II OSK 1319/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Szpojankowski po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Głównego Straży Granicznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2025 r. sygn. akt IV SA/Wa 2841/24 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 23 września 2024 r. nr KG-CU-VIII-RI.4224.242.2024 w przedmiocie zobowiązania do powrotu I. oddala skargę kasacyjną; II. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

1. Wyrokiem z 26 lutego 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 2841/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") po rozpoznaniu skargi J. S., obywatela Federalnej Demokratycznej Republiki Nepalu (dalej: "cudzoziemiec", "strona", "skarżący") - uchylił decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej (dalej: "Komendant Główny SG") z 23 września 2024 r. nr KG-CU-VIII-RI.4224.242.2024, którą po rozpatrzeniu odwołania cudzoziemca od decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w Tarnowie (dalej: "KPSG", "organ pierwszej instancji") z 28 maja 2024 r. nr 06-250/25/D-ZDP/2024, którą zobowiązano cudzoziemca do powrotu; wskazano, że dobrowolny wyjazd winien nastąpić w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji oraz zakazano ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku - Komendant Główny SG uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej terminu dobrowolnego wyjazdu; określił termin dobrowolnego wyjazdu wynoszący 30 dni, od dnia doręczenia decyzji oraz utrzymał w mocy decyzję KPSG w pozostałej części. 2. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie złożył Komendant Główny SG, zaskarżając go w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 302 ust. 4a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2024 r. poz. 769; dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c."), (omyłkowo w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazany jako art. 302 ust. 1 pkt 4a u.o.c.) w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 7 i art. 16 § 1 k.p.a. - poprzez niewłaściwe zastosowanie skutkujące stwierdzeniem, jakoby organ miał nie dokonać rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy na datę wydania zaskarżonej decyzji, tj. 23 września 2024 r., skutkujące stwierdzeniem przez sąd pierwszej instancji, jakoby zachodziła potrzeba aby organ, cyt. "winien ponownie rozważyć, czy w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do odstąpienia - na zasadzie art. 302 ust. 1 pkt 4 u.o.c. Stosownie do art. 302 ust. 1 pkt 4a u.o.c. przepisów ust. 1 pkt 4 i 5 nie stosuje się, jeżeli przemawia za tym szczególnie ważny interes cudzoziemca" - skoro według stanu na datę wydania zaskarżonej decyzji okoliczność ciąży partnerki skarżącego nie była znana ani też nie istniała (jak wynika z analizy treści pisma z 25 lutego 2025 r. - w aktach sprawy), bowiem okoliczność ta powstała dopiero po rozstrzygnięciu przez organ w formie zaskarżonej decyzji, a więc nie mogła być znana organowi w dacie orzekania - a zatem nie mogła w żaden sposób uzasadniać wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 w zw. z art. 149 § 1 k.p.a., ani tym bardziej brak było zasadności zastosowania art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jak to uczynił sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku; 2) art. 1 § 1 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 6 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 302 ust. 4a u.o.c. w zw. z art. 107 § 1 oraz art. 110 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 oraz w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. - przez niewłaściwe zastosowanie przejawiające się stwierdzeniem, jakoby przepis art. 302 ust. 4a u.o.c., umożliwiający ekstraordynaryjne odstąpienie od zastosowania materialnoprawnych przesłanek zobowiązania do powrotu z art. 302 ust. 1 pkt 4 i 5 u.o.c., miał mieć potencjalne zastosowanie w sprawie z uwagi na okoliczności, które nie istniały i nie były organowi znane w dacie wydania i wejścia do obrotu prawnego zaskarżonego rozstrzygnięcia Komendanta Głównego SG