II GZ 215/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 588/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 października 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 588/15, odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie czesiowym w sprawie ze skargi na postanowienie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. R. P. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu wskazał, że nie posiada dochodów, sam prowadzi gospodarstwo domowe i nie uzyskuje żadnych dochodów. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] czerwca 2017 r. zobowiązano wnioskodawcę do uzupełnienia oświadczenia majątkowego poprzez przedłożenie szeregu wymienionych w wezwaniu dokumentów odnoszących się do jego sytuacji finansowej i majątkowej. Skarżący nie przedstawił dokumentacji wskazanej w zarządzeniu, które zostało mu doręczone [...] lipca 2017 r. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw, nie dołączając do niego żadnych dokumentów. Orzekając na skutek sprzeciwu skarżącego Sąd I instancji wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] października 2017 r., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał ani wysokości przychodu, ani kosztów utrzymania koniecznego. Skarżący, pomimo wezwania, nie uzupełnił oświadczenia złożonego we wniosku poprzez przedłożenie dokumentów wskazanych w zarządzeniu referendarza sądowego. Zdaniem Sądu I instancji, wyjaśnienia strony nie pozwalały na zidentyfikowanie źródła finansowania koniecznych kosztów utrzymania i świadczyły o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W konsekwencji Sąd uznał, że przekazane informacje nie stanowią właściwej podstawy dla oceny zdolności płatniczych strony postępowania i wobec tego odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R. P. wnosząc o uchylenie tego orzeczenia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; zwanej dalej "p.p.s.a.") następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jeżeli podane przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie zostały przez nią należycie uzasadnione lub uprawdopodobnione, to sąd (bądź referendarz sądowy) na mocy art. 255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego. Z powyższego wynika, że obowiązkiem osoby składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy zarówno w zakresie częściowym lub całkowitym jest uprawdopodobnienie i udokumentowanie oświadczeń zawartych we wniosku. Natomiast obowiązkiem sądu jest rzetelna ocena oświadczeń i dokumentów złożonych przez wnioskodawcę pod względem spełnienia bądź niespełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. W związku z tym, że oświadczenia złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym nie były wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., zasadnie wezwał wnioskodawcę do przedłożenia wskazanych dokumentów (zarządzenie referendarza sądowego z dnia [...] czerwca 2017 r.,). Skarżący nie przedstawił dokumentacji wskazanej w powyższym zarządzeniu. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie ocenił, że skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym nie przedstawił Sądowi żadnych informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku. Nie dołożył zatem należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej są bezużyteczne z punktu widzenia możliwości dokonania oceny sytuacji majątkowej, albowiem nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2013 r., II GZ 734/13). Od przedstawienia swojej sytuacji skarżący uchylił się również w zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego. NSA zauważa, że wnoszący zażalenie nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieznanych WSA, które mogłyby uzasadniać przyznanie mu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji