II GSK 496/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia NSA Anna Ostrowska (spr.) Sędzia NSA Patrycja Joanna Suwaj Protokolant asystent sędziego Magdalena Czyżewska po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "S." Sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 1199/22 w sprawie ze skargi "S." Sp. z o.o. w W. i S. AG w Z., S. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 listopada 2021 r. nr Sp.182.2020 w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę kasacyjną.

I Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 listopada 2022 r., o sygn. akt VI SA/Wa 1199/22, oddalił skargi [...] (dalej: spółka M, wnioskodawca, skarżąca kasacyjnie) oraz [...] (dalej: spółka S, uprawniony, uczestnik postępowania) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 listopada 2021 r. w przedmiocie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy. Sąd I instancji wskazał, że Urząd Patentowy RP (dalej: organ, UP) po rozpatrzeniu na rozprawie w dniu 28 października 2021 roku wniosku spółki M przeciwko spółce S o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy [...] o numerze [...] (dalej: sporny znak towarowy), na podstawie art 169 ust. 1 pkt 1 oraz art. 256 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. 2021 r., poz. 324; dalej: p.w.p.) orzekł o stwierdzeniu wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy [...]o numerze [...] z dniem 6 lipca 2015 r. w odniesieniu do produktów farmaceutycznych z wyłączeniem hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Następnie Sąd podzielił ustalenia faktyczne i ocenę złożonego przez uprawnionego materiału dowodowego w postępowaniu przed organem na okoliczność używania spornego znaku. Stwierdzono, że wykaz tych materiałów został wskazany w zaskarżonej decyzji i pozostaje poza sporem. W ocenie WSA zarzuty obu skarg co do błędnej oceny przez organ zebranego w sprawie materiału dowodowego są bezzasadne. UP bowiem trafnie rozstrzygnął na podstawie art. 169 ust.1 pkt 1 p.w.p. oraz art. 171 p.w.p. o wygaśnięciu prawa ochronnego na sporny znak towarowy z dniem 6 lipca 2015 r. w odniesieniu do produktów farmaceutycznych z wyłączeniem hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Powołując się na odpowiednie przepisy p.w.p. jak również orzecznictwo sądów administracyjnych i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE), WSA stwierdził, że nie znalazł podstaw by kwestionować zasadności i zupełność poczynionych przez organ ustaleń. Wskazano, że organ na stronach 4-7 zaskarżonej decyzji wymienił enumeratywnie dowody złożone przez uprawnionego, na których oparł swoje rozstrzygnięcie oraz dokonał ich oceny zgodnie z art. 80 k.p.a. Wnioskodawca zaś w żaden sposób nie podważył ich mocy dowodowej, polemizując jedynie z oceną UP. Sąd podkreślił, że zakres używania spornego oznaczenia został oparty zarówno na wydanym pozwoleniu dopuszczenia produktu [...] do obrotu, karty jego charakterystyki i kserokopii indeksu leków, co zostało opisane na str. 5 zaskarżonej decyzji. Z dowodów zebranych w sprawie, w ocenie Sądu wprost wynika z kolei, że towar oznaczany znakiem [...] jest hormonalnym środkiem antykoncepcyjnym. Ponadto WSA podniósł, iż organ trafnie wskazał, że uprawniony przedstawił umowę licencyjną, z której wynika, iż sporny znak był używany za jego zgodą przez [...] (dalej: spółka P), a ponadto udokumentował, iż zarówno uprawniony do znaku, jak i spółka, która tego znaku używała, to podmioty powiązane ze sobą gospodarczo i finansowo. Konsekwentnie Sąd stwierdził, że nie ulega wątpliwości, iż uprawniony udowodnił, że to sporny znak towarowy jest przedmiotem licencji udzielonej firmie, która znak ten używała. Tym samym bezspornym jest zdaniem Sądu, że sporny znak towarowy był używany w odniesieniu do hormonalnych środków antykoncepcyjnych, a nie tak jak twierdzi uprawniony, że wykazał rzeczywiste używanie spornego znaku towarowego dla kategorii jaką są "produkty farmaceutyczne". Odnosząc się do zarzutów sformułowanych przez wnioskodawcę WSA stwierdził, że nie podziela jego stanowiska, zgodnie z którym nie zostało wykazane, że znak towarowy jest używany w sposób zarobkowy. Zdaniem Sądu przeczy temu zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym faktury VAT załączone do akt sprawy oraz umowa licencyjna zawarta przez uprawnionego, z których wynika sprzedaż towarów oznaczanych spornym znakiem towarowym. Następnie WSA wskazał, że w zaskarżonej decyzji nie zostało wskazane, aby organ uznał używanie spornego znaku towarowego w oparciu o materiał dowodowy produktów o nazwie [...]. Urząd jedynie dokonał analizy tego dowodu, ale nie wskazał go jako wykazującego używanie spornego oznaczenia. Podkreślono w tym zakresie, że dodanie do nazwy "[...]" wyrazu "MINI", po pierwsze dotyczy tylko dawki leku, a wyrażenie "MINI" w żaden sposób nie zmienia odróżniającego charakteru oznaczenia "[...]". Sąd I instancji stwierdził również, że UP dokonał prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego sprawy pod stosowną i właściwie rozumianą normę prawną. Swoje stanowisko uzasadnił zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., zaś analiza postępowania administracyjnego prowadzącego do wydania zaskarżonej decyzji pozwalała na uznanie, że organ podjął wszelkie czynności zmierzające do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i wyczerpująco zebrał materiał dowody istotny dla sprawy. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: p.p.s.a.) oddalił skargi spółek. II Spółka S złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w części, tj. w zakresie w jakim Sąd I instancji oddalił skargę spółki S na decyzję Urzędu Patentowego z dnia 9 listopada 2021 r. Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku we wskazanym zakresie oraz rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyzji Urzędu Patentowego z dnia 9 listopada 2021 r. w części, tj. w zakresie pkt 1 sentencji decyzji w części, w jakiej UP nie stwierdził wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy [...], tj. w odniesieniu do hormonalnych środków antykoncepcyjnych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku we wskazanym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA. Ponadto skarżąca kasacyjnie wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez: a) uznanie za prawidłowe i zupełne ustaleń faktycznych dokonanych przez Urząd Patentowy RP podczas gdy ustalenia faktyczne dokonane przez Urząd Patentowy są dowolne i nie znajdują oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, w szczególności: i. z dowodów przedstawionych przez uprawnionego do znaku ocenianych łącznie, jak i samodzielnie, nie wynika, że uprawniony do znaku używał znaku [...] w jego podstawowej funkcji. w celu zagwarantowania tożsamości pochodzenia towarów lub usług, w sposób zarobkowy lub zawodowy, w tym na zewnętrz przedsiębiorstwa uprawnionego do znaku, a więc w szczególności, że dokonywał odpłatnych transakcji z udziałem produktów [...] w stosunku do jakichkolwiek towarów, w tym hormonalnych środków antykoncepcyjnych, ani że uprawniony do znaku dokonywał sprzedaży produktów oznaczonych znakiem [...] w dużych ilościach, ani że produkty oznaczone znakiem [...] były promowane przez uprawnionego do znaku; ii. dowody przedstawione przez uprawnionego do znaku, na których oparł się Urząd Patentowy RP przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, a których ocena została zaaprobowana przez Sąd, w tym m.in. dane dotyczące sprzedaży pochodzące bazy [...], które dotyczą sprzedaży przez podmioty trzecie (z hurtowni do aptek) oraz wydruki z aptek internetowych, nie stanowią dowodu wykazującego, że to uprawniony do znaku (czy jego licencjobiorca) dokonywał sprzedaży produktu oznaczanego spornym znakiem, a więc nie potwierdzały, że to uprawniony do znaku lub jego licencjobiorca odpłatnie wprowadzali do obrotu produkty [...], co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ błędne ustalenia faktyczne doprowadziły do wadliwego uznania, że znak [...] był używany w sposób rzeczywisty w odniesieniu do hormonalnych środków antykoncepcyjnych. b) uznanie oceny dowodów dokonanej przez Urząd Patentowy RP za prawidłową, w tym uznanie, że Urząd Patentowy RP uwzględnił i ocenił cały przedstawiony przez strony materiał dowodowy, podczas gdy Urząd Patentowy RP przekroczył zasadę swobodnej oceny dowodów i dokonał dowolnej i wybiórczej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, a w szczególności: i. Oparł się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji na dowodach przedłożonych przez uprawnionego do znaku, które dotyczą jedynie towarów obejmujących produkty lecznicze będące: doustnymi hormonalnymi środkami antykoncepcyjnymi na receptę będącymi kombinacją substancji czynnych: 0,03 mg etynyloestradiolu + 3 mg drospirenonu ([...]) oraz 0,02 mg etynyloestradiolu + 3 mg drospirenonu ([...]), więc nie dotyczą szerokiej kategorii "hormonalnych środków antykoncepcyjnych", w tym nie wykazują używania znaku [...] dla hormonalnych środków antykoncepcyjnych, a zwłaszcza w sposób zarobkowy lub zawodowy; ii. Oparł się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji na dowodach, których wiarygodność skarżąca kasacyjnie zakwestionowała w toku postępowania przed Urzędem Patentowym RP, w tym między innymi na danych pochodzących z bazy danych [...], dotyczących rzekomej sprzedaży przez podmioty trzecie, na podstawie których uprawniony próbował wykazać rzekomy udział produktów [...] i [...] w rynku doustnych środków antykoncepcyjnych będących kombinacją drospirenonu i etynyloestradiolu w proporcjach: 0.03 mg etynyloestradiolu + 3 ma drospirenonu oraz 0.02 mg etynyloestradiolu + 3 mg drospirenonu, które: – nie zawierały danych dotyczących wszystkich hormonalnych środków antykoncepcyjnych dostępnych na rynku przynależących do wskazanych kategorii wyodrębnionych w oparciu o skład (w tym nie zawierały produktu [...], dla którego podmiotem odpowiedzianym jest rzekomy licencjobiorca uprawnionego do znaku i który widniał również na fakturach sprzedaży przedłożonych przez uprawnionego do znaku, a więc mogły zawierać nieprawidłowe dane co do rzekomego udziału produktów [...] i [...], w tym przypisywać tym produktom udział w rynku przynależący w rzeczywistości innym produktom, niezasadnie pominięty w zestawieniu, a także – dotyczyły rzekomej sprzedaży produktów [...] i [...] przez podmioty trzecie (nie wykazywały, że to uprawniony do znaku odpłatnie wprowadzał do obrotu produkty oznaczone spornym znakiem); iii. Oparł się na dowodach, które dotyczę produktu leczniczego [...], m.in. na fakturach VAT dotyczących jedynie [...] (a nie [...]) oraz artykule pt. "[...] jak stosować te tabletki antykoncepcyjne" ze strony internetowej [...], podczas gdy tak jak dowody dotyczące produktu [...], nie wykazują rzeczywistego używania znaku [...], a ewentualne używanie oznaczenia "[...]" nie świadczy o używaniu znaku "[...]", w szczególności już z tej przyczyny, że człon "mini" nie ma charakteru opisowego, w tym nie oznacza zmniejszonej ilości (dawki) substancji czynnej i brak jest podstaw do uznania, że używanie oznaczenia "[...]" mogłoby stanowić używanie znaku "[...]" w postaci nie zmieniającej jego charakteru odróżniającego; iv. Pominął, że dowody przedstawione przez uprawnionego do znaku, tj. m.in. Charakterystyka Produktu Leczniczego [...], na której Urząd Patentowy RP oparł swoje ustalenia w przedmiocie używania znaku [...] dla kategorii hormonalnych środków antykoncepcyjnych, oraz decyzja w przedmiocie przedłużenia pozwolenia na dopuszczenie do obrotu dotycząca produktu [...], artykuły ze stron internetowych, w tym m.in. artykuł pt. "[...] tabletki antykoncepcyjne" opublikowany na portalu [...], wskazują dodatkowo, że produkt leczniczy [...] służy do "doustnej" antykoncepcji (jest "doustnym" środkiem antykoncepcyjnym) i stanowi połączenie konkretnych substancji czynnych (1j. 0,03 mg etynyloestradiolu + 3 mg drospirenonu) oraz jest dostępny z przepisu lekarza, co doprowadziło do błędnego uznania, że znak [...] był używany w sposób rzeczywisty dla szerokiej kategorii "hormonalnych środków antykoncepcyjnych", podczas gdy z dowodów przedstawionych przez uprawnionego do znaku mogła wynikać wyłącznie kategoria obejmująca doustne hormonalne środki antykoncepcyjne na receptę będące kombinacją substancji czynnych; 0,03 mg etynyloestradiolu + 3 mg drospirenonu ([...]) oraz 0,02 mg etynyloestradiolu + 3 mg drospirenonu ([...]), przy czym dowody przedstawione przez uprawnionego do znaku nie wykazują rzeczywistego używania znaku nawet dla ww. kategorii; co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ wadliwa ocena dowodów doprowadziła do błędnego uznania, że znak towarowy [...] był używany w sposób rzeczywisty dla "hormonalnych środków antykoncepcyjnych". c) uznanie, że zaskarżona decyzja została uzasadniona w sposób