II GZ 134/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku P.G. o wyłączenie sędziego NSA Marcina Kamińskiego w sprawie zażalenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 8158/22 w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia w sprawie ze skargi P.G. na postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w części dotyczącej P.G. z dnia 17 września 2022 r. nr 1130.81.2022 w przedmiocie wyznaczenia do orzekania w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego postanawia: wyłączyć sędziego NSA Marcina Kamińskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt II GZ 134/23.

Wnioskiem z 21 maja 2024 r. pełnomocnik P.G. zwrócił się o wyłączenie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Marcina Kamińskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt II GZ 134/23 w sprawie zażalenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 lutego 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 8158/22 w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia w sprawie ze skargi P.G. (dalej: wnioskodawca, skarżący) na postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w części dotyczącej wnioskodawcy z 17 września 2022 r. nr 1130.81.2022 w przedmiocie wyznaczenia do orzekania w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego. W podstawie prawnej wniosku skarżący wskazał art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: p.p.s.a.) wywodząc, że wskazany sędzia może być stronniczy w rozpoznawanej sprawie, bowiem zachodzą okoliczności, które wywołują uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, a które nie były objęte poprzednim wnioskiem o wyłączenie sędziego, gdyż powstały po jego złożeniu oraz nie zostały merytorycznie rozpoznane. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wnioskodawcy podniósł, że sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) Marcin Kamiński w artykule opublikowanym w Przeglądzie Sejmowym z 2023 r., nr 5, s. 107-137 pod tytułem "Granice konstytucyjne instytucji kontrasygnaty aktów urzędowych Prezydenta RP" zawarł wypowiedzi, które odnoszą się bezpośrednio do problematyki będącej przedmiotem rozstrzyganej przez niego sprawy dotyczącej P.G., a więc sprawy będącej przedmiotem postanowienia WSA w Warszawie z 23 lutego 2023 r., sygn. VI SA/Wa 8158/22. Wprawdzie w tekście artykułu nie znalazło się wprost odniesienie do tego orzeczenia, jednak w przypisach do tego artykułu (przypis 32) znalazło się odniesienie do artykułu prof. Zbigniewa Kmieciaka zatytułowanego "Prezydent RP jako organ administrujący a pojęcie jego prerogatyw" opublikowanego w Państwie i Prawie z 2023 r., nr 7, s. 3-22, w którym autor poddał szerokiej analizie postanowienie WSA w Warszawie z 23 lutego 2023 r. W tekście artykułu (stanowiącego załącznik nr 1 do wniosku) sędzia NSA Marcin Kamiński poddał te poglądy krytyce, a zatem w sposób pośredni ujawnił swoje stanowisko w sprawie przydzielonej do rozpoznania. Z daty publikacji artykułu w Przeglądzie Sejmowym wynika, że sędzia NSA Marcin Kamiński ujawnił swój pogląd w sprawie P.G. zanim tę sprawę rozstrzygnął. Zdaniem pełnomocnika występującego z wnioskiem o wyłączenie sędziego sytuacja taka budzi wątpliwości co do bezstronności sędziego NSA Marcina Kamińskiego, bowiem sędzia ten odniósł się do konkretnej sprawy, w której został wyznaczony do rozstrzygania. Niezależnie od tego pełnomocnik wskazał także, że sędzia NSA Marcin Kamiński ma osobisty stosunek do zagadnień objętych rozpoznawaną sprawą, czemu dał wyraz w artykule, poddając krytyce orzeczenia TSUE i ETPCz, które odnoszą się do problematyki istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy wnioskodawcy, na które powołuje się strona uzasadniając zarzuty skargi. Sędzia NSA Marcin Kamiński w dniu 27 maja 2023 r. złożył oświadczenie, w którym przychylił się do wniosku pełnomocnika P.G. uznając, że w rozpoznawanej sprawie jego wyłączenie może być uzasadnione względami ekonomiki procesowej, dobrem wymiaru sprawiedliwości, koniecznością kształtowania wysokiego poziomu zaufania społeczeństwa do organów władzy sądowniczej i sędziów jako piastunów kompetencji tej władzy, jak również potrzebami związanymi z eliminacją wszelkich możliwych, choćby ograniczonych podmiotowo lub subiektywnych, wątpliwości co do bezstronności Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle istotnych problemów prawnych, których dotyczy niniejsza sprawa zażaleniowa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisy powołanej ustawy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2560/17, LEX nr 2725313 i z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2627/17, LEX nr 2725258). Natomiast na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1917/18 (to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej CBOSA), gdzie sąd ten wskazał, że "wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a." (zob. także postanowienie NSA z 22 czerwca 2022 r., III OZ 413/22, LEX nr 3361996 i orzecznictwo tam wskazane). W ocenie NSA w sprawie wystąpiły okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego NSA Marcina Kamińskiego. Okoliczności te mają charakter obiektywny, a nie wyłącznie subiektywny. NSA wskazuje, że okolicznością mogącą stanowić podstawę do wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie może być nie tylko stosunek łączący sędziego z którąkolwiek ze stron, ale także stosunek łączący sędziego z daną sprawą (zob. postanowienie NSA z 24 września 2014 r., sygn. akt I GZ 344/14, LEX nr 1528889). Ponadto, jak wskazał w złożonym w tej sprawie oświadczeniu sędzia NSA Marcin Kamiński, wyłączenie może być uzasadnione względami dotyczącymi czasu trwania postępowania (ponad 14 miesięcy), dobrem wymiaru sprawiedliwości, koniecznością kształtowania wysokiego poziomu zaufania społeczeństwa do organów władzy sądowniczej i sędziów jako piastunów kompetencji tej władzy, jak również potrzebami związanymi z eliminacją wszelkich możliwych, choćby ograniczonych podmiotowo lub subiektywnych, wątpliwości co do bezstronności Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle istotnych problemów prawnych. Mając powyższe na uwadze, NSA na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i § 2 p.p.s.a. wyłączył sędziego NSA Marcina Kamińskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt II GZ 134/23.