tj. ciąża partnerki cudzoziemca, która to okoliczność została po raz pierwszy podniesiona przez pełnomocnika skarżącego dopiero 25 lutego 2025 r., a jak wynika z zaświadczenia lekarskiego termin porodu wyznaczony został na 16 października 2025 r. - co zgodnie z wiedzą powszechną oznaczać musi, że według stanu na dzień wydania decyzji tj. 23 września 2024 r. - partnerka skarżącego nie mogła być w ciąży w dacie orzekania przez organ drugiej instancji - jak również brak jest wiarygodnych dowodów potwierdzających, by ojcem dziecka partnerki skarżącego miał być skarżący; 3) art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 302 ust. 4a u.o.c. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 k.p.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez niewłaściwe zastosowanie przez sąd pierwszej instancji przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z przywołaną przez pełnomocnika skarżącego pismem z 25 lutego 2025 r., a nieistniejącą w dacie wydania zaskarżonej decyzji, okolicznością ciąży partnerki skarżącego, która to stanowić miała (jak sam sąd pierwszej instancji wskazał) potencjalną przyczynę wznowienia postępowania administracyjnego z zaskarżonej decyzji - podczas gdy przepis art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odnosi się wyłącznie do rozstrzygnięcia o stwierdzeniu nieważności decyzji administracyjnej z przyczyn, o których mowa w art. 156 k.p.a. lub w innych ustawach - co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, jak również nie znalazło odzwierciedlenia w pkt I sentencji zaskarżonego wyroku - wobec tego sąd pierwszej instancji nie miał możliwości uchylenia zaskarżonej decyzji przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.; 4) art. 47 § 3 i § 4 p.p.s.a. - z uwagi na brak doręczenia organowi pisma procesowego skarżącego, złożonego w WSA w Warszawie 25 lutego 2025 r. w formie wiadomości e-mail skierowanej wyłącznie do sądu pierwszej instancji, co uniemożliwiło organowi odniesienie się do treści tegoż pisma i przedstawienie kontrargumentacji, naruszając tym samym zasadę kontradyktoryjności oraz równości stron w postępowaniu przed sądem administracyjnym oraz doprowadziło do faworyzowania strony skarżącej; 5) art. 46 § 2a i § 2b w zw. z art. 133 § 1 i art. 141 § 6 p.p.s.a. - poprzez nieprawidłowe zastosowanie polegające na uwzględnieniu przez sąd pierwszej instancji wniesionego przez stronę skarżącą pisma procesowego w drodze wiadomości e-mail, zawierającej załączniki do tej wiadomości (tj. materiały na potwierdzenie okoliczności ciąży partnerki skarżącego) bez wymaganych przepisami kwalifikowanego podpisu elektronicznego, podpisu zaufanego albo podpisu osobistego samej wiadomości e-mail oraz zawartych w niej załączników; 6) art. 99 w zw. z art. 109 p.p.s.a. - poprzez nieprawidłowe zastosowanie tych przepisów poprzez nieodroczenie rozprawy z ważnych względów, jakimi był fakt niedoręczenia przez sąd pierwszej instancji organowi, jako równorzędnej stronie postępowania przed sądem administracyjnym, odpisu pisma procesowego złożonego przez stronę skarżącą w drodze i wiadomości e-mail z 25 lutego 2025 r., dopuszczonej do materiału postępowania przez sąd pierwszej instancji (pomimo niedopuszczalnej formy i braku wymaganego prawem podpisu), celem umożliwienia organowi zapoznania się z jego treścią i przedstawienia własnego stanowiska w sprawie - naruszając tym samym zasadę kontradyktoryjności oraz równości stron w postępowaniu przed sądem administracyjnym oraz doprowadziło do faworyzowania strony skarżącej; 7) art. 3 § 1 w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 6 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 302 ust. 4a u.o.c. w zw. z art. 6, art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz w zw. z art. 7 Konstytucji RP - w ten sposób, iż sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę wyrokowania nieznajdujący oparcia w materiale sprawy wniosek, jakoby Komendant Główny SG miał nie rozpatrzeć wszystkich istotnych okoliczności sprawy co miało zdaniem sądu pierwszej instancji powodować potrzebę ponownego