II GZ 105/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rz. z dnia 11 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Rz 358/13 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rz. z dnia 4 marca 2013 r., nr . w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne"

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rz. postanowieniem z 11 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Rz 358/13 oddalił wniosek J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rz. z 4 marca 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rz. ponownie rozpoznał powyższy wniosek na skutek postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. II GZ 754/13, uchylającego postanowienie tego Sądu z dnia 10 lipca 2013 r. w którym oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Podstawę rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji stanowiły następujące ustalenia faktyczne: J. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, złożonym na formularzu PPF skarżący zadeklarował, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trzema synami, którzy są osobami małoletnimi. Jako źródło dochodów skarżący wskazał dochód z działalności gospodarczej, w wysokości 1 875 zł miesięcznie brutto, a także dochód z najmu w wysokości 667 zł miesięcznie brutto. Wskazał, że żona przebywa aktualnie na urlopie wychowawczymi nie pobiera z tego tytułu zasiłku. Skarżący zadeklarował, że posiada mieszkanie w D., o powierzchni 24 m2oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 100 ha. Skarżący podał, że prowadzi działalność gospodarczą w ramach spółki S.-P. i załączył zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych w 2012 r. Sąd pierwszej instancji rozpoznając ponownie wniosek Józefa Sówki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym podkreślił, że sytuacja majątkowa skarżącego pozostaje niejasna. Wątpliwości Sądu w tej kwestii pogłębiają oświadczenia skarżącego składane w innych sprawach, które zawierają rozbieżne informacje. W związku z tym Sąd powołał oświadczenie złożone w sprawie o sygn. akt I SA/Rz 1009/13, w którym skarżący wymienił synów, na których płaci alimenty, jako pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a wysokość dochodów ze wszystkich źródeł oszacował na kwotę 5 463 zł miesięcznie brutto. Z wspomnianego oświadczenia wynika, że skarżący oprócz mieszkania w Dynowie, jest współwłaścicielem (½ części) mieszkania w Rz. o powierzchni 53m2 Sąd pierwszej instancji ustalił, że skarżący dysponuje majątkiem: nieruchomości (100 ha nieruchomości rolnych, mieszkanie w D., udział we własności mieszkania w Rz.), udziały w spółce kapitałowej (95 % udziałów w sp. z o.o. o wartości 47 500 zł), udziały w spółce jawnej, które to podmioty prowadzą działalność znacznych rozmiarów. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd pierwszej instancji stwierdził, że sytuacja majątkowa skarżącego jest dobra i że jest on w stanie ponieść koszty ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Wartość zgromadzonych przez wnioskodawcę zasobów majątkowych umożliwia mu bowiem wygospodarowanie niezbędnych środków na uregulowanie kosztów postępowania sądowego. J. S. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w związku z błędną oceną jego stanu majątkowego oraz sytuacji materialnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym , gdy osoba ta wykaże,że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponieważ przyjął, że nie zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że posiada majątek, w skład którego wchodzą mieszkanie w Dynowie, o powierzchni 24 m2, gospodarstwo rolne o powierzchni 100 ha, udział wynoszący ½ części w prawie własności mieszkania, położonego w Rzeszowie, udział w spółce kapitałowej (95 % udziałów w sp. z o.o. o wartości 47 500 zł) oraz udziały w spółce jawnej, prowadzących działalność znacznych rozmiarów. Ponadto skarżący wskazał, że źródłem dochodów są przychody uzyskiwane z prowadzonej działalności gospodarczej, w wysokości 1 976 zł miesięcznie, z dopłat (2 920 zł) oraz z tytułu najmu (667 zł) miesięcznie. Tym samym skarżący wykazał, że dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi uregulować koszty związane z opłaceniem pełnomocnika profesjonalnego w sprawie. Skarżący podając informacje odnośnie do stanu posiadanego majątku nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. czyli nie udowodnił, że opłacenie pełnomocnika profesjonalnego (adwokata) spowoduje na tyle istotny uszczerbek majątkowy, którego konsekwencją będzie brak środków dla utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Skoro zatem skarżący nie spełnił kryteriów przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, to tym samym brak było podstaw do pozytywnego załatwienia jego wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była więc prawidłowa. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji