II OSK 1770/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska - Wawrzon Sędziowie sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia del. WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agata Putkowska po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Z. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 listopada 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 619/15 w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 619/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Z.R. na decyzję M.Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej. Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym : M. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w M. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u Z.R. choroby zawodowej - przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat, wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1367). Organ wskazał, że Z. R. pracowała na stanowisku nauczyciela w klasach od 1 do 3 oraz w oddziale przedszkolnym od 1 września 1981 r. do 31 sierpnia 2012 r. Przeprowadzona analiza oceny narażenia zawodowego wykazała, że Z. R. przez cały okres zatrudnienia narażona była na czynnik szkodliwy w postaci nadmiernego wysiłku głosowego. W okresie zatrudnienia nie korzystała z urlopu dla poratowania zdrowia. Z. R. była badana w M. Ośrodku Medycyny Pracy w K., który w dniu [..] czerwca 2013 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [..] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat. W uzasadnieniu orzeczenia podano, iż w badaniu laryngologiczno – foniatrycznym i videostroboskopowym w obrębie narządu głosu w dniu 6 lutego 2013 r. stwierdzono m.in. przewlekły prosty stan zapalny błony śluzowej krtani. Natomiast w badaniu laryngologiczno - foniatrycznym i videostroboskopowym w obrębie narządu głosu w dniu 27 lutego 2013 r. stwierdzono: drgania fałdów głosowych dość regularne, amplituda drgań zmniejszona, zwarcie fonacyjne dość dobre, w laryngostroboskopii lupowej fałdy głosowe matowe, gładkie, symetrycznie ruchome, głos dźwięczny, tworzony z napięciem, średnie położenie głosu 235 Hz, czas fonacji znacznie skrócony do 4 sek. W tym badaniu również stwierdzono ponadto przewlekły prosty stan zapalny błony śluzowej krtani. Badania zostały zobiektywizowane poprzez zapis w postaci komputerowego pliku graficznego. Omówiono wyniki badań poprzez stwierdzenie, że w badaniach videostroboskopowych nie ujawniono obecności zmian w obrębie strun głosowych, wymienionych w punkcie 15 wykazu chorób zawodowych, natomiast zmiany w zakresie błony śluzowej krtani (przewlekły prosty stan zapalny) nie są wymienione jako schorzenie zawodowe dla pracowników narażonych na nadmierny wysiłek głosowy. Z tego względu brak zdaniem orzekających podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Z. R. odwołała się od wydanego w I instancji orzeczenia lekarskiego do jednostki orzeczniczej II szczebla diagnostycznego tj. do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Instytut na podstawie przeprowadzonych badań podtrzymał stanowisko M. Ośrodka Medycyny Pracy i wydał w dniu [..] września 2013 r. orzeczenie lekarskie nr [..] również o braku podstaw do rozpoznania u Z.R. choroby zawodowej narządu głosu. Stwierdzone u pacjentki zmiany patologiczne o charakterze przewlekłego prostego stanu zapalnego błony śluzowej krtani nie mają cech klinicznych przewlekłej patologii narządu głosu wywołanej przez nadmierny wysiłek głosowy, wymienionej w obowiązującym wykazie chorób zawodowych - u badanej nie stwierdzono: guzków głosowych twardych ani wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych, jak również niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Orzekający stwierdzili zatem brak podstaw do rozpoznania u Z. R. przewlekłej choroby zawodowej narządu głosu. Z. R. przedłożyła w dniu 8 października 2014 r. dokumentację medyczną z leczenia w Szpitalu Uniwersyteckim w K., Oddział kliniczny Kliniki Otalaryngologii Pracownia Foniatryczna ul. Ś.. Dokumentacja została przekazana w dniu 10 października 2014 r. do M. Ośrodka Medycyny Pracy w K. z prośbą o analizę i ewentualną weryfikację wydanego wcześniej orzeczenia lekarskiego w sprawie. W odpowiedzi z dnia 1 grudnia 2014 r. Ośrodek poinformował, iż w trakcie postępowań diagnostyczno-orzeczniczych nie ujawniono istnienia u Z. R. ani zmian przerostowych fałdów głosowych, ani niedomykalności wrzecionowatej fonacyjnej głośni (bo tylko taki rodzaj niedomykalności fonacyjnej figuruje w wykazie chorób zawodowych). Ponadto, w dokumentacji pacjentki z badań w Oddziale Klinicznym Kliniki Otolaryngologii - Pracownia Foniatryczna w K. ul. Ś. oraz dokumentacji ze Szpitala Uniwersyteckiego w K.ul. ., stwierdzono "brak pełnego zwarcia fonacyjnego na całej długości głośni, wtórne zmiany przerostowe - obserwacja". Wyjaśniono, że nie jest to tożsame z niedomykalnością wrzecionowatą fonacyjną głośni, a tylko ten rodzaj niedomykalności fonacyjnej znajduje się w wykazie chorób zawodowych. Uznano, biorąc pod uwagę fakt występowania zmian w zakresie narządu głosu (opisywanych w przesłanej dokumentacji medycznej pacjentki) przy braku ich potwierdzenia w badaniach w jednostkach orzeczniczych I i II stopnia, że zmiany te nie mają charakteru utrwalonego, w związku z tym brak jest podstaw do rozpoznania u Z.R. choroby zawodowej. Na podstawie cytowanych wyżej orzeczeń lekarskich, opinii uzupełniającej i oceny narażenia zawodowego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w M. w dniu [..]