rozpatrzenia przez organ art. 302 ust. 4a u.o.c. pod kątem ciąży partnerki skarżącego - która to jak wynika z załączników do wiadomości e-mail z 25 lutego 2025 r. pełnomocnika skarżącego - nie mogła mieć miejsca w dacie orzekania przez organ, skoro jako datę porodu zaświadczenie lekarskie wskazuje październik 2025 r., a więc ciąża musiała mieć swój początek daleko po 23 września 2024 r. który to był dniem wydania zaskarżonej decyzji, a zatem okoliczność ta nie mogła prowadzić do wniosku, po pierwsze, iż w sprawie zachodzą podstawy do wznowienia postępowania, a po drugie, iż okoliczność ta uzasadnia uchylenie decyzji na tej podstawie, a po trzecie - iż sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając jednocześnie, iż działanie Komendanta Głównego SG było prawidłowe i usprawiedliwione - co powinno w takim razie skutkować oddaleniem skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.; 8) art. 1 § 1 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 k.p.a. oraz art. 151 p.p.s.a. - poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji, co prowadziło co wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji odpowiadającej prawu, a co pozostaje w sprzeczności z celami sądowej kontroli administracji publicznej, jak również nieuzasadnione stwierdzenie przez sąd pierwszej instancji, iż w sprawie miał znaleźć zastosowanie przepis art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - podczas kiedy skarga winna była zostać oddalona w całości, bowiem zaskarżona decyzja nie została dotknięta wadami uzasadniającymi jej uchylenie, ani nie jest dotknięta wadą nieważności, a sam sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał, iż działanie Komendanta Głównego SG nie było dotknięte wadą i było usprawiedliwione; 9) art. 151 w zw. z art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. - poprzez obciążenie Komendanta Głównego SG zwrotem kosztów sądowych, w tym kosztami zastępstwa procesowego, podczas kiedy skarga winna zostać oddalona w całości. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi oraz wydanie orzeczenia o charakterze reformatoryjnym oddalającego skargę na zaskarżoną decyzję; ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji; zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżony wyrok, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. 3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. 3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i prowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko co do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA). 3.4. W skardze kasacyjnej zasadnie zarzucono, że okoliczności związane z ciążą partnerki skarżącego (będącej obywatelką Polski) nie mogły być podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji. Wynika to już z faktu, że mając na uwadze dane zawarte w dokumentacji medycznej przedłożonej przez pełnomocnika skarżącego do pisma z 25 lutego 2025 r. jest oczywiste, że zajście w ciążę nastąpiło najwcześniej około czterech miesięcy po wydaniu zaskarżonej decyzji. Tymczasem, dokonując kontroli decyzji zobowiązującej do powrotu sąd zobowiązany jest uwzględnić stan faktyczny i prawny istniejący na dzień wydania zaskarżonej decyzji - tempus regit actum (por. np. wyrok NSA z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1132/23, CBOSA). Zasada ta wywodzona jest m.in. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. (kontrolna funkcja sądownictwa administracyjnego), art. 133 § 1 p.p.s.a. (orzekanie na podstawie akt sprawy), a także można ją wyprowadzić z art. 145 p.p.s.a., w którym wskazano okoliczności, których wystąpienie może uzasadniać uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie. Odstępstw od zasady tempus regit actum nie przewidziano również w unijnym prawie dotyczącym zobowiązania cudzoziemca do powrotu (por. np. wyrok NSA z 9 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2014/22, CBOSA). Odrębną kwestią jest natomiast to, że okoliczności dotyczące życia rodzinnego cudzoziemca, które zaistniały po wydaniu ostatecznej decyzji zobowiązującej do powrotu, mogą w określonych sytuacjach uzasadniać uzyskanie przez niego, w odrębnym postępowaniu, okreslonych czasowych (art. 187 pkt 6 lub 7 u.o.c.) lub bezterminowych (art. 348 pkt 2 lub 3 u.o.c.) tytułów pobytowych. Ewentualne udzielenie cudzoziemcowi takich tytułów może z kolei uzasadniać niewykonywanie decyzji powrotowej oraz jej wygaszenie (zob. m.in. art. 306 i art. 330 u.o.c.; por. np. wyrok NSA z 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 124/24 oraz wyrok NSA z 23 września 2025 r., sygn. akt II OSK 535/25 – CBOSA). 