały za wydanym orzeczeniem, Sąd I instancji przyjął, że A. N., obywatel Algierskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej wnioskiem z 18 maja 2022 r. wystąpił do Wojewody Lubuskiego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ze względu na pozostawanie w związku małżeńskim z obywatelką Rzeczypospolitej Polskiej – A. J. (po zawarciu małżeństwa – A. N.1). Wojewoda Lubuski decyzją z 15 stycznia 2024 r., nr SO-IV.6151.11200.2022.ZZno, działając na podstawie art. 100 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 158 ust. 1 pkt 1 oraz art. 104 i art. 169 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm.), dalej: u.c., a także art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775), dalej: k.p.a., odmownie rozpatrzył tenże wniosek, stwierdzając, że analiza zeznań małżonków złożonych podczas przesłuchań mających miejsce 11 lipca i 18 września 2023 r. potwierdza szereg rozbieżności w nich oraz zatajanie i przedstawianie fałszywych informacji przez małżonków, którzy, jak należy przyjąć, zawarli związek małżeński w celu obejścia prawa. W toku postępowania odwoławczego wszczętego odwołaniem wniesionym przez skarżącego SUdSC decyzją z 24 lipca 2024 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając w całości ustalenia przyjęte przez organ I instancji co do tego, że działania cudzoziemca związane z zawarciem i trwaniem związku małżeńskiego z ww. obywatelką polską budzą uzasadnione wątpliwości i powinny być traktowane jako pozorowane na potrzeby zalegalizowania pobytu w Polsce poprzedzonego kilkuletnim nielegalnym pobytem w [...]. Oddalając skargę, w której skarżący zarzucił SUdSC naruszenie art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 136 § 1 k.p.a. oraz art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. a i b, art. 158 ust. 1 pkt 1 i art. 169 ust. 2 pkt 6 u.c., Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zdaniem Sądu I instancji, zasadnym jest twierdzenie organów obu instancji, że skarżący zawarł związek małżeński z obywatelką Polski – A. N.1 w celu obejścia przepisów określających zasady i warunki wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ich przejazdu przez to terytorium, pobytu na nim i wyjazdu z niego, wyczerpując tym samym znamiona art. 165 ust. 1 pkt 1 u.c. Jednocześnie, mając na uwadze istotne rozbieżności w zeznaniach małżonków, należy stwierdzić, że w sprawie zostały także wyczerpane postanowienia art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. b u.c. W nawiązaniu do treści skargi Sąd przywołał treść art. 169 ust. 1 i ust. 2 u.c., zauważając, że powyższa regulacja bezspornie wskazuje na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy zachodzi "fikcyjność" małżeństwa pod kątem przepisów u.c. I takie postępowanie wyjaśniające w sposób prawidłowy zostało przed organem I instancji przeprowadzone. W jego wyniku bez wątpliwości ustalono, że małżeństwo cudzoziemca zostało zawarte w celu obejścia przepisów, o czym stanowią rozbieżności w zeznaniach z przesłuchań cudzoziemca i jego żony z 11 lipca i 18 września 2023 r. Z zeznań tych jednoznacznie wynika, że małżonkowie nie są zgodni co do istotnych okoliczności ich dotyczących, co do konkretnych faktów z ich znajomości z niedalekiej przeszłości czy też okoliczności ich poznania i wspólnego życia. Przedstawione okoliczności poprzedzające zawarcie związku małżeńskiego, jak też okoliczności jego zawarcia, tym bardziej przy braku spójności złożonych przez małżonków zeznań, a także niewątpliwie znacznej różnicy wieku doprowadziły do określonych, uzasadnionych wątpliwości co do tego, czy działania cudzoziemca związane z zawarciem i pozostawaniem w związku małżeńskim z obywatelką polską są autentyczne, a nie pozorowane na potrzeby zalegalizowania jego pobytu w Polsce, poprzedzonego kilkuletnim nielegalnym pobytem w [...]. Zdaniem Sądu, organ I instancji słusznie podniósł, iż wobec cudzoziemca zachodzi przesłanka z art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. a u.c., gdyż we wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy podał on nieprawdę poprzez wskazanie, że ostatnia data jego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej to 2 stycznia 2022 r. Tymczasem podczas przesłuchania przeprowadzonego 11 lipca 2023 r. cudzoziemiec jednoznacznie oświadczył, że przyjechał do Polski w listopadzie 2021 r. Sąd podkreślił, że rozstrzygnięcie organu nie narusza art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284 ze zm.), dalej: EKPC, a także art. 37 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78 poz. 483 ze zm.), dalej: Konstytucja RP, czy art. 23 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Politycznych i Obywatelskich otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38 poz. 167). Powoływanie