II GZ 106/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rz. z dnia 11 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Rz 357/13 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rz. z dnia 4 marca 2013 r., nr . w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne"

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rz. postanowieniem z dnia 11 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Rz 357/13 oddalił wniosek J. S.o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rz. z dnia 4 marca 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia faktyczne: J. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego z urzędu (adwokata). W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, złożonym na formularzu PPF, skarżący zadeklarował, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trzema synami, którzy są osobami małoletnimi. Źródło dochodów skarżącego stanowią przychody: z prowadzonej działalności gospodarczej, w wysokości 1 976 zł miesięcznie, z dopłat (2 920 zł) oraz z najmu (667 zł) miesięcznie. Skarżący podał, że posiada mieszkanie w D., o powierzchni 24 m2, gospodarstwo rolne o powierzchni 100 ha, udział wynoszący ½ części w prawie własności mieszkania, położonego w Rz., a także udział w spółce S. P.. Łączną kwotę ponoszonych przez siebie wydatków skarżący oszacował na 5 463 zł, obejmującą alimenty w wysokości 1 750 zł, podatki od gruntów - 1 600 zł, a także koszty utrzymania - 2 113 zł. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na okoliczność, że z innych akt w sprawach ze skarg J. S.wynika, że prowadzi on działalność gospodarczą w formie spółki jawnej – S.-P. sp. j. z siedzibą w D. oraz posiada udziały (95 %) w S.-P sp. z o.o. z siedzibą w D. W związku z tym wezwano skarżącego do przedłożenia deklaracji podatkowych wymienionych spółek jednakże skarżący nie ustosunkował się powyższego wezwania i nie przedłożył wymaganych informacji. Mając na uwadze wymienione okoliczności Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przedstawione przez skarżącego informacje są ze sobą sprzeczne i w związku z tym istnieją uzasadnione wątpliwości, co do ich wiarygodności. W tej sytuacji zwrócono się do skarżącego o złożenie dodatkowego oświadczenia, w celu wyjaśnienia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej jednakże wezwanie zostało przez skarżącego zignorowane. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie można zatem przyjąć, że skarżący wykazał spełnienie przesłanek uzyskania prawa pomocy. J S wniósł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rz do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w związku z błędną oceną jego stanu majątkowego oraz sytuacji materialnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym , gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponieważ przyjął, że nie zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że posiada majątek, w skład którego wchodzą mieszkanie w D., o pow. 24 m2, gospodarstwo rolne o pow. 100 ha, udział wynoszący ½ części w prawie własności mieszkania, położonego w Rz., a także udział w spółce kapitałowej (95 % udziałów w sp. z o.o. o wartości 47 500 zł) oraz udziały w spółce jawnej, które to podmioty prowadzą działalność znacznych rozmiarów. Ponadto wskazał, że źródłem dochodów skarżącego są przychody: z prowadzonej działalności gospodarczej, w wysokości 1 976 zł miesięcznie, z dopłat (2 920 zł) oraz z tytułu najmu (667 zł) miesięcznie. Tym samym skarżący wykazał, że dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi uregulować koszty związane z opłaceniem pełnomocnika profesjonalnego w sprawie. Skarżący podając informacje odnośnie do stanu posiadanego majątku nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. czyli nie udowodnił, że opłacenie pełnomocnika profesjonalnego spowoduje na tyle istotny uszczerbek majątkowy, którego konsekwencją będzie brak środków dla utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Skoro zatem skarżący nie spełnił kryteriów przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, to tym samym brak było podstaw do pozytywnego załatwienia jego wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była więc prawidłowa. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji