II GZ 134/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej przy udziale prokuratora Prokuratury Okręgowej w Toruniu delegowanego do Prokuratury Krajowej wniosku A. A. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku w trybie art. 5a § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych w sprawie zażalenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 8158/22 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej A. A. w sprawie ze skargi A. A. na postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w części dotyczącej A. A. z dnia 17 września 2022 r. nr 1130.81.2022 w przedmiocie wyznaczenia do orzekania w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego postanawia: odrzucić wniosek.

Postanowieniem z dnia 29 listopada 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił wniosek A. A. o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez Sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego M. K., w sprawie zażalenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 8158/22. W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wniosek skarżącego złożony został po upływie terminu, o którym mowa w art. 5a § 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm., dalej – "p.u.s.a."), co skutkowało odrzuceniem tego wniosku na podstawie art. 5a § 6 p.u.s.a. Skarżący pismem z dnia 22 stycznia 2024 r., działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku w trybie art. 5a § 2 p.u.s.a., tj. o stwierdzenie, że biorąc pod uwagę okoliczności towarzyszące powołaniu Sędziego M. K. i jego postępowanie po powołaniu, nie spełnia on wymogów niezawisłości i bezstronności, co – przy uwzględnieniu okoliczności dotyczących skarżącego oraz charakteru niniejszej sprawy – może doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności mającego wpływ na wynik tej sprawy. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu strona podniosła, że z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2023 r. wynika, że Sąd ten odrzucił wniosek o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego, jako złożony po terminie, nie wykluczając jednocześnie dopuszczalności wystąpienia z takim wnioskiem w postępowaniu wywołanym zażaleniem, co czyni zasadnym przywrócenie uchybionego terminu do złożenia tego wniosku. Wiedzę o uchybieniu terminowi strona uzyskała bowiem w wyniku doręczenia jej w dniu 15 stycznia 2024 r. wymienionego postanowienia z dnia 29 listopada 2023 r. Wnioskodawca podniósł, że we wskazanym postanowieniu została wykreowana norma, w myśl której termin do złożenia wniosku, o którym stanowi w art. 5a § 2 p.u.s.a. rozpoczyna swój bieg w dniu powzięcia wiadomości o składzie rozpoznającym zażalenie. Niezastosowanie się przez stronę do takiej normy nie jest przez nią zawinione, co uzasadnia przywrócenie terminu. Jakkolwiek bowiem, analogiczny do terminu określonego w art. 5a § 4 p.u.s.a. termin z art. 29 § 8 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym jest terminem nieprzywracalnym, to jednak konsekwencje te nie mogą odnosić się do rozpoznawanej sprawy, w której odstąpiono od stosowania formalizmu doręczenia oficjalnego zawiadomienia o składzie sądu, a to wobec przyjęcia – jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 29 listopada 2023 r. – że w układzie procesowym takim, jak ukształtowany w sprawie, termin, o którym jest mowa w art. 5a § 4 p.u.s.a., rozpoczyna swój bieg nie w dniu doręczenia stronie zawiadomienia o składzie sądu, lecz w dniu powzięcia przez stronę wiedzy o tym składzie. W piśmie procesowym z dnia 12 lutego 2024 r. strona uzupełniła argumentację wniosku o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku, o którym stanowi art. 5a § 1 i § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej "p.u.s.a.), nie może odmieść skutku oczekiwanego przez wnioskodawcę. Z art. 87 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "p.p.s.a.") wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1), w którym to piśmie należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 3), a wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Z art. 88 przywołanej ustawy wynika natomiast, że spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu podlega odrzuceniu, co wobec treści tego przepisu prawa uzasadnia przyjęcia, że merytoryczna ocena zasadności żądania zawartego w tym wniosku, a co za tym idzie ocena odnośnie do zaktualizowania się przesłanek przywrócenia uchybionego terminu musi być poprzedzona formalną oceną tego wniosku. Wniosek o przywrócenie terminu jest, w rozumieniu art. 88 p.p.s.a, niedopuszczalny, między innymi, gdy nie dotyczy terminu procesowego, lecz na przykład terminu prawa materialnego, wraz z upływem którego dochodzi od wygaśnięcia prawa podmiotowego lub niemożności jego realizacji przez jednostkę. Terminem takim jest z całą pewnością – czego nie kwestionuje również strona (zob. s. 3 wniosku o przywrócenie terminu) – termin, o którym stanowi art. 5a § 4 p.u.s.a., z którego wynika, że wniosek o stwierdzenie przesłanek, o których mowa w § 1, składa się w terminie tygodnia od dnia zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę, po upływie którego prawo do wniesienia wniosku wygasa. Jeżeli tak, to z przedstawionych powodów wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku, o którym stanowi art. 5a § 1 i § 2 p.u.s.a. należało uznać za niedopuszczalny. Zasadności tej oceny nie podważa argumentacja, która – eksponując znaczenie konsekwencji wynikających z deficytów regulacyjnych art. 5a p.u.s.a. w relacji do wymogów i standardów wynikających z prawa unijnego oraz Konstytucji RP – źródła zaktualizowania się przesłanek przywrócenia terminu do złożenia wymienionego wniosku upatruje w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2023 r. (w sprawie z wniosku o wyłącznie) oraz z dnia 29 listopada 2023 r. (w sprawie z wniosku o zbadanie spełniania wymogów niezawisłości i bezstronności), z których wynika, że w postępowaniu zażaleniowym nie jest wykluczone stosowanie art. 5a p.u.s.a., o czym – jak wynika z wniosku o przywrócenie terminu (zob. s 3.) oraz pisma procesowego z dnia 12 lutego 2024 r. (s. 2) – strona miałaby się dowiedzieć i uzyskać w tym zakresie stosowną wiedzę dopiero z uzasadnień tych postanowień. W odpowiedzi na tę argumentację trzeba jednak stwierdzić, że nie może być ona uznana za skuteczną, jeżeli podkreślić – abstrahując od oceny deficytów regulacyjnych art. 5a p.u.s.a. – że instytucja przywrócenia uchybionego terminu ma ze swej istoty wyjątkowy charakter, a w tym kontekście, że art. 87 § 1 p.p.s.a. stanowi – co nie jest bez znaczenia – że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Z przywołanego przepisu prawa wynika, że siedmiodniowy termin, o którym w nim mowa liczy się od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi, a nie zaś od czasu dowiedzenia się o tym. Jeżeli przy tym podkreślić, że jak wynika z uchwały NSA z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, instytucje o których jest mowa w art. 5a p.u.s.a. oraz art. 19 p.p.s.a. nie są względem siebie konkurencyjne, to nie wystąpienie przez stronę w postępowaniu zażaleniowym ze stosownym wnioskiem na podstawie pierwszego z tych przepisów prawa, nie może uzasadniać twierdzenia o istnieniu przyczyny powodującej uchybienie terminowi do złożenia tego wniosku, która miałaby wynikać z brzmienia tego przepisu prawa, którego dopuszczalności stosowania – jak wynika z kolei z przywołanych judykatów – NSA nie wykluczył w postępowaniu zażaleniowym, o czym strona miałaby się dowiedzieć dopiero z tychże judykatów. Wynikający z tych orzeczeń pogląd w relacji do dat jego uzewnętrznienia nie uzasadnia stanowiska, że w tychże datach ustała przyczyna natury faktycznej, która uniemożliwiała stronie dokonanie czynności procesowej, a co za tym idzie, że w tychże właśnie datach rozpoczął swój bieg termin, o którym jest mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Zwłaszcza, gdy podkreślić, że strona uzyskała informację o składzie sądu rozpoznającym zażalenie na postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia tymczasowego, co jakkolwiek nastąpiło w trybie wniosku o udostępnienie akt sprawy, to jednak – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć – spełniło funkcję zawiadomienia, o którym jest mowa w art. 5a § 4 p.u.s.a. Uzyskując stosowną informację odnośnie do składu sądu – bo taka jest właśnie funkcja wymienionego zawiadomienia – oraz występując w dniu 10 maja 2023 r., na podstawie art. 19 p.p.s.a., z wnioskiem o wyłącznie sędziego wyznaczonego do składu sądu, wykorzystując stosowną argumentację (por. np. s. 3 pisma procesowego z dnia 12 lutego 2024 r.) – której wykorzystaniu nie sprzeciwiał się brak poglądów wcześniej wyrażanych w tej kwestii w judykaturze – strona nie była pozbawiona możliwości zainicjowania, poczynając od tej właśnie daty, równoległego postępowania, którego przedmiot miałoby stanowić zbadanie spełniania wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego zażalenie na postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia tymczasowego, a więc innymi słowy, nie była pozbawiona możliwości złożenia wniosku, o którym stanowi art. 5a § 1 p.u.s.a. Niewykorzystanie tej możliwości w związku z brzmieniem wymienionego przepisu prawa nie stanowiło zatem przyczyny uniemożliwiającej dokonanie czynności procesowej podobnie, jak i ustania tej przyczyny nie stanowi wynikająca z przywołanych judykatów NSA ocena, która nie wyklucza stosowania w postępowaniu zażaleniowych instytucji zbadania spełniania wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego zażalenie, co powoduje, że w odpowiedzi na argumentację strony opartą na założeniu, że do terminu, o którego przywrócenie wnosi ma zastosowanie art. 87 p.p.s.a., rozpatrywany wniosek o przywrócenie tego terminu – niezależnie od tego, że jest on niedopuszczalny z powodów, o których była mowa powyżej – należałoby również ocenić jako spóźniony, w rozumieniu art. 88 p.p.s.a. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 88 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.