II GZ 369/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 28 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 2902/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi D. H. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2022 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: oddalić zażalenie.

D.H. wniósł skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] października 2022 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że przebywał za granicą i informację o wydaniu decyzji powziął dopiero w dniu otrzymania od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Inspektoratu w Tychach pisma o zaległości w opłacie składki z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego za okres od 1 sierpnia 2021 do 20 stycznia 2022 r. - to jest 21 lutego 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 16 czerwca 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 2902/23, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] października 2022 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący o decyzji wydanej [...] października 2022 r. dowiedział się najpewniej 24 lutego 2023 r., to jest gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnił mu kserokopię tej decyzji, a zatem termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został zachowany. W ocenie WSA nie została jednak spełniona druga przesłanka wymieniona w art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), ponieważ strona nie uprawdopodobniła, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu. Sąd wyjaśnił, że kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy wykonywaniu czynności związanych z postępowaniem sądowym. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżący nie wykazał, aby dołożył wszelkich starań w celu przezwyciężenia zaistniałej przeszkody, między innymi poprzez ustanowienie pełnomocnika do doręczeń lub pełnomocnika do reprezentowania przed sądami administracyjnymi, na okres swojej nieobecności. W ocenie WSA skarżący nie dowiódł, że powodem uchybienia terminowi była niezależna od niego, trudna do przezwyciężenia przeszkoda. D.H. wniósł zażalenie na postanowienie z 16 czerwca 2023 r., w którym domagał się jego uchylenia i sprawiedliwego rozpoznanie meritum sprawy. Skarżący wskazał, że w prawie polskim nie ma zakazu wyjazdu na urlop dłuższy niż 7-14 dni, ani obowiązku ustanawiania pełnomocnika do odbioru korespondencji w przypadku dłuższych wyjazdów. Zaznaczył również, że rozstrzygnięcie w sprawie może być ważne dla innych podmiotów w przyszłości, w sprawach o wyższej wartości przedmiotu zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Przepisy regulujące instytucję przywrócenia terminu mają na celu umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że uchybienie przez stronę terminowi nie nastąpiło z jej winy. Dla takiej oceny konieczne jest nie tylko dokonanie analizy okoliczności podnoszonych przez stronę, lecz również całości okoliczności sprawy. W orzecznictwie przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08, postanowienie NSA z 20 września 2013 r., sygn. akt II GZ 516/13). Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa (por. postanowienie NSA z 8 lipca 2008 r. sygn. akt. II OZ 712/08 niepubl.). Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagając od strony staranności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99 publ. Biuletyn SN 2000/5/12). Zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a. w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z kolei art. 87 § 4 p.p.s.a. stanowi, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Jak wynika z przytoczonych wyżej przepisów, zasadniczym warunkiem przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej jest uprawdopodobnienie przez stronę braku jej winy w uchybieniu terminowi. Powinna ona uwiarygodnić swoją staranność oraz, że przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie czynności w terminie była od niej niezależna. Mając powyższe na uwadze oraz wzgląd na stan faktyczny rozpoznawanej sprawy należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyjęte w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący nie wykazał, że uchybienie terminowi do wniesienia skargi na decyzję Prezesa NFZ z [...] października 2022 r. miało miejsce wskutek okoliczności, za które nie ponosi on winy. Argumenty podane przez skarżącego, to jest: nieobecność skarżącego w miejscu zamieszkania ze względu na przebywanie za granicą na terenach ze słabym zasięgiem telefonu i Internetu, brak zakazu w prawie polskim wyjazdu na urlop dłuższy niż 7-14 dni oraz brak obowiązku ustanawiania pełnomocnika do odbioru korespondencji w przypadku dłuższych wyjazdów, nie stanowią o braku jego winy w uchybieniu terminu. Pobytu za granicą nie sposób uznać za niezależną od skarżącego przeszkodę, której nie mógł on przezwyciężyć. Należy zauważyć, że skarżący wiedział nie tylko o postępowaniu prowadzonym przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, ale został także poinformowany, że decyzja zostanie wydana nie później niż października 2022 r. (pismo organu z [...] lipca 2022 r. odebrane osobiście przez skarżącego). W związku z tym skarżący planując urlop w okresie kiedy miała być wydana decyzja, a więc także jemu doręczona, powinien podjąć stosowne działania pozwalające uniknąć negatywnych konsekwencji jego nieobecności. Tytułem przykładu można wskazać na wystąpienie do organu o zaniechanie wysyłania korespondencji do skarżącego w czasie jego pobytu za granicą. Takiego aktu staranności można oczekiwać od osoby należycie dbającej o swoje interesy. Zaniechanie przez skarżącego podjęcia jakichkolwiek czynności związanych z odbiorem korespondencji w czasie jego nieobecności było co najmniej niedbalstwem, a w konsekwencji wyłączało przyjęcie braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi, który rozpoczął bieg z chwilą uznania przesyłki zawierającej decyzję za doręczoną, to jest 18 listopada 2022 r. Podkreślić należy, że wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, że mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym (zob. postanowienie NSA z 22 października 2014r., sygn. akt I FZ 336/14). Tego skarżący nie uprawdopodobnił. Z treści zażalenia nie wynika bowiem, by podane przez skarżącego przeszkody całkowicie uniemożliwiły mu wniesienie skargi w terminie. Usprawiedliwione przyczyny uchybienia terminu do dokonania czynności są bowiem ograniczone do okoliczności, które nie tyle utrudniają, ale faktycznie uniemożliwiają dokonanie czynności, nawet przy zachowaniu największej możliwej staranności. Strona, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna zatem wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodzianie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. W nawiązaniu do zgłoszonego w zażaleniu żądania rozpoznania skargi trzeba wyjaśnić, że obowiązkiem Sądu pierwszej instancji było w pierwszej kolejności rozstrzygnięcie wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Dopiero w przypadku gdyby WSA uwzględnił wniosek, a postanowienie o przywróceniu terminu stało się prawomocne, możliwa byłaby merytoryczna ocena skargi. Podsumowując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku, jak również w zażaleniu, nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione. W rozpoznawanym zażaleniu nie zostały przedstawione żadne takie okoliczności i dowody, które podawałyby w wątpliwość prawidłowość kontrolowanego rozstrzygnięcia Sądu odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.