się na niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i naruszenie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli w okolicznościach sprawy, jak stwierdził Sąd I instancji, uznać należy za bezprzedmiotowe. Zgromadzony materiał dowodowy, w szczególności dwukrotnie złożone zeznania przez obojga małżonków, był wystarczający do wywiedzenia powyższych konkluzji. A. N. złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej: p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na oddaleniu skargi pomimo istnienia przesłanek do jej uwzględnienia; Sąd I instancji zaniechał stwierdzenia istotnego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego przez organ, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez utrzymanie w mocy decyzji administracyjnej odmawiającej skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy; Sąd nie uchylił decyzji administracyjnej, choć powinien to uczynić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd I instancji nie dostrzegł uchybień proceduralnych organu, przez co wydany wyrok jest obarczony wadą postępowania. Niedostrzeżone uchybienia proceduralne organu to: a) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak należytej staranności w wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), niezgromadzenie i nierozpatrzenie w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), dokonanie oceny już zebranych dowodów w sposób dowolny a nie swobodny (art. 80 k.p.a.). Prawidłowa ocena przez Sąd działania organu pod kątem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., musiałby prowadzić do wniosku o istotnym naruszeniu tych norm i uchylenia decyzji administracyjnej; b) naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez niezastosowanie zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. Organ prowadził postępowanie w sposób naruszający bezstronność i równowagę interesu stron poprzez aprioryczne założenie fikcyjności małżeństwa i poszukiwanie wyłącznie dowodów na tę tezę, co znalazło odzwierciedlenie w treści decyzji administracyjnej; c) naruszenie art. 136 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie organu odwoławczego w zakresie uzupełnienia postępowania dowodowego. SUdSC, rozpatrując odwołanie, ograniczył się do analizy zgromadzonych wcześniej dowodów, mimo że odwołanie skarżącego wskazywało na potrzebę przeprowadzenia dodatkowych czynności dowodowych (np. ponowne przesłuchanie małżonków celem wyjaśnienia pozornych sprzeczności, pozyskanie dodatkowych dokumentów potwierdzających faktyczne pożycie małżeńskie). Zgodnie z art. 136 § 1 k.p.a. organ odwoławczy powinien z własnej inicjatywy uzupełnić materiał dowodowy lub zlecić to organowi I instancji. Zaniechanie to stanowiło istotne naruszenie procedury administracyjnej, którego Sąd I instancji nie dostrzegł; d) naruszenie art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez naruszenie zasady przekonywania i wymogów uzasadnienia decyzji administracyjnej. Organ administracji nie dołożył szczególnej staranności, by przekonująco uzasadnić swoje stanowisko odmawiające udzielenia zezwolenia. Uzasadnienie decyzji SUdSC nie wyjaśnia dostatecznie, dlaczego drobne rozbieżności w zeznaniach uznano za fałszywe informacje i przesłankę odmowy, ani dlaczego uznano małżeństwo za pozorne. Tym samym organ naruszył art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania) w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. (wymóg pełnego i jasnego uzasadnienia decyzji). Sąd I instancji, oddalając skargę, de facto zaakceptował lakoniczne i nieprzekonujące uzasadnienie organu, co stanowi błąd w procedowaniu sądowym. Sąd powinien dostrzec ten brak i uznać go za naruszenie mogące mieć wpływ na wynik sprawy; 2) art. 98 u.c. poprzez błędną wykładnię tego przepisu i w konsekwencji niezastosowanie go w sprawie; Sąd I instancji wadliwie przyjął, że skarżący nie spełniał przesłanek udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy określonych w art. 98 ust. 1 u.c., podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu w świetle zgromadzonego materiału dowodowego powinna prowadzić do uznania, że przesłanki tego przepisu zostały spełnione (legalny cel pobytu – życie rodzinne z małżonką będącą obywatelką Rzeczypospolitej Polskiej); 3) art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. a u.c. poprzez błędną wykładnię pojęcia "wniosek, zawierający nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje" oraz zastosowanie tego przepisu; Sąd I instancji bezpodstawnie podtrzymał ocenę organu, jakoby wniosek skarżącego o pobyt czasowy zawierał nieprawdziwe informacje, podczas gdy zebrany materiał dowodowy nie potwierdza istnienia jakichkolwiek istotnie fałszywych danych we wniosku. W konsekwencji doszło do niezasadnego zastosowania