prawidłowy, podczas gdy Urząd Patentowy RP nienależycie uzasadnił zaskarżoną decyzję, pominął i nie odniósł się w zaskarżonej decyzji do twierdzeń i dowodów przedstawionych przez skarżącego kasacyjnie, w szczególności nie wskazał, czy dopuścił dowody wnioskowane przez skarżącego kasacyjnie, oraz czy uznał je za wiarygodne, a w przypadku niedopuszczenia dowodów wnioskowanych przez skarżącego kasacyjnie nie wyjaśnił przyczyn, z powodu których nie dopuścił takich dowodów, w tym przyczyn z powodu których odmówił im wiarygodności, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ dowody przedłożone przez skarżącego kasacyjnie i twierdzenia skarżącego kasacyjnie podważały wiarygodność dowodów przedłożonych przez uprawnionego do znaku, w tym danych dotyczących rzekomej sprzedaży przez podmioty trzecie, na podstawie których uprawniony próbował wykazać rzekomy udział produktów [...] i [...] w rynku doustnych środków antykoncepcyjnych będących kombinacją drospirenonu i etynyloestradiolu w proporcjach: 0,03 mg etynyloestradiolu + 3 mg drospirenonu oraz 0,02 mg etynyloestradiolu + 3 mg drospirenonu (dane sprzedażowe pochodzące z bazy [...]), na których oparł się Urząd Patentowy RP przy wydawaniu zaskarżonej decyzji i na podstawie których uznał, że znak towarowy [...] był używany w sposób rzeczywisty dla hormonalnych środków antykoncepcyjnych; d) uznanie, że Urząd Patentowy RP uwzględnił i ocenił cały przedstawiony przez strony materiał dowodowy, wyjaśnił wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, podczas gdy Urząd Patentowy RP niewyczerpująco zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, niedostatecznie wyjaśnił podstawy i przesłanki wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności zaniechał odniesienia się do dowodów wnioskowanych przez skarżącego kasacyjnie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ dowody przedstawione przez Skarżącego kasacyjnie podważały wiarygodność dowodów uprawnionego do znaku, w tym danych dotyczących rzekomej sprzedaży przez podmioty trzecie, na podstawie których uprawniony próbował wykazać rzekomy udział produktów [...] i [...] w rynku doustnych środków antykoncepcyjnych będących kombinacją drospirenonu i etynyloestradiolu w proporcjach: 0,03 mg etynyloestradiolu + 3 mg drospirenonu oraz 0,02 mg etynyloestradiolu + 3 mg drospirenonu (dane sprzedażowe pochodzące z bazy [...]), na których Urząd Patentowy RP oparł się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji i na podstawie których uznał, że znak towarowy [...] był używany w sposób rzeczywisty dla hormonalnych środków antykoncepcyjnych; 2) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie przez Sąd, że dowód w postaci umowy licencji przedłożonej przez uprawnionego do znaku wykazuje odpłatny charakter umowy, w tym że wynika z niego sprzedaż towarów oznaczonych znakiem [...], a także że wykazuje używanie znaku [...] w sposób zarobkowy, podczas gdy umowa przedstawiona przez uprawnionego do znaku nie wykazuje opłaty licencyjnej (wartości potwierdzającej odpłatny charakter) za korzystanie przez licencjobiorcę ze znaku [...], a ponadto nie dowodzi używania spornego znaku na zewnątrz przedsiębiorstwa uprawnionego do znaku, gdyż jest zawarta pomiędzy podmiotami powiązanymi, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ dowód w postaci umowy licencji był podstawą uznania, że znak towarowy [...] był używany w sposób rzeczywisty dla hormonalnych środków antykoncepcyjnych; 3) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się przez Sąd do zarzutów skargi dotyczących zaniechania przez Urząd Patentowy RP odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do dowodów przedstawionych przez Skarżącego kasacyjnie, które podważały wiarygodność dowodów przedłożonych przez uprawnionego do znaku, w tym danych dotyczących rzekomej sprzedaży przez podmioty trzecie, na podstawie których uprawniony próbował wykazać rzekomy udział produktów [...] i [...] w rynku doustnych środków antykoncepcyjnych będących kombinacją drospirenonu i etynyloestradiolu w proporcjach: 0,03 mg etynyloestradiolu + 3 mg drospirenonu oraz 0,02 mg etynyloestradiolu + 3 mg drospirenonu (dane sprzedażowe pochodzące z bazy [...]) i niewyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego poprzez pominięcie dowodów Skarżącego kasacyjnie przez organ, wykazujących obecność na rynku innych hormonalnych środków antykoncepcyjnych będących kombinacją drospirenonu i etynyloestradiolu w proporcjach: 0,03 mg etynyloestradiolu + 3 mg drospirenonu oraz 0,02 mg etynyloestradiolu + 3 mg drospirenonu, które nie zostały ujęte w danych sprzedażowych z bazy danych [...], co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem odniesienie się przez Sąd do tych zarzutów było niezbędne do przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji, w której uznano używanie spornego znaku na podstawie dowodów uprawnionego do znaku, których wiarygodność Skarżący kasacyjnie podważył. II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego tj.: 1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z naruszeniem art. 171 p.w.p. poprzez błędną wykładnię i/lub niewłaściwe zastosowanie, tj.: a) błędne uznanie za zasadne wyodrębnienia tak szerokiej podkategorii jak "hormonalne środki antykoncepcyjne" w ramach "produktów farmaceutycznych", jako wystarczającej i odpowiedniej dla scharakteryzowania towarów, w stosunku do których Urząd Patentowy RP uznał wykazanie przez uprawnionego do znaku rzeczywistego używania znaku [...], podczas gdy podkategoria "hormonalnych środków antykoncepcyjnych" nie uwzględnia istotnych kryteriów dla produktów farmaceutycznych, takich jak np. dostępność leku na receptę oraz pomija wskazania terapeutyczne dla produktu [...], którym zarówno Sąd, jak i Urząd Patentowy RP przypisali zasadniczy charakter przy wyodrębnieniu podkategorii "hormonalnych środków antykoncepcyjnych"; b) błędne uznanie, że kryteria takie jak np. postać farmaceutyczna, substancje czynne, dostępność leku na receptę lub bez recepty nie mają znaczenia dla wyodrębnienia podkategorii towarów w ramach "produktów farmaceutycznych", podczas gdy są one istotne dla scharakteryzowania takiej podkategorii, gdyż w braku ich zastosowania prowadzą do nieuzasadnionego rozszerzenia ochrony znaku towarowego, która nie odpowiada rzeczywistemu używaniu znaku, oraz w szczególności sytuacji, gdy praktyka Urzędu Patentowego RP wskazuje na rejestrację znaków towarowych o wykazach towarów określonych według takich kryteriów, a w konsekwencji wadliwe przyjęcie przez Sąd za Urzędem Patentowym RP, że podkategoria "hormonalne środki antykoncepcyjne" jest właściwą podkategorią dla oceny rzeczywistego używania znaku [...]. 2) art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p., art. 153 ust. 1 p.w.p., art. 154 p.w.p. poprzez dokonanie przez Sąd błędnej wykładni i w konsekwencji uznanie, że znak towarowy może być używany w sposób zarobkowy i ukierunkowany na zewnątrz przedsiębiorstwa uprawnionego do znaku poprzez zawarcie umowy licencji pomiędzy uprawnionym do znaku a podmiotem z nim powiązanym. 3) art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p. poprzez dokonanie przez Sąd błędnej wykładni i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, poprzez uznanie, że używanie znaku "[...]" stanowi rzeczywiste używanie znaku towarowego [...], z uwagi na używanie znaku różniącego się od znaku, na który udzielono prawa ochronnego, w elementach, które nie zmieniają jego odróżniającego charakteru. A dodatkowo, w szczególności w przypadku braku podzielenia przez Sąd zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, wskazanych w pkt I) niniejszej skargi kasacyjnej: 4) naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z naruszeniem art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p., art. 153 ust. 1 p.w.p. i art. 154 p.w.p. poprzez błędną wykładnią i/lub niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji błędne uznanie za Urzędem Patentowym RP, że znak [...] był używany w sposób rzeczywisty dla "hormonalnych środków antykoncepcyjnych", a w szczególności poprzez brak uwzględnienia, że dla używania znaku towarowego w charakterze zarobkowym, niezbędne jest aby transakcje z udziałem produktów oznaczanych spornym znakiem miały charakter odpłatny, w tym aby ich wartość/cena nie była symboliczna, oraz aby takie transakcje były dokonywane przez uprawnionego do znaku (lub jego licencjobiorcę) na zewnątrz przedsiębiorstwa. III W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania wniósł o jej oddalenie w całości oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. IV Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. Wstępnie należy wyjaśnić, że w niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Wobec takich regulacji stwierdzić należy, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz zawiera się wyłącznie w tych jej aspektach, które wynikają z zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok, którym Sąd I instancji oddalił skargi wniesione przez wnioskodawcę oraz uprawnionego na decyzję UP z dnia 9 listopada 2021 r. stwierdzającą wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy [...] z dniem 6 lipca 2015 r. w odniesieniu do produktów farmaceutycznych z wyłączeniem hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Wywiedziona od powyższego wyroku przez wnioskodawcę skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest na naruszeniu prawa materialnego przez błędne jego zastosowanie (pkt II petitum skargi) oraz na naruszeniu przepisów postępowania których uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt I petitum skargi). Z uwagi na powtarzanie w kolejnych zarzutach skargi kasacyjnej tych samych wzorców kontroli zarówno o charakterze materialnoprawnym, jak i procesowym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne łączne rozpoznanie zarzutów kasacyjnych nadając im uporządkowaną przedmiotowo konstrukcję. Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że najdalej idącym zarzutem kasacyjnym jest sformułowany w pkt I.3 petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się przez Sąd do zarzutów skargi dotyczących kwestii wskazanych przez skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw aby uznać, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogów określonych przepisem art. 141 § 4 p.p.s.a. Przypomnieć należy, że ustawodawca w art. 141 § 4 p.p.s.a. określił niezbędne elementy uzasadnienia. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (zob. uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. W rozpoznawanej sprawie nie występuje żaden z wymienionych przypadków. Należy podkreślić, że polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa. Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku wypełniając przesłanki wynikające z treści art. 141 § 4 p.p.s.a. nie ma też obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów skargi i do każdego z argumentów na ich poparcie, może je oceniać całościowo. Najistotniejsze jest to aby z wywodów Sądu wynikało dlaczego w sprawie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze (zob. wyroki NSA z dnia: 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt II GSK 275/20,19 czerwca 2018 r. sygn. akt II GSK 2336/16, 4 października 2018 r. sygn. akt II GSK 2983/16, 18 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 702/15, por. odpowiednio wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 4 września 2014 r. sygn. akt I PK 25/14, 7 listopada 2019 r. sygn. akt I CSK 433/18, 11 marca 2020 r. sygn. akt I CSK 573/18 oraz postanowienie z dnia 23 maja 2018r. sygn. akt III CSK 4/18). Dla skutecznego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należało wykazać, czego skarżąca kasacyjnie nie uczyniła, że uzasadnienie z uwagi na swoją konstrukcję, niespełnione wymogi ustawowe, nie pozwala na ocenę, czy wyrok Sądu I instancji jest prawidłowy, czy też nie. To, że autor skargi kasacyjnej nie podziela stanowiska Sądu I instancji w zakresie stwierdzonego przez UP częściowego wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy [...] i w istocie polemizuje ze stanowiskiem Sądu I instancji wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia ww. zarzutu. Ponadto, należy wskazać, że w ww. zarzucie procesowym skarżący kasacyjnie podnosi zbiorczo kwestie, które są także przedmiotem pozostałych zarzutów kasacyjnych. Powyższe dublowanie (powtarzanie) tych samych zagadnień w ramach zarzutów procesowych i materialnych powoduje, że podstawy kasacyjne rozpatrywanej skargi kasacyjnej nie zostały przytoczone w sposób czytelny. Przepis art. 174 p.p.s.a. stauuje dwie odrębne podstawy wniesienia skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstaw kasacyjnych zgodnie z wymogami określonymi w art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, że nie jest dopuszczalne wielokrotne przytaczanie tej samej argumentacji na poparcie wielu zarzutów formułowanych w ramach obu podstaw kasacyjnych. Jak zatem wspomniano, powyższa ocena konstrukcji rozpatrywanej skargi kasacyjnej uzasadnia łączne rozpoznanie przywołanych w niej zarzutów kasacyjnych. Przechodząc do rozpatrzenia tych zarzutów na wstępie należy wskazać, że zakres badania sprawy w postępowaniu prowadzonym przez organ wyznaczał w niniejszej sprawie art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p., zgodnie z którym prawo ochronne na znak towarowy wygasa również na skutek nieużywania zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty dla towarów objętych prawem ochronnym w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat, po dniu wydania decyzji o udzieleniu prawa ochronnego, chyba że istnieją ważne powody jego nieużywania. W wyniku nowelizacji p.w.p. od 15 kwietnia 2016 r. na podstawie art. 169 ust. 2 p.w.p. wniosek o wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy może złożyć do UP każda osoba. Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami w sprawach wniosków o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy wnioskodawca nie musi już legitymować się posiadaniem interesu prawnego. W niniejszej sprawie wniosek spółki M o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy [...] udzielonego spółce S wpłynął do UP w dniu 2 września 2020 r., zatem wnioskodawcę nie dotyczył już obowiązek wykazania interesu prawnego przy składaniu wniosku. Ponadto, wydając kontrolowaną przez Sąd I instancji decyzję w niniejszej sprawie organ zastosował art. 171 p.w.p., zgodnie z którym jeżeli przyczyna wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy dotyczy jedynie niektórych towarów, wygaśnięcie prawa odnosi się tylko do tych towarów. W sytuacji, gdy wnioskodawca wnosi o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy, w przypadkach określonych w art. 169 p.w.p., Urząd Patentowy prowadzi postępowanie w trybie postępowania spornego. Skutkuje to przerzuceniem ciężaru dowodu, na okoliczność, iż znak towarowy był "rzeczywiście używany" w rozumieniu tego przepisu, na właściciela (uprawnionego) tego znaku. Koncepcja ta jest przyjęta zarówno w prawie krajowym, jak i w prawie unijnym (zob. np. wyrok TSUE z 22 października 2020 r., C‑720/18 i C‑721/18, pkt 82). Przepis art. 169 ust. 6 p.w.p. stanowi więc, że w przypadku wszczęcia postępowania w sprawie o wygaśnięcie prawa ochronnego, obowiązek wykazania używania znaku towarowego lub istnienia ważnych powodów usprawiedliwiających nieużywanie znaku spoczywa na uprawnionym z tytułu prawa ochronnego. Nie ulega zatem wątpliwości, co wynika również wyraźnie z orzecznictwa sądów europejskich, że dowody na okoliczność rzeczywistego używania znaku towarowego muszą zostać przedstawione przez jego właściciela. W ramach postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku towarowego to jego właściciel, a nie Urząd, działając z urzędu, jest zobowiązany co do zasady wykazać rzeczywiste używanie tego znaku (wyrok TSUE z dnia 26 września 2013 r., C-610/11 P, w sprawie Centrotherm Systemtechnik GmbH przeciwko OHIM, ECLI:EU:C:2013:593, pkt 53, 55-65). W rozpatrywanej sprawie uprawniony ze spornego znaku towarowego podnosi, że w trakcie postępowania administracyjnego wykazał, że w okresie podlegającym badaniu rzeczywiście ten znak używał, co wynikało z przedstawionych przez niego licznych dowodów, wśród których przedstawił m.in.: faktury VAT za lata 2015-2020, kserokopię umowy licencyjnej z dnia 15 czerwca 2012 r. zawartej pomiędzy uprawnionym a [...] wraz z tłumaczeniem na język polski, charakterystykę produktów leczniczych [...] i [...], wyciąg danych [...] za lata 2013-2019 dotyczących wielkości sprzedaży produktu [...], wydruki artykułów z portali medycznych, projekt opakowania produktu [...]. Wykaz tych dowodów został wymieniony w kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji UP (s. 4-5 uzasadnienia decyzji). W wyniku przeprowadzonej analizy przedłożonych przez uprawnionego dowodów UP stwierdził, że uprawniony nie przedłożył dowodów na okoliczność używania spornego znaku towarowego w odniesieniu do innych towarów niż hormonalne środki antykoncepcyjne, na terenie Polski, ani też nie wykazał, że istniały ważne powody usprawiedliwiające nieużywanie tego znaku towarowego w pozostałym zakresie. Zdaniem organu zasadne było zatem wyodrębnienie z szerokiej kategorii jaką są produkty farmaceutyczne, podkategorii w postaci hormonalnych środków antykoncepcyjnych. W związku z tym organ uwzględnił wniosek współki M częściowo stwierdzając w kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy [...] w odniesieniu do produktów farmaceutycznych z wyłączeniem hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Wywodząc skargę kasacyjną od kontrolowanego wyroku Sądu I instancji, wnioskodawca koncentruje zarzuty kasacyjne na następujących zagadnieniach, w ramach których twierdzi, że: 1) z dowodów przedstawionych przez uprawnionego do spornego znaku nie wynika, że uprawniony używał znaku w jego podstawowej funkcji, w sposób zarobkowy lub zawodowy, w tym na zewnętrz przedsiębiorstwa uprawnionego do znaku, ani że uprawniony do znaku dokonywał sprzedaży produktów oznaczonych znakiem [...] w dużych ilościach, ani że produkty oznaczone znakiem [...] były promowane przez uprawnionego do znaku (zarzut braku używania spornego znaku przez uprawnionego w sposób zarobkowy lub zawodowy jest przywoływany w grupie zarzutów procesowych w pkt I.1.a.i, I.1.b.i oraz jako zarzut materialny w pkt II.4 petitum skargi kasacyjnej); 2) przedstawiony przez uprawnionego dowód w postaci danych dotyczących sprzedaży pochodzących z bazy [...], który dotyczy sprzedaży przez podmioty trzecie (z hurtowni do aptek) nie stanowi dowodu wykazującego, że to uprawniony do znaku (czy jego licencjobiorca) dokonywał sprzedaży produktu oznaczanego spornym znakiem (zarzut dotyczący danych sprzedażowych pochodzących z bazy [...] jest przywoływany w pkt I.1.a.ii, I.1.b.ii, I.1.c, I.1.d, I.3 petitum skargi kasacyjnej); 3) przedstawione przez uprawnionego dowody, które dotyczą produktu leczniczego [...] nie wykazują rzeczywistego używania spornego znaku [...], a ewentualne używanie oznaczenia [...] nie świadczy o używaniu znaku [...] (zarzut dotyczący używania oznaczenia [...] w wersji wariantowej [...] jest przywoływany w grupie zarzutów procesowych w pkt I.1.b.i, I.1.b.ii, I.1.b.iii, I.1.b.iv, I.1.c, I.1.d, I.3, a także