3.5. W skardze kasacyjnej zasadnie również podniesiono, że skoro ciąża partnerki skarżącego zaistniała już po wydaniu zaskarżonej decyzji Komendanta Głównego SG, to okoliczność ta nie mogła również stanowić przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.b p.p.s.a. (odwołanie się przez WSA w Warszawie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nosi w tym kontekście znamiona oczywistej omyłki). 3.6. Pomimo stwierdzenia powyższych uchybień po stronie WSA w Warszawie skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona. Otóż WSA w Warszawie trafnie odwołał się do art. 302 ust. 4a u.o.c., jednak wadliwie odwołanie to uzasadnił. Zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego, w sprawie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od zobowiązania skarżącego do powrotu z uwagi na nielegalne wykonywanie przez niego pracy (art. 302 ust. 1 pkt 4 u.o.c.), albowiem przemawiał za tym szczególnie ważny interes cudzoziemca związany z jego dotychczasową, co do zasady pozytywną, postawą migracyjną. Otóż skarżący od początku swojego pobytu na terytorium Polski przebywał i wykonywał pracę legalnie. W szczególności, już jego wjazd do Polski w końcu roku 2021 r. nastąpił w oparciu o polską wizę wydaną w celu wykonywania pracy (wcześniej na wniosek pracodawcy wydano dla skarżącego zezwolenie na pracę typu A ważne w okresie 6 marca 2021 r. do 5 marca 2022 r.). Następnie skarżący uzyskał decyzję o zezwoleniu na pobyt czasowy i pracę (według karty pobytu – ważną do 25 lipca 2023 r.), a w okresie legalnego pobytu (tj. 13 marca 2023 r.,) złożył podanie o udzielenie zezwolenia na pobyt w celu wykonywania działalności gospodarczej (nie zostało ono rozpoznane przed wydaniem zaskarżonej decyzji). W dniu 23 maja 2024 r. na wniosek pracodawcy, u którego w kwietniu 2024 r. przeprowadzono kontrolę, udzielono skarżącemu zezwolenia na pracę typu A w okresie ważności od 6 czerwca 2024 r. do 5 czerwca 2027 r. Tym samym, w sprawie oczywiście nieadekwatne byłoby wydalanie skarżącego z uwagi na krótkotrwałe wykonywanie nielegalnej pracy, tym bardziej, że skarżący podjął działania zmierzające do uzyskania stosownego zezwolenia na wykonywanie tej pracy i takie zezwolenie uzyskał przed wydaniem zaskarżonej decyzji. W tym kontekście należy przypomnieć, że właśnie potrzeba przestrzegania zasady proporcjonalności w stosowaniu sankcji z art. 302 ust. 1 pkt 4 u.o.c. była podstawową przyczyną wprowadzenia art. 302 ust. 4a ustawy o cudzoziemcach (por. np. P. Dąbrowski, w: Prawo cudzoziemców, pod red. J. Chlebnego, Warszawa 2020, Nb 15 do art. 302). 3.7. Mając na uwadze wskazane w punkcie 3.6 powyżej powody oddalenia skargi kasacyjnej, nie mogły mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia uchybienia popełnione przez WSA w Warszawie w związku z niedoręczeniem organowi odpisu pisma skarżącego zawierającego zupełnie nowe twierdzenia i dowody, które nie były dotychczas znane organowi. 3.8. Komendant Główny SG rozpoznając sprawę ponownie uwzględni oceny prawne sformułowane w punkcie 3.6 powyżej. Z ocen tych wynika, że w sprawie brak było podstaw do zobowiązywania skarżącego do powrotu w oparciu o art. 302 ust. 1 pkt 4 u.o.c. z uwagi na wystąpienie okoliczności, o których mowa w art. 302 ust. 4a ustawy o cudzoziemcach. 3.9. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono, jak w punkcie I. sentencji. 3.10. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny miał tu na uwadze okoliczność, że istotna część zarzutów skargi kasacyjnej obejmowała trafne zarzuty wobec zaskarżonego wyroku.