II GZ 203/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 437/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia 19 [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 23 lipca 2014 r. o sygn. akt I SA/Gd 437/14 na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. odmówił J. J. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 8 [...] 2014 r., J. J. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie [...] zł, oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz czworgiem dzieci, rodzina utrzymuje się z renty przyznanej każdemu z małżonków w wysokości po [...] zł brutto (łączny dochód to [...] zł brutto), posiada dom o powierzchni [...] m2, mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, swoje bieżące wydatki określił na poziomie [...] zł (opłaty za mieszkanie w kwocie [...] zł i zakup leków w kwocie [...] zł). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca nadesłał odpisy: rocznego obliczenia podatku przez KRUS za 2013 r. oraz decyzji KRUS z dnia 20 [...] 2014 r. ustalających każdemu z małżonków nową wysokość renty wraz z przysługującymi dodatkami w kwotach [...] zł netto (wnioskodawca) i [...] zł netto (małżonka). Złożył również dodatkowe oświadczenie z dnia 22 [...] 2014 r., w którym wyjaśnił, że: małżonkowie nie posiadają rachunków bankowych; żona wnioskodawcy otrzymuje świadczenia z GOPS w formie zasiłku rodzinnego na dwoje dzieci w kwocie [...] zł miesięcznie oraz obiadów dla jednego dziecka; wnioskodawca nie otrzymuje płatności z ARiMR, osiąga dochody wyłącznie z renty i korzysta z pożyczek udzielanych mu przez matkę w różnych kwotach; małżonkowie zamieszkują osobno, tj. wnioskodawca w G. w mieszkaniu przy ul. R. i z tego tytułu ponosi wydatki na opłaty za czynsz ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł) i gaz ([...] zł) a jego żona wraz z dziećmi w miejscowości M. (...), ponosząc koszty utrzymania domu, do których zaliczono opłaty za: energię elektryczną ([...] zł), wodę ([...] zł kwartalnie), wywóz nieczystości ([...] zł co dwa miesiące) oraz zakup gazu butlowego ([...] zł), przy czym na utrzymaniu wnioskodawcy pozostaje dwoje z czworga jego dzieci – syn uczący się w szkole zawodowej oraz córka uczęszczająca do gimnazjum; dodatkowo wydatkuje kwotę [...] zł na zakup leków; posiada samochód marki V. o wartości [...] zł. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na sprzeczność udzielanych przez niego informacji. W sprzeciwie od powyższego postanowienia wnioskodawca wskazał, że gospodarstwo rolne dostał od rodziców, w [...] r., za pieniądze uzyskane ze sprzedaży [...] ha lasu, kupił mieszkanie w G. Od tego czasu mieszka w G., pozostając z małżonką w separacji. Żona skarżącego mieszka na gospodarstwie w M. Do przedmiotowego wniosku załączył kserokopię historii choroby z poradni zdrowia psychicznego oraz kserokopie skróconych odpisów historii choroby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na sprzeczność informacji jakich udzielał na wezwanie sądu. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że w oświadczeniu złożonym na druku PPF wnioskodawca wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i czworgiem dzieci, następnie w piśmie z dnia 22 [...] 2014 r. podał, że jego żona wraz z dziećmi zamieszkuje w domu położonym w M., on sam mieszka w G., a na jego utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci. Okoliczność o odrębnym zamieszkiwaniu małżonków podniesiona została przez skarżącego dopiero po zobowiązaniu go do złożenia oświadczenia, czy w związku z posiadaniem dwóch nieruchomości mieszkalnych osiąga on dochody z tytułu najmu (dzierżawy) tej z nich, której nie zamieszkuje wraz z rodziną. Na okoliczność pozostawania z żoną w separacji skarżący nie przedstawił jednak żadnego dowodu, w szczególności stosownego orzeczenia sądu. Dodatkowo wątpliwości co do prawdziwości tego stwierdzenia potęguje wskazany powyżej fakt, że zarówno w postępowaniu przez organem administracyjnym, jak i w postępowaniu sądowym korespondencja kierowana była do skarżącego na adres zamieszkania: M., [...]. Dopiero w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący jako miejsce zamieszkanie wskazał G., ul. [...]. Sąd zwrócił również uwagę na nieprawdziwość twierdzenia wnioskodawcy o nieposiadaniu przez niego oraz jego małżonkę rachunków bankowych wynikającą z odpisów decyzji KRUS. Tym samym wnioskodawca nie wykonał nałożonego na niego obowiązku, nadsyłając jedynie część dokumentów wskazanych w wezwaniu oraz podając nieprawdziwe informacje, co uniemożliwiło Sądowi weryfikację sytuacji osobistej i finansowej skarżącego. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący podniósł, iż nie posiada żadnych akcji, papierów wartościowych ani oszczędności. Obecnie nie jeździ samochodem, gdyż nie stać go na paliwo oraz opłaty. Przyznał, iż posiada konto bankowe, lecz tylko w celu otrzymywania renty, którą ostatnio zabiera mu komornik. Wskazał, iż posiada ciągnik rolniczy marki U. z [...] r., którego jednak nie używa ("stoi w pokrzywach") odkąd zachorował. Pozostaje z żoną w separacji od [...] lat z powodu skutków swej choroby. Nie czerpie żadnych korzyści finansowych z posiadanego mieszkania. Wskazał, że żywi się suchym chlebem oraz produktami wybieranymi z pojemników. Do zażalenia dołączył wyciągi z rachunku bankowego żony, wezwanie do zapłaty Komornika Sądowego z dnia 23 [...] 2014 r. oraz treść oferty sprzedaży długu z dnia 6 [...] 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Uwzględniając dane zawarte we wniosku należy stwierdzić, że sąd I instancji zasadnie zobowiązał skarżącego do przedstawienia dodatkowych, wskazanych w wezwaniu, dokumentów i informacji dotyczących jego stanu majątkowego. Analizując natomiast złożone przez wnioskodawcę oświadczenia i dokumenty nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Prawidłowo sąd I instancji zwrócił uwagę na sprzeczność informacji podawanych przez skarżącego we wnioskach o przyznanie prawa pomocy, jak również spóźnione wyjaśnienia składane w pismach dopiero po sformułowaniu pewnych wniosków dotyczących jego sytuacji majątkowej i finansowej przez sąd I instancji. Skarżący wprawdzie przedstawił dokumentację wskazującą na jego problemy zdrowotne związane ze stanem psychicznym (kserokopie historii choroby poradni zdrowia psychicznego, poradni neurologicznej jak również leczenia szpitalnego), jednakże treść jego pism, jak również ich terminowość, wskazują, że nie ma on problemu z formułowaniem logicznych wniosków oraz jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie zawiera wyczerpującą i przekonującą argumentację odnoszącą się do stanu faktycznego ustalonego obiektywnie na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie. Z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, niemożliwe okazało się dokonanie wszechstronnej analizy jego sytuacji majątkowej, co musiało skutkować dokonaną przez sąd I instancji odmową przyznania prawa pomocy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.