jako zarzut materialny w pkt II.3 petitum skargi kasacyjnej); 4) stwierdzając wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy [...] organ błędnie wyodrębnił (wyłączył) szeroką podkategorię jak "hormonalne środki antykoncepcyjne" w ramach "produktów farmaceutycznych", podczas gdy podkategoria "hormonalnych środków antykoncepcyjnych" nie uwzględnia istotnych kryteriów, takich jak np. dostępność leku na receptę oraz pomija wskazania terapeutyczne dla produktu [...] (zarzut ten jest przywołany jako zarzut materialny w pkt II.1 petitum skargi kasacyjnej); 5) organ błędnie przyjął, że znak towarowy może być używany w sposób zarobkowy i ukierunkowany na zewnątrz przedsiębiorstwa uprawnionego do znaku poprzez zawarcie umowy licencji pomiędzy uprawnionym do znaku a podmiotem z nim powiązanym (zarzut ten jest przywołany jako zarzut materialny w pkt II.2 petitum skargi kasacyjnej). Ad. 1. W odniesieniu do pierwszego ww. zarzutu dotyczącego braku używania spornego znaku przez uprawnionego w sposób zarobkowy lub zawodowy, należy wskazać, że w kontrolowanym wyroku Sąd I instancji słusznie uznał, że zarzut ten jest "całkowicie bezzasadny", gdyż przeczy temu zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym m.in. faktury VAT załączone do akt sprawy oraz umowa licencyjna zawarta przez uprawnionego, z których wynika sprzedaż towarów oznaczanych znakiem [...]. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w tym zakresie wskazuje, że uprawniony w toku postępowania spornego przed UP przedstawił ok. 300 faktur VAT za lata 2015-2020 wystawionych na wiele różnych podmiotów, hurtowni farmaceutycznych, które obsługują zarówno ogólnokrajowe i lokalne sieci aptek, jak i apteki, które nie są zrzeszone w sieć. Zasadnie zatem organ ocenił, że skoro uprawniony przedłożył około 300 faktur wystawionych na rzecz hurtowni farmaceutycznych, właściwe pozostaje stwierdzenie, że towary wskazane na nich trafiły do odbiorców profesjonalnych, co oznacza, że produkt o nazwie [...] był wprowadzony na rynek. Nie jest także słuszny podnoszony przez skarżącego kasacyjnie wniosek, że brak zarobkowego charakteru używania spornego oznaczenia należy wywodzić z ukrycia ceny na przedłożonych fakturach (ich anonimizacji przez uprawnionego w zakresie ceny). Zasadnie w tym zakresie w uzasadnieniu kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji organ stwierdził, że faktury te co prawda są zanonimizowane, jednakże wskazują datę wystawienia, nabywcę towaru, nazwę towaru oraz ilość towaru. Z faktur tych wynika, że produkt o nazwie [...] nie był sprzedawany w pojedynczych egzemplarzach tylko w dużych ilościach. Podczas postępowania spornego przed UP uprawniony tłumaczył, iż cena towaru oznaczonego spornym znakiem stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa, a więc anonimizacja przedłożonych faktur wyłącznie w tym zakresie, posiadała swoją uzasadnioną przesłankę, uwzględniając konkurencyjny charakter działalności prowadzonej przez wnioskodawcę. W odniesieniu do zarzutu braku używania spornego znaku w sposób zarobkowy lub zawodowy, rację ma organ oraz Sąd I instancji, że ocenę w tym zakresie nie można przeprowadzać w oderwaniu od innych dowodów przedłożonych przez uprawnionego, w tym do umowy licencyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza, że w niniejszej sprawie faktury VAT wraz z umową licencyjną stanowią niekwestionowany dowód na używanie spornego znaku towarowego w charakterze zarobkowym. Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w niniejszej sprawie przedłożone przez uprawnionego faktury wystawione były na rzecz odbiorców profesjonalnych (m.in. hurtowni farmaceutycznych), co oznacza, że używanie spornego znaku towarowego miało charakter publiczny i skierowane było na zewnątrz, nie zaś wyłącznie do wewnątrz przedsiębiorstwa właściciela spornego znaku lub w ramach sieci dystrybucji należącej do tego przedsiębiorstwa lub przezeń kontrolowanej (por. wyrok Sądu UE, dawniej: Sądu Pierwszej Instancji z 8 lipca 2004 r. w sprawie T-203/02, ECLI:EU:T:2004:225, LEX nr 224815). W orzecznictwie unijnym wskazuje się także w tym zakresie, że "używanie znaku «na zewnątrz» nie oznacza, iż koniecznie chodzi o używanie skierowane do konsumentów końcowych. Rzeczywiste używanie znaku towarowego odnosi się bowiem do rynku, na którym właściciel unijnego znaku towarowego wykonuje działalność gospodarczą i na którym ma on zamiar korzystać ze znaku towarowego. A zatem stwierdzenie, że używanie na zewnątrz znaku towarowego w rozumieniu orzecznictwa polega koniecznie na używaniu skierowanym do konsumentów końcowych, skutkowałoby wyłączeniem znaków towarowych używanych jedynie w relacjach między spółkami z zakresu zastosowania rozporządzenia nr 207/2009. Właściwy krąg odbiorców, do których skierowano znaki towarowe, nie obejmuje bowiem jedynie konsumentów końcowych, lecz także specjalistów, klientów przemysłowych i innych profesjonalnych użytkowników" (zob. wyrok Sądu UE z 4 kwietnia 2019 r., T-910/16, EU:T:2019:221, LEX nr 2640550, a także w odniesieniu do używania znaku towarowego przez charytatywne stowarzyszenie: wyrok TSUE z dnia 9 grudnia 2008 r., C-442/07, ECLI:EU:C:2008:696, LEX nr 465112). W odniesieniu do rozpatrywanego postępowania w sprawie o wygaśnięcie prawa ochronnego do znaku towarowego, przedłożone przez uprawnionego do spornego znaku faktury VAT wystawione na rzecz podmiotów profesjonalnych, w tym hurtowni farmaceutycznych, zanonimizowanych wyłącznie w zakresie ceny towaru, były wystarczającym dowodem na używanie spornego znaku towarowego w sposób zarobkowy oraz na zewnątrz przedsiębiorstwa uprawnionego. Tym samym zarzut skarżącego kasacyjnie braku używania spornego znaku przez uprawnionego w sposób zarobkowy lub zawodowy formułowany w pkt I.1.a.i, I.1.b.i oraz w pkt II.4 petitum skargi kasacyjnej jest bezpodstawny. Ad. 2. W odniesieniu natomiast do wymienionego wyżej drugiego zarzutu dotyczącego przedłożonego przez uprawnionego raportu danych sprzedażowych pochodzących z bazy [...], należy stwierdzić, iż wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny ww. danych, słusznie łącząc je z pozostałymi dowodami przedłożonymi przez uprawnionego. Sąd I instancji zasadnie podkreślił w tym zakresie, że [...] jest globalnym dostawcą zaawansowanych rozwiązań analitycznych i technologicznych oraz usług w zakresie badań klinicznych dla sektora ochrony zdrowia i branży farmaceutycznej. Należy także