II GZ 1003/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 3036/15 w zakresie odrzucenia skargi z powodu nieuzupełnienia braku formalnego w sprawie ze skargi A. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 28 października 2015 r. (sygn. akt V SA/Wa 3036/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odrzucił skargę A. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem z dnia 22 lipca 2015 r. skarżąca została wezwania do usunięcia braku formalnego skargi poprzez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia - w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. W zakreślonym terminie strona nadesłała pismo, w którym stwierdziła, że nie jest w stanie wskazać wartości przedmiot zaskarżenia, ponieważ sprawa nie dotyczy należności pieniężnej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, powyższe oznaczało, że w zakreślonym terminie brak formalny skargi nie został usunięty, co musiało skutkować odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zażalenie na wskazane postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła A. Spółka z o.o. (zastępowana przez radcę prawnego). Zaskarżyła to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i skierowanie sprawy do merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd pierwszej instancji, a także o rozpoznanie zażalenia przez Sąd pierwszej instancji w trybie art. 195 § 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w drodze tzw. autokontroli poprzez uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia. Strona zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 215 i art. 216 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie skutkujące odrzuceniem skargi z powodu braku wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia, podczas gdy w uwarunkowaniach niniejszej sprawy wysokość opłaty od skargi nie była uzależniona od wartości przedmiotu zaskarżenia; 2. art. 220 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 216, art. 231, art. 233 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ze zm.; dalej powoływanego jako "rozporządzenie RM z 16 grudnia 2003 r.") poprzez ich niezastosowanie i brak wezwania skarżącej do uiszczenia wpisu, w sytuacji gdy w uwarunkowaniach niniejszej sprawy wpis od skargi nie został uiszczony, a skarga dotyczyła sprawy z zakresu rolnictwa, dla której ustawodawca określił wpis stały (200 zł), a nie stosunkowy. W uzasadnieniu autor zażalenia stwierdził w szczególności, że w wydanych w sprawie decyzjach administracyjnych organy nie wskazały kwoty, co do której nastąpiło oddalenie (odmowa uwzględnienia) żądania strony. W efekcie strona nie miała żadnej możliwości wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia, ponieważ kwota taka w sprawie nie pojawiła się, co zostało wyjaśnione w piśmie strony złożonym w odpowiedzi na wezwanie WSA w Warszawie. Zdaniem skarżącej, wobec braku możliwości określenia wartości przedmiotu zaskarżenia Sąd pierwszej instancji powinien był - w oparciu o art. 220 § 1 p.ps.a. wezwać stronę do uiszczenia wpisu stałego w kwocie 200 zł, wskazanego w § 2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia RM z 16 grudnia 2003 r. Na poparcie swojego stanowiska autor zażalenia przywołał m.in. fragmenty uzasadnień postanowień NSA: z 28 stycznia 2011 r. (II GZ 419/10), z 11 maja 2011 r. (II GZ 239/11), z 3 października 2012 r. (II GZ 347/12), z 27 maja 2014 r. (II GZ 323/14). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy zauważyć, że od dnia 15 sierpnia 2015 r. weszły w życie zmiany wprowadzone ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Dotyczą one m.in. środków odwoławczych od postanowień wojewódzkich sądów administracyjnych. Ustawodawca zdecydował się na odformalizowanie środka odwoławczego przysługującego od postanowień o odrzuceniu skargi wydanych m.in. na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., czyli z powodu nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Zgodnie ze znowelizowanym art. 194 § 1 pkt 1a p.p.s.a. (który ma zastosowanie również do postępowań wszczętych przed wejściem w życie tejże noweli) od takiego postanowienie przysługuje zażalenie. W niniejszej sprawie odpis postanowienia o odrzuceniu skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. został doręczony stronom z błędnym pouczeniem, że od orzeczenia tego przysługuje skarga