II GZ 168/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 166/22 w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 grudnia 2021 r. nr SKO.WD.470/4475/2021 w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 30 czerwca 2022 r. oddalił skargę J. D. (dalej zwanego: "skarżącym") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 21 grudnia 2021 r. nr SKO.WD.470/4475/2021 w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącemu w dniu 8 września 2022 r. z pouczeniem o trybie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej. W dniu 4 października 2022 r. skarżący nadał w urzędzie pocztowym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z 14 grudnia 2022 r., sygn. akt II SPP/Sz 140/22 starszy referendarz sądowy odmówił ustanowienia radcy prawnego. WSA w Szczecinie postanowieniem z 29 grudnia 2022 r. (doręczonym skarżącemu w dniu 3 stycznia 2023 r.) utrzymał w mocy ww. postanowienie. W dniu 2 lutego 2023 r. skarżący wniósł za pośrednictwem Poczty Polskiej skargę kasacyjną sporządzoną osobiście. WSA w Szczecinie postanowieniem z 13 lutego 2023 r. odrzucił ww. środek zaskarżenia. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 20 lutego 2023 r. z pouczeniem, że zażalenie na to postanowienie powinno być sporządzone z zachowaniem przymusu adwokacko/radcowskiego. Skarżący ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, celem wniesienia zażalenia. Postanowieniem z 6 marca 2023 r. sygn. akt II SPP/Sz 30/23, wobec zakwalifikowania wniosku jako wniosek o zmianę postanowienia starszego referendarza sądowego z 14 grudnia 2022 r., starszy referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia z 14 grudnia 2022 r. sygn. akt II SPP/Sz 140/22. Na skutek sprzeciwu złożonego przez skarżącego, Sąd postanowieniem z 4 lipca 2023 r. zmienił postanowienie referendarza z 6 marca 2023 r. i przyznał skarżącemu prawo pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Zawiadomienie od OIRP w Szczecinie o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu, wskazany radca prawny otrzymał w dniu 27 lipca 2023 r. Zaś w dniu 3 sierpnia 2023 r. pełnomocnik skarżącego nadała w urzędzie pocztowym wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 30 czerwca 2022 r., do którego dołączyła skargę kasacyjną opatrzoną datą 3 sierpnia 2023 r. Postanowieniem z 21 września 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 166/22, WSA w Szczecinie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 30 czerwca 2022 r. W wyniku rozpoznania wniesionego przez skarżącego zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II GZ 487/23, uchylił zaskarżone postanowienie i odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Uzasadniając podjęte orzeczenie NSA wskazał, że w przedmiotowej sprawie skarżący osobiście sporządził i wystosował skargę kasacyjną z uchybieniem art. 175 p.p.s.a. Sporządzanie skargi kasacyjnej przez podmiot nieuprawniony jest brakiem nieusuwalnym i skutkującym jedynie odrzuceniem skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej. Dlatego też skarżący nie był wezwany do uzupełnienia tego braku w trybie art. 49 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej zwanej "p.p.s.a."). Ponieważ prawomocne postanowienie z 29 grudnia 2022 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego celem złożenia skargi kasacyjnej doręczono skarżącemu w dniu 3 stycznia 2023 r., to nadanie przez niego w dniu 2 lutego 2023 r. w placówce operatora wyznaczonego, pisma obejmującego skargę kasacyjną skutkowało zachowaniem trzydziestodniowego terminu, o którym mowa w art. 177 § 1 w zw. z art. 177 § 6 p.p.s.a. NSA uznał, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej nie został naruszony, a zatem złożony przez pełnomocnika procesowego ustanowionego w ramach prawa pomocy wniosek o przywrócenie powyższego terminu jako niedopuszczalny podlega odrzuceniu na podstawie art. 88 w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a. NSA podkreślił, że ustawodawca uregulował zagadnienie przerwania i ponownego rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej – w razie ustanowienia pełnomocnika na wniosek złożony strony w ramach przyznanego prawa pomocy, po wydaniu orzeczenia oraz w razie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika – w przepisach art. 177 ust. 3-6 p.p.s.a. NSA uznał, że nie ma podstaw prawnych do ponownego otwarcia – za pomocą instytucji uregulowanej w art. 86 i 87 p.p.s.a. – terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w razie późniejszej zmiany prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli na podstawie tego postanowienia doszło już do zakończenia biegu terminu, o którym mowa w art. 177 § 6 p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę, WSA w Warszawie zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z 26 lutego 2024 r. w pkt. I. odrzucił skargę kasacyjną z 3 sierpnia 2023 r., zaś w pkt. II. orzekł o zwrocie kwoty uiszczonej tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wskazał, że z uwagi na powołany stan faktyczny sprawy tj., że w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej, skarżący skorzystał już z przysługującego mu prawa i złożył sporządzoną osobiście skargę kasacyjną, odrzuconą następnie postanowieniem z 13 lutego 2023 r., które to postanowienie nie zostało zakwestionowane zażaleniem, to niedopuszczalne było wniesienie kolejnej skargi kasacyjnej – z 3 sierpnia 2023 r. – sporządzonej przez pełnomocnika będącego radcą prawnym. Sąd I instancji powołał się na stanowisko wyrażone w orzecznictwie, iż prawo to zostało już skutecznie "skonsumowane" w rezultacie złożenia pierwszej skargi kasacyjnej. Zażalenie na powyższe postanowienie – w zakresie jego pkt I. – pismem z 8 marca 2024 r. wniósł J. D., reprezentowany przez ustanowionego w ramach przyznanego prawa pomocy radcę prawnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 177 § 6 w zw. z art. 177 § 3 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarga została wniesiona po upływie terminu, mimo iż skarżący wniósł skargę kasacyjną niezwłocznie po wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu, nie był bowiem w stanie sam pokryć kosztów pomocy prawnej. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zwrot kosztów dla skarżącego poniesionych przez niego w sprawie, a także przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu udzielonej w postępowaniu według norm przepisanych, powiększonych o należny podatek od towarów i usług. Pełnomocnik skarżącego oświadczył, że koszty te nie zostały zapłacone w całości ani w części. W uzasadnieniu podniesiono m.in., że skarżący skorzystał z przysługującego mu uprawnienia do złożenia wniosku o przyznanie pełnomocnika z urzędu, który w jego imieniu sporządziłby oraz złożył skargę kasacyjną. Wniosek oparty na tych samych okolicznościach i stanie faktycznym początkowo nieuwzględniony przez Sąd dopiero postanowieniem z 4 lipca 2023 r. został zmieniony poprzez ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego. Wówczas dopiero skarżący reprezentowany przez pełnomocnika miał możliwość złożyć skargę kasacyjną oraz wniosek o przywrócenie terminu do jej złożenia - uprzednio bowiem Sąd błędnie ocenił podane przez skarżącego informacje na temat swojej sytuacji majątkowej - co skarżący wyraził składając sprzeciwy od wydanych postanowień. Wcześniejsze złożenie skargi kasacyjnej przy zachowaniu przymusu adwokacko/radcowskiego nie było możliwe wobec braku środków pozwalających skarżącemu na pokrycie wynagrodzenia dla pełnomocnika z wyboru. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy na wstępie podkreślić, że prawidłowo Sąd I instancji powołuje się na utrwalony w orzecznictwie pogląd, że w przypadku odrzucenia skargi kasacyjnej z powodu niedopełnienia wymogu sporządzenia jej przez fachowego pełnomocnika, ponowne skorzystanie z prawa do wniesienia tego środka odwoławczego dopuszczalne jest do momentu uprawomocnienia się postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej (por. postanowienie NSA z 16 listopada 2005 r., sygn. II OZ 960/05, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem jak wynika z akt niniejszej sprawy, postanowieniem z 13 lutego 2023 r. skarga kasacyjna, sporządzona osobiście przez skarżącego, została odrzucona. Postanowienia tego nie zakwestionowano zażaleniem, a zatem stało się prawomocne. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, podziela pogląd wyrażony w przywołanym powyżej postanowieniu NSA z 16 listopada 2005 r., sygn. II OZ 960/05. Wobec powyższego, jak również wobec związania Sądu I instancji oceną prawną wyrażoną w postanowieniu NSA z 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II GZ 487/23 na podstawie art. 153 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uznał zażalenie za bezzasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny był bowiem zobligowany do odrzucenia skargi kasacyjnej, wobec jasnego stanowiska w tym zakresie zawartego w wydanym uprzednio w sprawie postanowieniu NSA. Dlatego też podniesione w zażaleniu zarzuty oraz argumenty nie mogły odnieść skutku. Mając na uwadze powyższą argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.