II GZ 277/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Bankowego Funduszu Gwarancyjnego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 304/22 w zakresie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. Sp. k. w R. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 15 stycznia 2020 r. nr DPR.721.4.2020 w przedmiocie zawieszenia działalności banki postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.

Postanowieniem z 3 marca 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 304/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej zwanej: p.p.s.a.), przywrócił B. sp. z o.o. sp. k. w R. termin do wniesienia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z 15 stycznia 2020 r., nr DPR.721.4.2020, w przedmiocie zawieszenia działalności banku. WSA wskazał, że postanowieniem z 6 listopada 2020 r. odrzucił skargę Skarżącej jako wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia, a odpis tego postanowienia doręczono pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 3 grudnia 2020 r. Pismem z dnia 7 grudnia 2020 r., nadanym w placówce pocztowej w dniu 9 grudnia 2020 r., Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, podnosząc że w treści informacji prasowej o wszczęciu przymusowej restrukturyzacji oraz zawieszeniu działalności P. Banku [...] w S., umieszczonej na stronie internetowej BFG dnia 17 stycznia 2020 r., nie zawarto pouczenia o możliwości i terminie wniesienia skargi na ww. decyzję wydaną przez BFG. Skarżąca podkreśliła, że mimo braku stosownego pouczenia wniosła skargę do sądu na wskazaną decyzję. Zdaniem skarżącej uchybienie terminu do złożenia skargi nie nastąpiło z jej winy. Przywracając termin zaskarżonym postanowieniem, Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie została pouczona o trybie i terminie złożenia skargi na decyzję BFG w przedmiocie zawieszenia działalności banku, zaś nie ulega wątpliwości, że brak odpowiedniego pouczenia uniemożliwił jej terminowe wniesienie tego środka zaskarżenia. WSA przywołał treść art. 112 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735; powoływanej dalej jako: k.p.a.) oraz wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem NSA, skoro strona nie może ponosić negatywnych skutków błędnego pouczenia co do przysługującego środka zaskarżenia, to tym bardziej nie może ponosić negatywnych skutków braku jakiegokolwiek pouczenia. Sąd I instancji podniósł, że obowiązek pouczenia stron o przysługującym prawie zaskarżenia na gruncie ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz. U. z 2019 r. poz. 795 ze zm.; powoływanej dalej jako: ustawa o BFG) powinien być realizowany przez jego umieszczenie nie tylko w decyzji, lecz również w informacji o przyczynach i skutkach jej wydania. Jeżeli przyjmuje się, że już sama informacja umieszczona na stronie internetowej rozpoczyna bieg terminu do wniesienia skargi na decyzję BFG, to w tym piśmie powinno znajdować się pouczenie o trybie wniesienia skargi oraz o terminie na dokonanie tej czynności. Sąd I instancji uznał, że przedstawione w sprawie okoliczności w sposób wystarczający uprawdopodobniły brak winy skarżącej w dokonaniu czynności po terminie. Bankowy Fundusz Gwarancyjny złożył zażalenie na postanowienie WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o odrzucenie skargi, przyjmując za słuszną przedstawioną przez Fundusz argumentację w zakresie prawidłowości składania skarg na decyzję BFG. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie prawa mające istotny wpływ na wynik sprawy w postaci: 1. błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 112 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż Skarżąca niebędąca stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie wydania decyzji administracyjnej powinna zostać pouczona o sposobie i terminie na wniesienie skargi na decyzje; 2. niezastosowanie art. 109 ust. 1 ustawy o BFG, który nakładając obowiązki informacyjne na Fundusz w przedmiocie publikacji decyzji nie wskazuje na konieczność umieszczania pouczenia. Ewentualnie zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 3. naruszenie art. 86 § 3 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, iż strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu bez swojej winy. Argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów oraz zasadności zażalenia przedstawiono w jego uzasadnieniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych powołanej ustawy prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Określił jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. W świetle art. 86 i art. 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 2) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 3) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 4) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Z kolei z art. 88 p.p.s.a. wynika, że sąd ma obowiązek odrzucić wniosek o przywrócenie terminu, który jest spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny. W doktrynie przyjmuje się, że wniosek o przywrócenie terminu jest niedopuszczalny m.in. gdy z uwagi na stan sprawy, przywrócenie terminu stało się nieaktualne (zob. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, komentarz do art. 88 p.p.s.a. [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3. wydanie, Warszawa 2015, s. 478 a także powołane tam postanowienia NSA). W zaskarżonym postanowieniu WSA, opierając się na postanowieniu z 6 listopada 2020 r. odrzucającym skargę, przyjął założenie, że Skarżąca uchybiła terminowi do jej wniesienia. W takiej sytuacji rozpoznał merytorycznie wniosek Skarżącej o przywrócenie tego terminu, oceniając czy strona uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminowi oraz uwzględniając konsekwencje braku pouczenia w decyzji o trybie i terminie wniesienia skargi na tę decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że postanowieniem z 26 listopada 2021 r., sygn. akt II GZ 411/21, NSA uchylił postanowienie WSA z 6 listopada 2020 r. o odrzuceniu skargi strony skarżącej, wydane na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W przywołanym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że wprawdzie skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona z uchybieniem terminu, jednakże decyzja BFG winna zawierać stosowne pouczenie, o którym mowa w art. 107 § 1 pkt 9 k.p.a. Zasadne było, w ocenie NSA, uznanie, że z racji ochrony udzielonej na mocy art. 112 k.p.a., Sąd I instancji winien przyjąć do rozpoznania skargę złożoną z uchybieniem terminu liczonego od dnia ogłoszenia, o którym mowa w art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy o BFG, w sytuacji braku stosownego pouczenia o środkach zaskarżenia. Za trafne uznano brak podstaw do odsyłania jednostki na inną drogę ochrony prawnej (prośbę o przywrócenie terminu), jeżeli ta ochrona jest przyznana z mocy prawa. Mając na uwadze powyższe okoliczności, należy stwierdzić, że wniosek Skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi był niedopuszczalny, skoro NSA w przywołanym powyżej postanowieniu uchylił postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu skargi i wskazał w uzasadnieniu, że WSA powinien przyjąć tę skargę do rozpoznania bez wniosku strony o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej. W tych okolicznościach wniosek o przywrócenie terminu winien podlegać odrzuceniu, wobec treści art. 88 p.p.s.a. W sytuacji wystąpienia przesłanki do odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu sąd administracyjny nie ma natomiast kompetencji do oceny przesłanek uprawdopodabniających brak winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej (zob. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, komentarz do art. 88 ppsa [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2019, s. 561, a także powołane tam postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2011 r. o sygn. akt I OZ 789/11). WSA wadliwie zatem rozpoznał merytorycznie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi – i to niezależnie od tego, że spełnienie przesłanek do przywrócenia terminu ocenił pozytywnie. Ze wskazanych powodów zaskarżone postanowienie należało uznać za wadliwe i podlegające uchyleniu. Kierując się poglądem przedstawionym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, zgodnie z którym zakaz reformationis in peius wynikający z art. 134 § 2 w zw. z art. 193 i 197 § 2 p.p.s.a. nie dotyczy postanowień o charakterze procesowym, a takim jest wydane postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 88 p.p.s.a. w zw. z art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i rozpoznał wniosek Skarżącej o przywrócenie terminu, uznając że podlega on odrzuceniu jako niedopuszczalny.