kasacyjna wnoszona w terminie 30 dni. Mimo wadliwego pouczenia pełnomocnik skarżącej spółki wniósł jednak w terminie 7 dni zażalenie, dzięki czemu możliwe jest merytoryczne rozpoznania środka odwoławczego przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, że pełnomocnik skarżącej spółki nie wykonał wezwania do usunięcia braku formalnego skargi poprzez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia, które to wezwanie zostało wystosowane w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału V WSA w Warszawie z dnia 22 lipca 2015 r. W konsekwencji Sąd odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. było wadliwe. Przede wszystkim stwierdzić należy, że w zarządzeniu o wezwaniu do usunięcia braku formalnego (oraz w piśmie stanowiącym wykonanie tegoż zarządzenia) nie została wskazana podstawa prawna wystąpienia z takim wezwaniem, jak i przepis prawa określający wymóg formalny skargi, którego strona miała nie dochować. Tychże podstaw prawnych nie przeanalizował (a nawet nie przywołał) również Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu. Z treści wspomnianego zarządzenia i postanowienia wynika, że zarzucanym stronie brakiem formalnym jest niepodanie w skardze wartości przedmiotu zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje zatem, że tego rodzaju obowiązek wynika z art. 215 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym: "w każdym piśmie wszczynającym postępowanie sądowe w danej instancji należy podać wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy wysokość opłaty". Końcowa treść zacytowanego przepisu wskazuje, że o braku formalnym skargi w postaci niepodania wartości przedmiotu zaskarżenia można mówić tylko wówczas, gdy od tej wartości zależy wysokość opłaty. Taka sytuacja będzie miała miejsce w sprawach, w których zaskarżony akt administracyjny obejmuje określoną należność pieniężną i gdy te należności pieniężne są przedmiotem zaskarżenia (por. § 1 rozporządzenia RM z 16 grudnia 2003 r. i art. 231 p.p.s.a.). W razie uznania, że w danej sprawie niezbędne jest podanie wartości przedmiotu zaskarżenia, zaś skarga zawiera w tym zakresie brak formalny, obowiązkiem przewodniczącego jest zastosowanie art. 49 § 1 p.p.s.a., to jest wezwanie strony do uzupełnienia lub poprawienia skargi. Rygor niedokonania tego wezwania został określony w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej spółki odpowiedział na wezwanie o uzupełnienie braków formalnych skargi i zrobił to w ustawowym terminie. W odpowiedzi tej stwierdził, że strona nie jest w stanie wskazać wartości przedmiotu zaskarżenia, bowiem sprawa nie dotyczy należności pieniężnych, skoro skarżąca kwestionuje brak podjęcia czynności przez organy administracji publicznej i doprowadzenia do wyjaśnienia sprawy. Z treści skargi do WSA wynika przy tym, że strona kwestionuje pominięcie przy przyznawaniu płatności bezpośrednich określonych powierzchni gruntów, a nie kwotę, która została jej przyznana na mocy zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych. W związku z tym należało przyjąć, że strona kwestionuje brak (odmowę) przyznania jej płatności do części gruntów, zaś kwota płatności w tym zakresie nie została objęta zaskarżonym aktem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w stanie prawnym i faktycznym niniejszej sprawy odrzucenie skargi z powodu niepodania wartości przedmiotu zaskarżenia stanowiło wyraz formalizmu, który nadmiernie ograniczył przysługujące stronie prawo dostępu do sądu. Nie jest bowiem oczywista kwestia, że w sprawie należny jest wpis stosunkowy (a w konsekwencji - czy wezwanie do uzupełnienia braku formalnego poprzez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia było w ogóle konieczne), czy może należny jest wpis stały (przy uznaniu, że sprawa dotyczy w istocie odmowy przyznania płatności). W takiej sytuacji Przewodniczący - jeśli wciąż uznaje, że w sprawie należny jest wpis stosunkowy, dla obliczenia którego konieczne jest wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia - powinien skorzystać z uprawnienia określonego w art. 218 p.p.s.a., to jest sprawdzić wartość przedmiotu zaskarżenia i zarządzić w tym celu dochodzenie. Natomiast jeśli uzna, że w sprawie należny jest jednak wpis stały, to powinien wezwać stronę do jego uiszczenia na podstawie art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. PG