. stycznia 2015 r. wydał decyzję nr [..] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, a M. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny po rozpoznaniu odwołania wydał opisaną na wstępie decyzję. Skargę na powyższą decyzję wniosła Z. R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę wskazał na treść art. 235 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. 2014 poz. 1502 ze zm.) oraz na treść pojęcia choroby zawodowej, na którą składają się dwa elementy: wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. W rozpatrywanej sprawie postępowanie dotyczyło choroby zawodowej, wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, tj. przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat w postaci: guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych, niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Dalej Sąd wskazał, że wyniki przeprowadzonych u skarżącej badań stwierdziły na brak podstaw do rozpozna choroby zawodowej określając jedynie przewlekły prosty stan zapalny błony śluzowej krtani. Nie jest to schorzenie wymienione w wykazie chorób zawodowych. Zgodnie z § 8 ust. 1 ww. rozporządzenia podstawą do wydania przez właściwego Państwowego Inspektora Sanitarnego decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia stanowi materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w orzeczniku lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Z materiału dowodowego wynika bezspornie, że u skarżącej nie stwierdzono w orzeczeniach lekarskich schorzeń w postaci ani guzków głosowych twardych ani wtórnych zmian przerostowych głosowych, jak również niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością głośni i trwałą dysfonią. Jedynie stwierdzenie dokładnie takich schorzeń uprawniałoby organ administracji do podjęcia decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Z. R. zaskarżając go w całości i domagając się jego uchylenia, i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenia w całości zaskarżonego wyroku oraz uchylenia decyzji organów administracyjnych obu instancji oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy tj. art.151 p.p.s.a. w zw. z art.145 §1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych w zw. z art.7, art.80, art.8 k.p.a. w zw. z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych i art.134 w zw. z art.133 § 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazała, że uchybienia w postaci naruszenia wskazanych przepisów mają charakter istotny, albowiem sprowadzają się do braku wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia zgromadzonego materiału dowodowego i nie wyjaśnienia odmienności w treści dokumentacji medycznej skarżącej oraz nie przeprowadzenie czynności dowodowych niezbędnych do uzupełnienia materiału w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017, poz. 935, dalej p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji. Wniesienie skargi kasacyjnej uruchamia kontrolę Naczelnego Sądu Administracyjnego w granicach skargi kasacyjnej nad wyrokiem wydanym przez Sąd I Instancji. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie z przyczyn wskazanych poniżej. Na samym początku Sąd II instancji wskazuje, co ma znaczenie dla oceny zarzutów prawa procesowego, że materialnoprawnym wzorcem dla wydania treści kontrolowanych przez Sąd I instancji decyzji jest treść § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz.869), zgodnie z którym rozporządzenie określa "1. wykaz chorób zawodowych, 2. okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, 3.sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, 4. podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych". W załączniku do ww. rozporządzenia stanowiącym "Wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym" w pkt 15 jest wskazana: "przewlekła choroba narządu głosu spowodowana nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat : 1) guzki głosowe twarde, 2) wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych, 3) niedowład mięśnie wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią". Ustosunkowując się do zarzutów skargi kasacyjnej Sąd II instancji zauważa, że dokonujący kontroli zaskarżonych decyzji, Sąd I instancji, jak i organy administracyjne nie naruszyły art. 7, 80, ani 8 k.p.a. w postaci błędnej i niewyczerpującej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów. W przekonaniu Sądu II instancji, oparty na prawie i prawidłowo zebranym materiale dowodowym, jest wniosek Sądu I instancji podnoszący, że w kontekście przepisu art. 235 (1) ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2014 r., poz. 208), że stwierdzenie istnienia choroby zawodowej wymaga, by schorzenie było wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonym do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz było spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Sąd I instancji omówił znaczenie w postępowaniu o stwierdzenie istnienia choroby zawodowej orzeczeń jednostek orzeczniczych, które wydawane są na podstawie ww. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. Osoba zainteresowana, której dotyczy podejrzenie winna być skierowana na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do właściwej jednostki orzeczniczej. Następstwem wykonanego tam badania jest orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej bądź o braku podstaw do jej rozpoznania wydane na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Zaznaczono, że bez wskazanych wyżej opinii lekarskich bądź sprzecznie z tymi opiniami organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, co nie oznacza zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny orzeczenia lekarskiego w granicach wskazanych w art. 80 Kpa. W szczególności organ nie może bowiem oprzeć swego rozstrzygnięcia w sprawie na opinii lekarskiej lakonicznej treści, nie zawierającej przekonującego i należytego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa. W niniejszej sprawie obie jednostki orzecznicze nie rozpoznały u Z. R. schorzenia figurującego pod poz. 15 wykazu chorób zawodowych tj. guzków głosowych twardych ani wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych, jak również niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Słusznie Sąd I instancji podkreślił, że sam fakt pracy w środowisku, gdzie występowało narażenie na czynniki szkodliwe nie daje podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej przy braku rozpoznania istnienia skutków szkodliwego oddziaływania tych czynników na organizm człowieka. Co prawda w formularzu oceny narażenia zawodowego pracy Z.R. stwierdzono narażenie na czynnik szkodliwy, niemniej jednostki orzecznicze wykluczyły na podstawie badań u skarżącej znamiona choroby zawodowej. Załączona do odwołania dokumentacja poddana była ocenie przez organ I instancji i nie miała wpływu na wynik sprawy. Zatem orzekające w sprawie organy zakresem postępowania dowodowego objęły nie tylko wydane w sprawie orzeczenia jednostek orzeczniczych, ale również przedstawioną przez skarżąca w dniu 8 października 2014 r. dokumentację medyczną z leczenia w Szpitalu Uniwersyteckim w K., Oddział kliniczny Kliniki Otalaryngologii Pracownia Foniatryczna ul. Ś. w żadnym z przedstawionych przez skarżącą dokumencie nie stwierdzono schorzeń w postaci ani guzków głosowych twardych ani wtórnych zmian przerostowych głosowych, jak również niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością głośni i trwałą dysfonią. Niezasadny zatem okazał się zarzut naruszenia § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. W konsekwencji, podsumowując zdaniem Sądu II instancji, Sąd I instancji w żaden sposób nie umniejszył w uzasadnieniu swojego wyroku obiektywnie istniejącej okoliczności, że skarżąca kasacyjnie przez wiele lat pracowała w warunkach narażenia na czynnik szkodliwy. Natomiast orzeczenia lekarskie wydane przez jednostki orzecznicze I i II stopnia spełniają wymogi formalne i materialne stawiane opiniom biegłych w tym, zawierają odpowiednio uargumentowane i przekonywujące uzasadnienie. Zarzuty skarżącej wynikają z faktu nie podzielania stanowiska wyrażonego w opinii lekarskiej, co samo w sobie nie może przemawiać za podważeniem formy i treści tej opinii. Ustalenia Sądu I instancji nie naruszają w żaden sposób treści przepisu art. 235 (1) k.p., jak również art.133 i art.134 p.p.s.a. Słusznie Sąd I instancji ocenił za organami administracyjnymi, że to orzeczenia lekarskie, wiodące dla wyniku sprawy, w sposób przekonujący i jednoznaczny wskazywały, że istniejące u skarżącej kasacyjnie schorzenie nie wyczerpuje znamion choroby zawodowej w rozumieniu art. 235 (1) k.p., zaś z przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych wyraźnie wynika, jakie objawy choroby zawodowej objętej poz. 15 wykazu powinny zostać udokumentowane medycznie. Z przepisów powyższego rozporządzenia wynika również, że dokumenty medyczne są jedynym środkiem dowodzenia powstania objawów choroby zawodowej w wymaganym maksymalnym okresie po ustaniu zatrudnienia. Taka regulacja ma swoje racjonalne uzasadnienie w konieczności przeciwdziałania trudnościom diagnostycznym lub dowodowym w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych w okresach po ustaniu zatrudnienia w warunkach narażenia zawodowego. Mając na uwadze powyższe, Sąd II instancji działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej kasacyjnie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a., przy czym wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stosownie do art. 254 § 1 p.p.s.a. składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.