II GZ 268/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 333/18 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Komisji Nadzoru Audytowego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie skreślenia z listy biegłych rewidentów postanawia uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 13 kwietnia 2018 r. (sygn. akt VI SA/Wa 333/18) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA), działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: ppsa), odrzucił skargę D. P. na decyzję Komisji Nadzoru Audytowego z [...] listopada 2017 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie skreślenia z listy biegłych rewidentów. WSA wskazał, że Przewodniczący Wydziału VI WSA zarządzeniem z 20 lutego 2018 r. (wydanym m.in. na podstawie art. 220 § 1 i 3 ppsa) wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. WSA stwierdził, że przesyłka zawierająca to wezwanie - z uwagi na niemożność jej osobistego doręczenia skarżącemu - została złożona w placówce pocztowej 7 marca 2018 r. na okres 7 dni z adnotacją o jej niedoręczeniu, o czym skarżącego powiadomiono umieszczając stosowne zawiadomienie (awizo) w oddawczej skrzynce pocztowej. Przesyłkę powtórnie awizowano 15 marca 2018 r. na kolejne 7 dni. Z uwagi na nieodebranie tej przesyłki w terminie, urząd pocztowy zwrócił ją do WSA z adnotacją "nie podjęto w terminie". Zarządzeniem z 11 kwietnia 2018 r. wezwanie zostało uznane za doręczone w trybie art. 73 ppsa z dniem 21 marca 2018 r. WSA zwrócił też uwagę, że pismem nadanym 29 marca 2018 r. skarżący wniósł o zwolnienie go z opłat sądowych w niniejszej sprawie. Zdaniem WSA, skarżący zgodnie z art. 220 § 1 ppsa został skutecznie wezwany w dniu 21 marca 2018 r. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie 7 dni. Termin na wykonanie wezwania upływał z końcem 28 marca 2018 r. W terminie tym skarżący nie uiścił żądanego wpisu, ani nie złożył wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec tego WSA uznał, że skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 220 § 3 ppsa, z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego w terminie mimo wezwania. Skarżący złożył zażalenie na postanowienie WSA. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia w całości i uznanie, że wniosek o zwolnienie z kosztów został złożony w terminie i powinien zostać przez WSA rozpoznany. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że na pozostawionym w jego skrzynce pocztowej awizo wpisano dwóch adresatów mających ten sam adres (skarżącego oraz [...] Sp. z o.o.) i zamieszczono skróty trzech numerów nadawczych, przy czym żaden nie odpowiada numerowi, pod którym WSA nadał przesyłkę. Ponadto awizo nie zawiera daty, w jakiej można przesyłkę odebrać. Do zażalenia skarżący załączył kopię awiza z 7 marca 2018 r. Skarżący podkreślił, że doręczenie zastępcze jest wyjątkiem od reguł doręczania i dlatego przepisy w tym zakresie należy interpretować ściśle. Domniemanie doręczenia może zostać skutecznie obalone, o ile strona postępowania wykaże jego wadliwość. Zdaniem skarżącego, w niniejszym przypadku wadliwość ta polegała na błędnym działaniu listonosza, który na zawiadomieniu nie podał terminu, w którym można podjąć przesyłkę. W piśmie z 14 maja 2018 r. skarżący uzupełnił zażalenie, wskazując że w dniu 11 maja 2018 r. w placówce pocztowej w [...] przy ul. [...] otrzymał ustną informację od pracownika tej placówki, że w dniu 7 marca 2018 r. do skarżącego była awizowana jedna przesyłka (pochodząca z WSA), a do [...] Sp. z o.o. - dwie przesyłki. Zdaniem skarżącego, oznaczałoby to, że kopia awiza załączona do zażalenia dotyczy właśnie przesyłki skierowanej do skarżącego przez WSA. W dniu 24 maja 2018 r. do WSA wpłynęło kolejne pismo, do którego skarżący załączył notarialnie poświadczony dokument awiza (którego kopię załączył wcześniej do zażalenia). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika, że zarządzeniem z 20 lutego 2018 r. Przewodniczący Wydziału VI WSA wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżący nie odebrał przesyłki zawierającej to wezwanie i w przewidzianym prawem terminie nie uiścił wpisu sądowego od skargi, ani nie złożył wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (wniosek taki został złożony po siedmiodniowym terminie liczonym od dnia przyjętego przez WSA jako data doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu). Wobec tego WSA odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 ppsa. Zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a., "skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd". Dyspozycja tego przepisu (tj. odrzucenie skargi) znajdzie zastosowanie w danej sprawie jeśli: 1) strona wnosząca skargę została skutecznie wezwana do uiszczenia należnego wpisu oraz 2) strona ta nie zastosowała się do wspomnianego wezwania, tzn. nie uiściła w terminie wpisu sądowego we wskazanej w wezwaniu wysokości. Ponadto w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że w sytuacji, gdy strona - już po doręczeniu jej wezwania do uiszczenia należnej opłaty od pisma, ale przed upływem terminu wynikającego z art. 220 § 1 lub 2 ppsa - złoży wniosek o zwolnienie od kosztów, to wówczas wspomniane wezwanie traci aktualność i jeżeli nastąpi odmowa zwolnienia od kosztów, wezwanie do uiszczenia należnej opłaty od pisma powinno być powtórzone po uprawomocnieniu się odmowy (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, komentarz do art. 220 ppsa, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 5, Warszawa 2017, s. 916, a także powołane tam orzecznictwo). Oznacza to, że nie ma podstaw do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 ppsa, jeśli w terminie 7 dni od doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu strona złoży wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W zażaleniu skarżący kwestionuje skuteczność domniemania doręczenia mu przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, twierdząc że przesyłka ta nie była awizowana zgodnie z wymaganiem określonym w art. 73 ppsa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko skarżącego - w świetle akt sprawy - jest uzasadnione. Z art. 73 § 1 ppsa wynika, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie stosownego zawiadomienia. Zgodnie z art. 73 § 2 ppsa zawiadomienie takie (czyli tzw. awizo) umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynność zawodowe. Z art. 73 § 3 ppsa wynika, że jeżeli adresat nie podejmie pisma w terminie siedmiu dni od pozostawienia zawiadomienia, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Z kolei w art. 73 § 4 ppsa ustawodawca określił, że doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 73 § 1. Dodać należy, że zgodnie z art. 65 § 2 ppsa do doręczania pism w postępowaniu sądowym przez operatora pocztowego, stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym, jeżeli przepisy rozdziału 4 w dziale III ppsa nie stanowią inaczej. Wobec tego odpowiednie zastosowanie przy doręczaniu pism mają przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1222 ze zm.; dalej: rozporządzenie MS z 12 października 2010 r.), wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 131 § 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 155 ze zm.). Z § 6 ust. 2 tego rozporządzenia wynika, że zawiadomienie dla adresata o pozostawieniu przesyłki sporządza doręczający, wskazując w nim placówkę pocztową operatora lub urząd gminy, z którego przesyłkę należy odebrać w ciągu siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia. Zgodnie z wzorem zawiadomienia, określonym w załączeniu nr 3 do rozporządzenia MS z 12 października 2010 r., doręczający powinien na zawiadomieniu zamieścić m.in. numer sądowej przesyłki poleconej oraz termin, w jakim można tę przesyłkę odebrać ze wskazanej placówki pocztowej, a także wskazać (przez skreślenie niepotrzebnego wyrazu) czy jest to zawiadomienie czy zawiadomienie powtórne. Ponadto z § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MS z 12 października 2010 r. wynika, że po pozostawieniu zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki we właściwej placówce pocztowej operatora lub właściwym urzędzie gminy doręczający dokonuje adnotacji o niedoręczeniu przesyłki na formularzu potwierdzenia odbioru oraz adnotacji "awizowano dnia" na stronie adresowej niedoręczonej przesyłki i składa swój podpis. W niniejszej sprawie doręczający sądową przesyłkę poleconą nr [...], zawierającą wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, nie wypełnił należycie obowiązków wynikających z przywołanych przepisów rozporządzenia MS z 12 października 2010 r. Na kopercie zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (k. 13 akt sądowych) nie zamieszczono adnotacji "awizowano dnia". Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru doręczający zaznaczył, że przesyłka nie została doręczona i pozostawiono ją w placówce pocztowej ([...]) i że 7 marca 2018 r. umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej skarżącego zawiadomienie o tym fakcie. Jednakże z załączonej do zażalenia kopii wspomnianego zawiadomienia (potwierdzonej następnie za zgodność z oryginałem przez zastępcę notarialnego - k. 38 akt sądowych) wynika, że zawiadomienie to zostało nieprawidłowo wypełnione, gdyż doręczający: 1) nie wskazał, czy jest to zawiadomienie czy zawiadomienie powtórne; 2) w miejscu numeru przesyłki wpisał (w sposób trudny do odczytania) "763, 935, 6342" - co nie może zostać zakwalifikowane jako zidentyfikowanie przedmiotowej przesyłki (prawidłowy numer: [...]) oczekującej na odbiór w placówce pocztowej; 3) w miejscu na wskazanie adresata wpisał "[...] Sp. z oo" oraz "D. P.", a także niemożliwy do odczytania adres; 4) nie wpisał w jakim terminie można odebrać awizowaną przesyłkę. Powyższe uchybienia nie pozwalają na przyjęcie, że przy doręczaniu skarżącemu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego zostały zachowane wymagania wynikające z art. 73 § 1 i 2 ppsa. W takiej sytuacji nie było podstaw do zastosowania tzw. fikcji doręczenia, wynikającej z art. 73 § 4 ppsa - przez przyjęcie, że przesyłka została skarżącemu doręczona 21 marca 2018 r. Z kolei brak skutecznego doręczenia skarżącemu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wykluczał zastosowanie w niniejszej sprawie art. 220 § 3 ppsa. Wprawdzie przepis ten obliguje sąd administracyjny do odrzucenia skargi, od której nie został uiszczony należny wpis - ale tylko w przypadku uprzedniego skutecznego wezwania strony do uiszczenia tegoż wpisu. Tymczasem w niniejszej sprawie - z powodów wyżej wskazanych - nie można uznać, że skarżący został skutecznie wezwany do spełnienia tego obowiązku. Wobec tego zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu. Rozpoznając ponownie sprawę, WSA (referendarz sądowy) w pierwszej kolejności rozpozna wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, złożony 29 marca 2018 r. Dalsze czynności procesowe WSA lub Przewodniczący podejmie w zależności od wyniku postępowania wpadkowego w zakresie przyznania prawa pomocy. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ppsa, postanowił jak w sentencji. PG