przesłanki odmowy udzielenia zezwolenia z art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. a u.c.; 4) art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. b u.c. poprzez błędną wykładnię pojęcia "zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy" w postępowaniu, a w konsekwencji zastosowanie tej normy w sprawie. Sąd I instancji błędnie uznał, że drobne rozbieżności w zeznaniach skarżącego i jego małżonki stanowią "zeznanie nieprawdy" uzasadniające odmowę. Tymczasem prawidłowa wykładnia art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. b u.c. nakazuje odróżnienie błędów nieistotnych lub niezamierzonych od świadomego wprowadzenia organu w błąd. W okolicznościach sprawy brak było podstaw do przyjęcia, iż skarżący zeznał nieprawdę lub zataił prawdę. Organ nie udowodnił intencjonalnego podania fałszywych informacji; 5) art. 158 ust. 1 pkt 1 u.c. poprzez jego niezastosowanie; Sąd I instancji nie uwzględnił, że przepis ten przewiduje udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemcowi pozostającemu w związku małżeńskim z obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej, o ile spełnione są ustawowe warunki; Sąd zaakceptował odmowę udzielenia zezwolenia, nie badając należycie, czy skarżący – jako mąż obywatelki polskiej – spełnia wymogi tego przepisu. W efekcie pominięto istotną podstawę prawną pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy; 6) art. 165 ust. 1 pkt 1 u.c. poprzez zastosowanie tego przepisu wskutek dowolnego, niepopartego materiałem dowodowym ustalenia, że związek małżeński skarżącego kasacyjnego z obywatelką polską został zawarty w celu obejścia przepisów (tzw. małżeństwo fikcyjne). Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, mimo że nie wykazano przesłanek fikcyjności małżeństwa określonych w art. 165 ust. 1 pkt 1 u.c.; zamiast tego oparto się na przypuszczeniach i marginalnych niespójnościach w zeznaniach małżonków, co stanowi błędne zastosowanie normy prowadzącej do odmowy zezwolenia dla członka rodziny obywatela Rzeczypospolitej Polskiej. Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, oświadczając że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że została ona oparta przez skarżącego na usprawiedliwionych podstawach. Przyznać należy rację skarżącemu w zakresie, w jakim zarzucił w skardze kasacyjnej, że wynik kontroli zaskarżonej decyzji SUdSC narusza powołane w niej przepisy k.p.a., sprawiając, że wadliwością zostało objęte w sprawie zastosowanie regulacji materialnoprawnej stanowiącej podstawę rozpatrzenia w sposób odmowny jego wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dla członka rodziny – obywatela Rzeczypospolitej Polskiej (art. 158 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 100 ust. 1 pkt 5 i art. 165 ust. 1 pkt 1 u.c.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, za przedwczesne uznać trzeba bowiem zaakceptowane przez Sąd I instancji stanowisko przyjęte przez SUdSC, zgodnie z którym skarżącemu należało odmówić udzielenia wnioskowanego zezwolenia, ponieważ pozostaje on z A. N.1 w związku małżeńskim zawartym w celu obejścia prawa, a ponadto w postępowaniu w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy złożył on wniosek zawierający fałszywe informacje, jak też zeznał nieprawdę. Nie stanowi błędu założenie, na którym oparł się Sąd I instancji, przyjmując, że na organie prowadzącym postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ciąży obowiązek właściwego określenia w sprawie okoliczności relewantnych, jak i nakierowania postępowania dowodowego na ich wyjaśnienie. W zakresie przesłanek negatywnych, których stwierdzenie obliguje organ do odmownego rozpatrzenia wniosku, zgromadzony materiał dowodowy, by umożliwiał uwzględnienie żądania cudzoziemca, powinien potwierdzać niezaistnienie okoliczności traktowanych przez ustawodawcę jako przeszkoda do udzielenia zezwolenia na pobyt. Nie budzi wątpliwości na płaszczyźnie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, że ustawodawca w art. 100 ust. 1 pkt 5 u.c. odmowę udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy powiązał ze stwierdzeniem, iż w postępowaniu w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemiec złożył wniosek zawierający m.in. fałszywe informacje, lub zeznał on nieprawdę lub zataił prawdę. Równocześnie nie może być sporne, że zezwolenia na pobyt czasowy dla członka rodziny obywatela Rzeczypospolitej Polskiej udziela się cudzoziemcowi, gdy pozostaje on w uznawanym przez prawo Rzeczypospolitej Polskiej związku małżeńskim z obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej (art. 158 ust. 1 pkt 1 u.c.), niemniej potwierdzeniu wskazanej okoliczności w myśl art. 165 ust. 1 in fine u.c. musi towarzyszyć równolegle ustalenie, że tenże związek małżeński nie został zawarty w celu obejścia przepisów określających zasady i warunki wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ich przejazdu przez to terytorium, pobytu na nim i wyjazdu z niego. Za związek małżeński zawarty w celu obejścia prawa w rozumieniu art. 169 ust. 1 u.c. należy rozumieć związek, w którym co najmniej jednemu z małżonków można przypisać zamiar zawarcia go po to, aby małżonek będący obywatelem państwa trzeciego mógł uzyskać w sposób niewłaściwy prawo do wjazdu i pobytu, a nie w celu stworzenia rodziny i prowadzenia faktycznego życia małżeńskiego. Jeżeli zasadniczym celem podjęcia tego działania było uzyskanie tejże korzyści prawnej, zawarte w takich okolicznościach małżeństwo, chociaż pozostaje w formalnej zgodności z obowiązującymi przepisami określającymi przesłanki warunkujące zawarcie ważnego małżeństwa, nie uzasadnia przyznania cudzoziemcowi – "członkowi rodziny obywatela Rzeczypospolitej Polskiej" uprawnienia, o którym mowa w art. 158 ust. 1 pkt 1 u.c. (por. wyrok NSA z 15 kwietnia 2026 r., II OSK 980/25). Jakkolwiek nie dotyczy to rozpatrywanego w niniejszej sprawie przypadku, to w sytuacji, gdy podstawą ubiegania się o analizowane uprawnienie, jako formę prawa swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Państw Członkowskich przez obywateli Unii i członków ich rodziny, są przepisy dyrektywy 2004/38 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. 2004, L 158, s. 77), to art. 35 tego aktu i jego motyw 28, zgodnie z którym "[p]aństwa członkowskie powinny mieć możliwość przyjęcia niezbędnych środków w celu ochrony przed nadużyciami prawa lub praktykami oszukańczymi, w szczególności fikcyjnymi małżeństwami lub innymi formami związków zawartymi wyłącznie w celu możliwości korzystania z prawa swobodnego przemieszczania się i pobytu" mogą być postrzegane jako realizujące ogólną zasadę zakazującą nadużywania prawa. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości dowód istnienia praktyki stanowiącej nadużycie wymaga z jednej strony szeregu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych w uregulowaniach Unii cel, jakiemu służą te uregulowania, nie został osiągnięty, a z drugiej strony – wystąpienia subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie przesłanek wymaganych do jej uzyskania (por. wyrok z 18 grudnia 2014 r., McCarthy i in., C‑202/13, EU:C:2014:2450, pkt 54). O ile wprowadzony na gruncie prawa migracyjnego przez ustawodawcę mechanizm weryfikacyjny zorientowany na sankcjonowanie małżeństw, których zawarcie stanowi nadużycie prawa, powinien zapewniać szczelność ustanowionego systemu, przeciwdziałającą korzystaniu z uprawnienia w postaci uproszczonej procedury legalizacji pobytu przez cudzoziemców niepozostających w związku faktycznie realizującym funkcje instytucji małżeństwa, o tyle jego stosowanie powinno uwzględniać znajdowanie się małżeństwa pod ochroną prawną. Małżeństwo podlega ochronie konstytucyjnej (art. 18 Konstytucji RP), a także konwencyjnej w związku z tym, że art. 8 EKPC statuuje prawo do poszanowania życia rodzinnego i zapewnia ochronę przed ingerencją w nie, a art. 12 EKPC przyznaje prawo do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny zgodnie z ustawami krajowymi regulującymi korzystanie z tego prawa (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2026 r., II OSK 2558/25). W przypadku objętym dyspozycją art. 158 ust. 1 pkt 1 u.c. należy mówić o istnieniu domniemania, że związek małżeński zawarty przez cudzoziemca wnioskującego o udzielenie zezwolenia na pobyt jako członek rodziny obywatela Rzeczypospolitej Polskiej nie stanowi nadużycia prawa. Może zostać ono na zasadach określonych w przepisach u.c. wzruszone, jednakże to na organie, gdy poweźmie uzasadnione wątpliwości co do autentyczności małżeństwa, spoczywa ciężar wykazania tejże okoliczności zgodnie z właściwym standardem dowodowym w toku postępowania, w którym małżonkowie mają obowiązek współdziałać z organem w celu rozwiania podejrzeń odnośnie do charakteru zawartego małżeństwa. Istotą wadliwości obciążającej przyjęte przez organ ustalenia faktyczne w sprawie jest ograniczenie zebranego materiału dowodowego, w oparciu o który dokonana została konkretyzacja sytuacji prawnej skarżącego jako wnioskującego o pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wyłącznie do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i przesłuchania skarżącego oraz jego małżonki, a przede wszystkim wyprowadzenie z tego materiału nieuprawnionych wniosków. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie jest bowiem zasadny pogląd, że treść złożonych przez małżonków zeznań ma potwierdzać szereg występujących w nich rozbieżności, czemu towarzyszyć miało zatajanie oraz przedstawianie przez skarżącego fałszywych informacji, co nakazywało nadać zawartemu przez cudzoziemca w dniu [...] związkowi małżeńskiemu kwalifikację opisaną w art. 169 ust. 1 u.c. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji stwierdził, że małżonkowie podczas przeprowadzonych dwóch kolejnych przesłuchań (w dniach 11 lipca i 18 września 2023 r.) nie byli zgodni "co do istotnych okoliczności ich dotyczących, co do konkretnych faktów z ich znajomości z niedalekiej przeszłości czy też okoliczności ich poznania i wspólnego życia" (s. 8 uzasadnienia wyroku) i ta niezgodność miała być "jednoznaczna". W orzeczeniu nie została jednakże dokonana przez Sąd I instancji jakakolwiek szersza analiza charakteru tychże niespójności wskazująca przyczyny, z powodu których prawdomówność skarżącego i jego małżonki, razem zamieszkujących i prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, powinna zostać oceniona, zdaniem Sądu, zdecydowanie negatywnie. To zaniechanie pogłębia dodatkowo brak zwrócenia uwagi na to, czy wielość kwestii, których stwierdzone rozbieżności miałyby dotyczyć, a przede wszystkim ich ranga, mogły być uznane za rozstrzygające dla wyciągnięcia wniosku, że związek małżeński został zawarty w celu obejścia prawa. Stanowisko SUdSC przedstawione w zaskarżonej decyzji (s. 3-4 uzasadnienia decyzji) ujawnia, że za sprzeczne zostały uznane przez organ odwoławczy wyjaśnienia dotyczące sześciu kwestii wchodzących w zakres faktycznego wspólnego pożycia skarżącego i jego małżonki – (i) moment poznania się, (ii) okoliczności dotyczące propozycji zawarcia małżeństwa, jak również (iii) kwestia otrzymanego prezentu w związku z oświadczynami. Zeznania małżonków miały nie pokrywać się także w części dotyczącej (iv) przyjazdu cudzoziemca i jego małżonki do Polski, (v) sposobu wspólnie spędzonego czasu podczas weekendu przed wyznaczonym przesłuchaniem oraz (vi) okoliczności mających związek ze wspólnym śniadaniem w dniu przesłuchania. Zgodzić się należy jednakże z uwagami skarżącego, które sprzecznościom udzielanych przez niego i małżonkę odpowiedzi na pytania nadają wymiar pozorny. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że w zasadniczej części sprzeczności te wiążą się z naturą odtwarzanych w pamięci wydarzeń i uprawnioną różnicą w odwoływaniu się przez składających zeznania do kontekstu zadawanych podczas przesłuchania pytań. W powyższy sposób należy postrzegać wyjaśnienia odnoszące się do momentu nawiązania przez małżonków znajomości (i). W sytuacji, gdy A. N.1 wskazała na przełom sierpnia i września 2020 r., a skarżący podczas kolejnych przesłuchań zdarzenie to umiejscowił w sierpniu i wrześniu 2020 r., nie można mówić o stwierdzonej przez Sąd I instancji, w ślad za stanowiskiem organów, rzeczywistej niespójności treści zeznań w tej części. Wskazane przez małżonków okresy, jak trafnie ocenia się to w skardze kasacyjnej, nie tylko się wzajemnie nie wykluczają, ale pozostają w pełnej logicznej zbieżności, stanowiąc faktycznie tę samą cezurę czasową ujętą jedynie z odmiennym stopniem uszczegółowienia. Podobnie rzecz się ma, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z umiejscowieniem w czasie przyjęcia propozycji zawarcia małżeństwa (ii), albowiem treść zeznań przesłuchiwanych - w swoich opisach nawiązujących do prowadzenia "rozmów" o ślubie, "zgody" na niego czy "podjęcia decyzji" o ślubie - nie pozwala przyjąć, że małżonkowie podczas przesłuchania nie potrafili dokładnie odtworzyć chronologii utrzymywanego ze sobą kontaktu i zmiany, jaka nastąpiła w charakterze ich relacji jako istotnej "okoliczności poprzedzającej zawarcie małżeństwa", posługując się określeniem Sądu I instancji. Proces kształtowania się wspólnej woli wstąpienia w związek małżeński rzadko jest jednorazowym aktem, zamiar sformalizowania związku u osób pozostających w bliskiej relacji najczęściej przybiera bowiem charakter ewolucyjny, co sprawia, że osoby przesłuchiwane mogą różnie sytuować jego punkt ciężkości, gdy zadane pytanie nie jest wystarczająco doprecyzowane. Mogą one w sposób uprawniony odwoływać się zarówno do etapu wyjścia z taką propozycją (prowadzenia "rozmów"), sformułowania intencji ("wyrażenia zgody"), jak też ostatecznego skonsolidowania zamiaru skutkującego podjęciem czynności formalnych wymaganych do zawarcia ważnego związku małżeńskiego ("podjęcia decyzji"). Nie inaczej, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, postrzegać należy również zaznaczoną w wyroku okoliczność niepokrywania się złożonych przez małżonków zeznań w odniesieniu do prezentu otrzymanego przez małżonkę skarżącego w czasie świąt Bożego Narodzenia w [...] (iii). Sąd I instancji, poddając stanowisko organu dotyczące tejże kwestii swojej kontroli, pominął, że różnica pomiędzy "łańcuszkiem", jak określił prezent skarżący, a "kolią", jaką miała otrzymać A. N.1 według swojego wyjaśnienia, nie ma charakteru rodzajowego. Oba te przedmioty należą do tej samej kategorii wyrobów jubilerskich. Różnicuje je przede wszystkim stopień kunsztowności i wzornictwo, a nie ich zasadnicza funkcja użytkowa jako rodzaju biżuterii noszonej na szyi. Użycie odmiennych pojęć dla nazwania prezentu mieści się w swobodzie językowej skarżącego jako świadka i stanowi przejaw, jak można przyjąć, subiektywnej oceny jego formy wyrażonej w zwykły (potoczny) sposób odpowiadający percepcji osób nieposiadających pogłębionej wiedzy z zakresu jubilerstwa. Czynienie w wyroku w oparciu o wskazaną różnicę semantyczną zarzutu fikcyjności związku małżeńskiego uchybia tym samym w sposób istotny zasadom swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Nie można również zgodzić się z potwierdzeniem przez Sąd I instancji istnienia oczywistej sprzeczności złożonych zeznań w odniesieniu do okoliczności przyjazdu cudzoziemca i jego małżonki do Polski (iv). Opisane w zeznaniach obojga zdarzenia na osi czasu mogą być rozumiane jako dotyczące odmiennych faktów i różnych etapów mających związek z podróżami do Polski, co może wyjaśniać występujące rozbieżności odnoszące się do "przyjazdu" skarżącego do [...] i jego poprzednich "wizyt" w tym miejscu bez konieczności przypisywania świadkom złej woli. Odrzucić należy również zarzut niepokrywania się zeznań małżonków odnośnie do sposobu wspólnie spędzonego czasu podczas weekendu przed wyznaczonym przesłuchaniem (v), jak również okoliczności dotyczących wspólnego śniadania w dniu, gdy miało się ono odbyć (vi). Ocena sformułowana w tym zakresie przez Sąd I instancji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, abstrahuje od tego, że szczegółowa analiza protokołów przesłuchań pozwala stwierdzić, że skarżący i jego małżonka nie złożyli wzajemnie wykluczających się zeznań. Opisywane w nich czynności jakkolwiek nawiązują częściowo do odmiennych wydarzeń, jednakże chodzi o wydarzenia mogące współistnieć w czasie, co Sąd I instancji i organy orzekające w całości pominęły. Niezależnie od tego, czy pominięcie w opisie wspólnie spędzonego weekendu przez małżonkę skarżącego zarobkowego opiekowania się dzieckiem sąsiadki było intencjonalne, czy wynikało z perspektywy zeznającej, której w pamięci utkwiły jej własne relacje rodzinne uznane za najważniejsze (wyjazd córki na wesele, opieka nad jej psami oraz wizyta na cmentarzu u rodziców), zeznania małżonków niewątpliwie posiadały punkty zbieżne pozwalające stwierdzić posiadanie przez nich wzajemnej, szczegółowej wiedzy o sobie. Opis poranka w dniu przesłuchania, jaki znalazł się w zeznaniach skarżącego i jego małżonki, wbrew stanowisku Sądu I instancji, również zachowuje wymaganą spójność. Sąd, wskazując za organem na fakt zachodzących w tym opisie różnic, nie zauważył ujęcia go z odmiennych perspektyw obserwacyjnych składających zeznania. Percepcja prozaicznych czynności (kto, co i kiedy zjadł i wypił rano) w zasadniczym stopniu jest kształtowana poziomem skoncentrowania przez daną osobę swojej uwagi na nich, na co z kolei ma wpływ napięcie emocjonalne oraz równoległe zaangażowanie w inne (ważne) obowiązki życiowe, spychające rutynowe, powtarzalne i obiektywnie mało istotne czynności na margines pamięci. W sytuacji, gdy małżonka skarżącego musiała w dniu mającego się odbyć w dalszej części dnia przesłuchania wyjść z domu o 4:30 rano z uwagi na ciążące na niej obowiązki, wskazanie na zjedzenie "po drodze pączka" nie stanowi o sprzeczności złożonych przez nią zeznań tylko dlatego, że pomijały one wypicie po powrocie do domu kawy, co z kolei zostało odnotowane przez skarżącego (oczekującego na powrót małżonki) jako wydarzenie mogące się mieścić w zakresie pytania dotyczącego "wspólnego śniadania". Powyższe wnioski, jakie należy wyprowadzić, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z analizy protokołów przesłuchań skarżącego i jego małżonki determinują uznanie, że wszystkie wyeksponowane w rozstrzygnięciu sprzeczności w złożonych zeznaniach, do których nawiązał za organami Sąd I instancji w wyroku, w żadnym razie nie powinny być w ten sposób kwalifikowane. Prowadzi to do konstatacji, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy – inaczej niż ocenił to Sąd I instancji – nie dawał podstaw do rozpatrzenia wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dla członka rodziny – obywatela Rzeczypospolitej Polskiej w sposób odmowny, albowiem w sytuacji, gdy ograniczony on został do wskazanych zeznań małżonków, które miały nie przedstawiać spójnego opisu zestawu faktów miarodajnych dla potwierdzenia założenia i utrzymywania przez nich życia małżeńskiego, był on niewystarczający, by uznać, że zawarty przez cudzoziemca związek małżeński miał na celu obejście przepisów, wraz ze stwierdzeniem wystąpienia w sprawie okoliczności, do której nawiązuje art. 100 ust. 1 pkt 5 u.c. Podjęcie rozstrzygnięcia opierającego się na powierzchownej i wybiórczej ocenie dowodów nie mogło być przez Naczelny Sąd Administracyjny zaakceptowane, co wymusza – jak to zostało już zauważone – podzielenie sformułowanego w skardze kasacyjnej zarzutu niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności kontrolowanej przez Sąd I instancji sprawy. Ponownie prowadząc postępowanie, Wojewoda Lubuski powinien mieć na uwadze, że jeżeli uzasadnione wątpliwości powzięte przez organ co do tego, że skarżący zawarł związek małżeński wyłącznie na potrzeby zalegalizowania pobytu w Polsce miałyby zostać podtrzymane, czemu towarzyszyłoby uznanie, iż małżonkowie, zamieszkując ze sobą, pozostają wyłącznie w bliskiej relacji koleżeńskiej (przyjacielskiej), organ powinien podjąć działania mające na celu istotne uzupełnienie materiału dowodowego i poddanie go ponownej wszechstronnej ocenie, z uwzględnieniem wymagań, jakie w zakresie standardu dowodowego ciążą na nim w ramach przedmiotowego postępowania. Nie może ulegać wątpliwości, że fakt istnienia małżeństwa zawartego w celu obejścia prawa jest na ogół trudny do bezpośredniego udowodnienia i można go ustalić jedynie za pomocą dowodów pośrednich (poszlakowych), których istnienie pozwala na probabilistyczne wnioskowanie o dowodzonym fakcie głównym. Dostępne dowody powinny podlegać ocenie w kontekście całokształtu okoliczności badanej sprawy, w której punktem wyjścia dla prowadzonych ustaleń nakierowanych na wyjaśnienie, czy oprócz stosunku prawnego istnieje związek faktyczny między małżonkami - pomijając ewidentne sytuacje, gdy małżonkowie nie zgadzają się w ważnych kwestiach wspólnego pożycia lub mają jedynie ograniczoną wiedzę na temat historii życia i rodziny swojego małżonka, a także prowadzonego wspólnie życia małżeńskiego - może być stwierdzenie, że względem cudzoziemca zawierającego związek małżeński zachodzą warunki do wdrożenia postępowania w przedmiocie zobowiązania do powrotu lub nie ma on szans na uzyskanie bez znacznych trudności pozwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez zawarcia małżeństwa (nielegalna lub niepewna sytuacja pobytowa). Stosunkowo krótki okres znajomości poprzedzającej zawarcie małżeństwa może budzić podejrzenia odnośnie do zamiaru jego zawarcia w celu stworzenia trwałej wspólnoty życiowej, gdy brak jest dowodów na więź emocjonalną i wspólny plan na życie. To samo dotyczy sytuacji znacznej różnicy wieku, gdy uznać ją należy za wyjątkową w kontekście kultury, w której funkcjonuje cudzoziemiec i nie jest ona rekompensowana wiarygodną wspólną historią małżonków. W odniesieniu do tej okoliczności zauważyć trzeba, że jakkolwiek w niniejszej sprawie organy orzekające pominęły w swoich rozważaniach znaczną różnicę wieku małżonków, to Sąd I instancji zwrócił na nią uwagę (31,5 roku – cudzoziemiec; 64 lata – jego żona) i zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego założenie, na którym oparł się Sąd, uznać należy za trafne, podążające za praktyką przyjmowaną w innych państwach europejskich na gruncie procedur legalizacyjnych, w których podlega badaniu kwestia, czy małżeństwo zawarte przez obywatela państwa trzeciego nie jest "małżeństwem dla pozoru" (np. utrwalona praktyka szwajcarskiego Federalnego Sądu Najwyższego nawiązująca do wskazówek, jakie może dostarczać ocena zachowań nietypowych takich jak małżeństwo młodszych mężczyzn ze znacznie starszymi kobietami w określonym kontekście kulturowym, por. wyrok z 11 marca 2019 r., 2C_746/2018, pkt 5.3, wyrok z 23 lutego 2021 r., 2C_1008/2020, pkt 2.3; aprobowany w belgijskim orzecznictwie sądowym okólnik ("circulaire ministérielle") Ministra Sprawiedliwości z 6 września 2013 r. dotyczący przeciwdziałania małżeństwom pozornym wykorzystywanym do obejścia przepisów prawa migracyjnego, w którym w ramach branego pod uwagę zespołu poszlak (faisceau d'indices) wymienia się m.in. dużą różnicę wieku - "une grande différence d'âge"). W sytuacji, gdy kraj pochodzenia cudzoziemca powinien być uważany za państwo, w którym społeczeństwo jest silnie patriarchalne, wobec czego zwyczajowo to mężczyzna powinien być starszy (o kilka lub kilkanaście lat), aby zapewnić rodzinie byt materialny i pełnić rolę autorytetu, za czym podąża powszechne uznawanie za fundament małżeństwa funkcji prokreacyjnej z uwagi na to, iż nadrzędnym jego celem jest posiadanie dzieci, zawarcie przez cudzoziemca związku małżeńskiego, którego cechy byłyby w całości sprzeczne z tymi zasadami, o ile samo w sobie nie mogłoby być podstawą podważenia charakteru tego związku, o tyle powinno wiązać się z przedstawieniem przez tego cudzoziemca przekonujących argumentów odnoszących się do towarzyszącej mu motywacji, które uwiarygodniają rzeczywisty zamiar zawarcia przez niego małżeństwa z partnerką, która jest starsza niż jego matka. Zgodzić się należy jednocześnie ze stanowiskiem SUdSC zaakcentowanym w zaskarżonej decyzji, że bliskie relacje oparte na przyjaźni i wzajemnej wiedzy o sobie są niewystarczające, by postrzegać je jako odpowiadające relacjom małżeńskim w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809). W ich świetle małżeństwo odnosić trzeba do trwałego związku dwojga ludzi opartego na woli połączenia swojego życia we wspólnym przedsięwzięciu. Jego istotą jest pełne osobowe zespolenie dwojga osób w istotnych wymiarach życia prywatnego i intymnego (por. K. Pietrzykowski [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2025, s. 103; J. Gajda [w:] System Prawa Prywatnego. Prawo rodzinne i opiekuńcze. Tom 11, red. T. Smyczyński, Warszawa 2014, s. 70-71). Nie może być sporne, że złożone przez skarżącego i jego małżonkę zeznania nawiązywały swoją treścią do typowych okoliczności, które mogą potwierdzać posiadanie przez zawarty przez nich związek małżeński wskazanych cech, jednakże dotychczasowy kierunek prowadzonego postępowania dowodowego nasuwa zasadnicze zastrzeżenia wynikające z odstąpienia przez organy orzekające od podjęcia czynności zmierzających do zweryfikowania przedstawionej przez małżonków podczas przesłuchania "wersji zdarzeń" za pomocą dowodów o charakterze obiektywnym, niezależnym od samych zeznań (wyjaśnień). W szczególności dotyczyć to mogło, na co zresztą zwraca uwagę argumentacja skargi kasacyjnej (s. 6–7 uzasadnienia skargi kasacyjnej), wezwania skarżącego do przedłożenia dokumentacji fotograficznej dokumentującej wspólne spotkania, uroczystości rodzinne czy podróże, jak też podjęcia próby ustalenia i oceny treści korespondencji – w tym komunikacji prowadzonej za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej (wiadomości tekstowych, korespondencji w aplikacjach komunikacyjnych, połączeń telefonicznych) – która poprzedzała zawarcie związku małżeńskiego i mogłaby świadczyć o rzeczywistym przebiegu oraz intensywności wzajemnej relacji małżonków w okresie ich znajomości nawiązanej podczas pobytu w [...] i po zamieszkaniu w [...]. Dowodom tego rodzaju, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powinno się tymczasem przypisywać istotne znaczenie dowodowe z tego względu, że nie są one wyłącznie pochodną oświadczeń stron zainteresowanych określonym rozstrzygnięciem sprawy dotyczącej uzyskania tytułu pobytowego, lecz stanowią materiał, którego czas powstania i związana z nim autentyczność poddają się w znacznie większym stopniu obiektywnej weryfikacji. Dokumentacja zdjęciowa pozwalałaby zweryfikować, czy skarżący i A. N.1 spędzali faktycznie wspólnie czas podczas kontaktów w [...], a następnie jako małżonkowie uczestniczyli razem w wydarzeniach o charakterze rodzinnym lub towarzyskim, w jakim gronie osób funkcjonowali, a także czy okazywany między nimi stopień bliskości odpowiada deklarowanemu. Z kolei przegląd treści komunikacji elektronicznej, w tym jej częstotliwości, charakteru oraz następujących w niej zmian, może dostarczyć wskazówek co do tego, czy relacja między stronami miała rzeczywisty walor osobisty (emocjonalny) i czy jej rozwój odpowiadał typowemu, naturalnemu kształtowaniu się więzi między osobami zamierzającymi zawrzeć związek małżeński. Analiza tychże dowodów pozwalałaby potwierdzić bądź wyeliminować formułowane przez organy wątpliwości odnośnie do tego, czy sporny związek małżeński, bazując na bliskiej koleżeńskiej (przyjacielskiej) znajomości skarżącego i A. N.1, nosi znamiona relacji nawiązanej w oderwaniu od autentycznego zaangażowania emocjonalnego i jest ona wykorzystywana całkowicie instrumentalnie w celu zalegalizowania pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, poprzedzonego kilkuletnim jego nielegalnym pobytem w [...]. Poprzestanie wyłącznie na odebraniu podczas przesłuchania od małżonków zeznań, których treść z istoty rzeczy pozostaje w zasadniczym stopniu pod kontrolą samych przesłuchiwanych, w tych warunkach nie mogło czynić zadość wynikającemu z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Kierując się powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną. Stwierdzając, że zachodzi podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku, a jednocześnie uznając, iż istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w następstwie uchylenia wyroku Sądu I instancji rozpoznał skargę i stwierdzając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Wojewody Lubuskiego z 15 stycznia 2024 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego orzekł o ich uchyleniu stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.