II GW 8/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Burmistrza Olesna z dnia 16 stycznia 2026 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Olesna a Prezydentem Miasta Gniezna w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Gniezna jako organ właściwy do załatwienia sprawy.

Wnioskiem z dnia 16 stycznia 2026 r. Burmistrz Olesna zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Gniezna i wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, udzielonych S. R. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 13 marca 2025 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w Oleśnie wpłynęło zawiadomienie, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Gniezna, Głównego Specjalisty Działu Administracyjno-Gospodarczego z dnia 4 marca 2025 r., o przekazaniu według właściwości wniosku Zespołu Opieki Zdrowotnej w Oleśnie z dnia 30 grudnia 2024 r. w przedmiocie wydania decyzji o objęcie prawem do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla S. R. Wskazano, że S. R. nie zamieszkuje pod wskazanym adresem: 62-200 Gniezno, ul. [...]. Podstawą do takich stwierdzeń w uznaniu organu Miasta Gniezna miała być adnotacja na korespondencji, iż S. R. pod wskazanym adresem jest nieznana. Z powyższego wysnuto wniosek, iż S. R. nie jest mieszkanką gminy Gniezno, co stanowi fakt niczym nie potwierdzony. Gmina Olesno stoi na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie kluczowe jest ustalenie faktu zamieszkiwania strony na terenie danej gminy, nie zaś ustalenie, że nie zamieszkuje ona pod danym adresem. Prezydent Miasta Gniezna nie podjął w tym zakresie żadnych innych ustaleń poza oparciem toku dowodowego na adnotacji pracownika poczty dokonanym na zwracanej korespondencji. Tym samym nie udowodniono bezspornie, iż S. R. nie zamieszkuje na terenie objętym zakresem właściwości miejscowej organu. Oznacza to, że w niniejszej sprawie Gmina Olesno nie jest organem właściwym miejscowo w kontekście art 21 § 2 k.p.a. tak długo, jak nie zostanie wykluczone zamieszkiwanie S. R. na terenie gminy Gniezno. W świetle okoliczności wynikających z akt sprawy, w ocenie wnioskującego organu, za uzasadnione uznać należy, że organem właściwym do rozpoznania sprawy o wydanie decyzji o objęcie prawem do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla S. R. jest Prezydent Miasta Gniezna, który jest właściwy miejscowo w spornej sprawie. W odpowiedzi na wniosek Burmistrza Olesna, Prezydent Miasta Gniezna wskazał, że ustalił, że S. R. nie jest znana pod adresem, który został wskazany jako adres zameldowania, tj. 62-200 Gniezno, ul. [...]. Wobec braku możliwości ustalenia aktualnego i ostatniego miejsca zamieszkania S. R., zgodnie z przepisem art. 21 § 2 k.p.a., organem właściwym do wydania decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej jest Burmistrz Olesna jako organ właściwy ze względu na miejsce zdarzenia inicjującego postępowanie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143;, dalej - p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając na wniosek, w drodze postanowienia, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Do rozstrzygania powyższych sporów stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Przedmiotem administracyjnego sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego jest rozbieżność stanowisk co najmniej dwóch organów administracji publicznej w przedmiocie wykładni i stosowania regulacji wyznaczającej właściwość tych organów na tle tożsamej, konkretnej i indywidualnej sprawy administracyjnej, która stała się przedmiotem postępowania. Rozstrzygnięcie co do istoty tego rodzaju sporu administracyjnoprawnego polega na wskazaniu adresata kompetencji do załatwienia indywidualnej sprawy administracyjnej. Wniosek o rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu nie może natomiast zmierzać do wyjaśnienia wątpliwości lub niepewności organów co do sposobu działania w sprawie na tle niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych regulacji kompetencyjnej, której treść organy rekonstruują jednakowo. Powstające między organami różnice poglądów co do sposobu stosowania danej regulacji kompetencyjnej, niebędące konsekwencją rozbieżności w wykładni tej regulacji, mogą świadczyć o określonych brakach w zakresie ustalenia podstawy faktycznej lub prawnej załatwienia sprawy albo o niepodjęciu koniecznych czynności procesowych zmierzających do określenia przedmiotu postępowania. Powstanie sporu o właściwość lub kompetencyjnego musi być zatem poprzedzone precyzyjnym, wnikliwym i szczegółowym ustaleniem stanu prawnego i faktycznego sprawy. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1461 ze zm., dalej - u.ś.o.z.), sprawa o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, należy do zakresu kompetencji organu wykonawczego gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest jednolite stanowisko, że art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. wprowadza regulację szczególną względem art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a., co skutkuje modyfikacją treściową zakresu zastosowania tego ostatniego przepisu (por. np. postanowienia NSA z dnia: 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GW 6/18; 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18; 27 lipca 2020 r., sygn. akt II GW 13/20; 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GW 86/21; 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II GW 8/22; 7 grudnia 2023 r., sygn. akt II GW 91/23). Znaczenie pojęcia miejsca zamieszkania podlega rekonstrukcji zasadniczo na podstawie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, co pozwala na przyjęcie, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a więc wykazuje z danym miejscem nie tylko związek zewnętrzny (corpus), lecz także wewnętrzny (animus). Jeżeli nie można ustalić aktualnego w momencie wszczęcia postępowania w sprawie z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, konieczne jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania tego podmiotu (por. np. postanowienia NSA z dnia: 15 września 2022 r., sygn. akt II GW 35/22; 28 lutego 2023 r., sygn. akt II GW 68/22). Natomiast, jeżeli nie ma możliwości ustalenia ostatniego miejsca zamieszkania zgodnie z art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z., dopuszczalne jest sięgnięcie do wynikającego z art. 21 § 2 k.p.a. kryterium subsydiarnego ustalenia właściwości miejscowej, to jest kryterium miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postepowania (miejsce udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z.). Naczelny Sąd Administracyjny, rozstrzygając niniejszy negatywny spór o właściwość w sprawie o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, stwierdził na podstawie dokumentacji przedłożonej przez organ będący wnioskodawcą w sprawie powyższego sporu, że świadczeniobiorca, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z., jest osobą, której aktualne miejsce zamieszkania nie jest znane. Ostatnie znane miejsce zameldowania na pobyt stały ww. świadczeniobiorcy mieściło się natomiast pod adresem 62-200 Gniezno, ul. [...]. Jednocześnie należy przyjąć, że jakkolwiek sam fakt formalnego zameldowania nie stanowi wyłącznego dowodu na okoliczność miejsca zamieszkania danej osoby fizycznej (por. postanowienia NSA z dnia: 28 września 2021 r., sygn. akt II GW 59/21; 2 czerwca 2017 r., sygn. akt II GW 12/17), to jednak nie jest uzasadnione podważanie poglądu, że zameldowanie stwarza wzruszalne domniemanie istnienia tego rodzaju okoliczności (por. art. 25 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności), które w braku wiarygodnych przeciwdowodów jest wiążące dla organów orzekających w sprawie o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (zob. postanowienia NSA z dnia: 25 listopada 2025 r., sygn. akt II GW 113/25 i II GW 107/25; 25 września 2025 r., sygn. akt II GW 103/25 i II GW 111/25). W świetle przedstawionych argumentów oraz okoliczności wynikających z akt sprawy, za w pełni uzasadnione trzeba uznać twierdzenie, że organem właściwym do rozpoznania sprawy o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jest Prezydent Miasta Gniezna, albowiem ostatnie znane stałe miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy mieściło się pod adresem 62-200 Gniezno, ul. [...]. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 p.p.s.a., wskazał Prezydenta Miasta Gniezna jako organ właściwy do rozpoznania sprawy.