zauważyć, że raport danych [...] za lata 2013 -2019 dotyczących sprzedaży leku [...] nie był jedynym dowodem przedłożonym przez uprawnionego na potwierdzenie używania spornego znaku w sposób rzeczywisty. Ponadto, uwzględniając wspomnianą wcześniej wprowadzoną przez uprawnionego anonimizację faktur VAT w zakresie cen towarów oznaczonych spornym znakiem towarowym, przedłożony przez uprawnionego raport [...] miał udowodnić, że używanie spornego znaku towarowego nie było symboliczne zarówno w wymiarze gospodarczym jak i finansowym. W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania (uprawniony) w tym zakresie podkreśla, że "zestawiając faktury VAT z innymi dowodami jak np. raport [...] dotyczący sprzedaży, nie sposób dojść do wniosku, że kwoty cen sprzedaży towarów oznaczonych spornym znakiem były symboliczne. Gdyby kwoty były symboliczne lub równe zero, wartość sprzedaży produktów pod znakiem "[...]" nie wynosiłaby rokrocznie kilkunastu milionów zł." W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE wskazuje się, że znak towarowy jest rzeczywiście używany wówczas, gdy jest on używany zgodnie ze swoją podstawową funkcją, jaką jest zapewnienie identyfikacji pochodzenia towarów lub usług, dla których znak ten został zarejestrowany, tak aby stworzyć lub zachować rynek zbytu dla tych towarów i usług, z wyłączeniem wypadków używania o charakterze symbolicznym, mającego na celu wyłącznie utrzymanie praw do znaku towarowego (zob.: wyroki TSUE: z 11 marca 2003 r., C-40/01, pkt 37 i 45, LEX nr 153941; z 8 czerwca 2017 r., C‑689/15, pkt 37, LEX nr 2303462; z 3 lipca 2019 r., C‑668/17 P, pkt 38, LEX nr 2688447). W orzecznictwie sądów polskich przyjmuje się także, że rzeczywiste używanie powinno cechować się pewnością i stałością, a w celu osiągnięcia tych cech obecność znaku na rynku powinna wskazywać na poważne rozmiary (zob. wyroki NSA: z dnia 24 maja 2006 r., sygn. II GSK 70/06; z dnia 12 marca 2009 r., sygn. II GSK 762/08; por. także M. Trzebiatowski w: Obowiązek używania znaku towarowego. Studium z prawa polskiego na tle prawno-porównawczym, Warszawa 2007 r., s. 472). Przy ocenie, czy używanie znaku towarowego jest rzeczywiste, należy wziąć pod uwagę, po pierwsze, wszystkie fakty i okoliczności istotne dla ustalenia, czy komercyjne wykorzystanie znaku ma realny charakter w obrocie handlowym, a w szczególności, czy takie używanie jest uznawane za uzasadnione w danym sektorze gospodarki dla zachowania lub zdobycia udziału w rynku dla towarów lub usług chronionych przez znak towarowy, dalej - właściwości tych towarów lub usług, cechy rynku oraz skalę i częstotliwość używania znaku towarowego. Podkreśla się także, że jeżeli używanie znaku towarowego służy prawdziwemu celowi komercyjnemu, we wskazanych wyżej przypadkach, nawet minimalne używanie znaku lub używanie tylko przez jednego importera w danym państwie członkowskim mogą być wystarczające dla stwierdzenia rzeczywistego używania znaku. Samo używanie znaku musi mieć miejsce w obrocie gospodarczym i być zauważalne dla odbiorców. Uważa się przy tym, że odbiorcą może być w tym przypadku nie tylko klient indywidualny, ale również nabywca towaru pośredniczący w sprzedaży np. przedsiębiorca prowadzący sklep, czy hurtownię. Wymagane jest bowiem, by używanie znaku zmierzało do stworzenia lub zachowania rynku zbytu dla towarów chronionych znakiem (zob. Postanowienie TSUE z 27 stycznia 2004 r., C-259/02; wyrok Sądu Najwyższego z 17 lutego 2005 r. sygn. akt I CK 626/04; wyroki NSA z: 24 maja 2006 r. sygn. akt II GSK 70/06; 10 lipca 2019 r., sygn. akt II GSK 2051/17; 25 czerwca 2025 r., sygn. akt II GSK 71/22). W odniesieniu do niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla ponadto, że kwestionowany przez skarżącego kasacyjnie raport danych [...] dotyczących sprzedaży leku [...] (przedłożony przez uprawnionego również na udowodnienie skali używania spornego znaku) został sporządzony przez niezależną, zewnętrzną organizację badawczą zajmującą się m.in. gromadzeniem danych z rynku farmaceutycznego i usług medycznych, co zwiększa wiarygodność i rzetelność danych zawartych w ww. raporcie. Uwzględniając powyższą argumentację, zarzut skarżącego kasacyjnie dotyczący danych sprzedażowych pochodzących z bazy [...] formułowany w pkt I.1.a.ii, I.1.b.ii, I.1.c, I.1.d, I.3 petitum skargi kasacyjnej należy uznać jako bezzasadny. Ad. 3. W odniesieniu do zarzutu skarżącego kasacyjnie, w zakresie którego kwestionuje on przedłożone przez uprawnionego dowody, które dotyczą produktu leczniczego [...], twierdząc, że nie świadczą one o używaniu znaku [...], w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p. przez używanie znaku, w rozumieniu ust. 1, rozumie się również używanie znaku różniącego się od znaku, na który udzielono prawa ochronnego, w elementach, które nie zmieniają jego odróżniającego charakteru. Uwzględniając ww. jednoznaczną normę ustawową, Sąd I instancji zasadnie zatem stwierdził, że dodanie do nazwy "[...]" wyrazu "MINI", po pierwsze dotyczy tylko dawki leku, a wyrażenie "MINI" w żaden sposób nie zmienia odróżniającego charakteru oznaczenia "[...]". Ponadto należy zauważyć, iż dowody oznaczone oznaczeniem [...] nie były jedynymi dowodami przedłożonymi przez uprawnionego na potwierdzenie rzeczywistego używania znaku [...]. Uprawniony przedłożył także inne dowody dotyczące produktów oznaczonych znakiem [...], zatem zasadnie w tym zakresie podnosi, że dowody dotyczące produktu o nazwie [...] mogą jedynie potwierdzić i dodatkowo przeważyć na rzecz wykazania rzeczywistego używania spornego znaku towarowego. Zdaniem uprawnionego dodatkowy człon "mini" wskazuje na mniejszą zawartość substancji czynnej w składzie produktu i jest wyłącznie elementem opisowym, niewpływającym na zdolność odróżniającą spornego znaku. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że ustawodawca za używanie znaku uznaje także używanie znaku różniącego się od znaku, na który udzielono prawa ochronnego, w elementach, które nie zmieniają jego odróżniającego charakteru (art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p.). W odniesieniu do kwestii tzw. wariantów znaku towarowego w orzecznictwie TSE wskazywano m.in, że regulacja powyższa nie stoi na przeszkodzie temu, by właściciel zarejestrowanego znaku towarowego mógł do celów wykazania jego używania w rozumieniu tego przepisu powoływać się na jego używanie w postaci różniącej się od postaci, w jakiej znak ten został zarejestrowany, pod warunkiem, że różnice między tymi dwiema postaciami nie zmieniają charakteru odróżniającego tego znaku, i to niezależnie od faktu, że owa odmienna postać również została zarejestrowana jako znak towarowy" (wyrok TSUE z dnia 25 października 2012 r., C-553/11, EU:C:2012:671, pkt 30). W orzecznictwie TSUE wskazuje się także, że używanie znaku towarowego w postaci, która odbiega od tej, w jakiej został on zarejestrowany, jest uważane za używanie rzeczywiste, pod warunkiem że charakter odróżniający znaku towarowego w postaci, w jakiej został on zarejestrowany, pozostaje niezmieniony. Celem powyższej reguły jest pozwolenie właścicielowi znaku na dokonywanie – w ramach handlowego wykorzystania znaku – zmian, które nie wpływając na jego charakter odróżniający, ułatwiają przystosowanie go do wymogów związanych z wprowadzaniem do obrotu i z promocją danych towarów lub usług (zob. wyrok TS z 11 października 2017 r., C-501/15 P, EU:C:2017:750 oraz wyrok TS z 18 lipca 2013 r., C–252/12, EU:C:2013:497, pkt 29). Skoro zatem w niniejszej sprawie używany w obrocie znak [...] jest w handlu używany przez uprawnionego również wariantowo pod postacią [...], który nie zmienia odróżniającego charakteru znaku [...], to na podstawie wyżej przywołanego orzecznictwa Trybunału należy przyjąć, że uprawniony mógł wykazać używanie znaku [...] również dzięki temu, iż część przedłożonych przez niego dowodów wykazała używanie tego znaku w formie wariantowej z dodanym elementem opisowym w odniesieniu do dawki leku. Tym samym zarzut dotyczący używania oznaczenia [...] w wersji wariantowej [...] podnoszony zarówno w zarzutach procesowych w pkt I.1.b.i, I.1.b.ii, I.1.b.iii, I.1.b.iv, I.1.c, I.1.d, I.3, a także jako zarzut materialny w pkt II.3 petitum skargi kasacyjnej należy uznać jako bezpodstawny. Ad. 4. W ramach zarzutu materialnego sformułowanego w pkt II.1 petitum skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie zarzuca Sądowi I instancji naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z naruszeniem art. 171 p.w.p. poprzez ich błędną wykładnię i/lub niewłaściwe zastosowanie, tj.: wadliwe przyjęcie, że podkategoria "hormonalne środki antykoncepcyjne" jest właściwą podkategorią dla oceny rzeczywistego używania znaku [...]. Rozpatrując ten zarzut w pierwszej kolejności należy przypomnieć, iż zgodnie z przywołanym przez skarżącego kasacyjnie art. 171 p.w.p., jeżeli przyczyna wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy dotyczy jedynie niektórych towarów, wygaśnięcie prawa odnosi się tylko do tych towarów. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zarzut ten był podnoszony przez skarżącego również w skardze do WSA, zaś Sąd I instancji rozparzył go w sposób wszechstronny i prawidłowy, z przywołaniem adekwatnego orzecznictwa unijnego i krajowego (s. 17-21 uzasadnienia kontrolowanego wyroku). Na podstawie przeprowadzonej analizy tego orzecznictwa Sąd I instancji zasadnie w tym zakresie wskazuje, że pojęcia "część towarów lub usług" nie można rozumieć jako wszystkich gospodarczych odmian podobnych towarów lub usług, ale wyłącznie towary lub usługi wystarczająco odmienne, aby mogły stanowić spójne kategorie lub podkategorie. Wszelkie podziały towarów w ramach określonych klas muszą przebiegać przy zastosowaniu racjonalnych i czytelnych kryteriów, jakimi są przeznaczenie towaru/usługi lub ich właściwości. Właściwym kryterium wyodrębnienia spójnej kategorii czy podkategorii towarów lub usług jest kryterium celu i przeznaczenia danych towarów lub usług i tylko ono może definiować niezależną grupę/podgrupę towarów. Sąd UE uznał także kategorię produktów farmaceutycznych za "wystarczająco szeroką, aby można było w niej wyodrębnić szereg podkategorii, które można rozpatrywać niezależnie" (zob. wyroki Sądu, dawniej: Sądu Pierwszej Instancji z: 14 lipca 2005 r., T-126/03, ECR 2005/7-8/II-2861, LEX nr 223127; 13 lutego 2007 r., T-487/08, Dz.U.UE.C.2010/209/35, LEX nr 599643 oraz wyroki NSA z: 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1996/16; 29 stycznia 2021 r., sygn. II GSK 423/19 oraz przywołane w nim orzecznictwo unijne). Skoro zatem podstawowymi kryteriami, jakie mogą być stosowane przy wyodrębnianiu niektórych towarów, co do których organ stwierdza wygaśnięcie prawa ochronnego do znaku towarowego są - przeznaczenie towaru/usługi lub ich właściwości, to w niniejszej sprawie organ zasadnie stwierdził, że wskazanie terapeutyczne ma kluczowe znaczenie dla określenia odpowiedniej podkategorii produktów farmaceutycznych, w związku z tym zasadne było wyodrębnienie z szerokiej kategorii jaką są produkty farmaceutyczne, podkategorii w postaci "hormonalnych środków antykoncepcyjnych". Wskazywane przez skarżącego kasacyjnie inne kryteria np. postać farmaceutyczna, substancje czynne, dostępność na receptę lub bez recepty, w świetle przywołanego wyżej orzecznictwa, w niniejszej sprawie nie mają znaczenia dla określenia podkategorii produktów farmaceutycznych. Ad. 5. Rozpatrując natomiast zarzut materialny przywołany w pkt II.2 petitum skargi kasacyjnej dotyczący umowy licencji pomiędzy uprawnionym do znaku a podmiotem z nim powiązanym, w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w rozpatrywanej sprawie uprawniony wskazał, że sporny znak towarowy jest używany przez inny podmiot, a mianowicie [...] na podstawie zawartej z tym podmiotem umowy licencyjnej, na dowód czego przedłożył organowi kserokopię ww. umowy. Skarżący kasacyjnie w tym zakresie wskazuje, że ww. umowa licencji nie dowodzi używania znaku [...] w sposób zarobkowy (gdyż nie wykazuje wartości opłaty licencyjnej), a także nie wykazuje używania znaku [...] na zewnątrz przedsiębiorstwa, gdyż została zawarta przez uprawnionego do znaku z podmiotem z nim powiązanym. Zarzut ten należy uznać jako całkowicie bezpodstawny w świetle art. 169 ust. 4 pkt 3 p.w.p., zgodnie z którym przez używanie znaku rozumie się również używanie znaku przez osobę trzecią za zgodą uprawnionego. Słusznie zatem Sąd I instancji jednoznacznie stwierdził w tym zakresie, że używanie znaku przez licencjobiorcę będzie wypełniało przesłanki wyżej wymienionej normy prawnej, kreując rzeczywiste używanie znaku. Co więcej, art. 169 ust. 4 pkt 3 p.w.p. odwołuje się tylko do wyrażenia zgody przez uprawnionego na używanie znaku przez osobę trzecią i nie wprowadza obowiązku ani posiadania licencji ani też ustanowienia użytkowania znaku towarowego. Używanie zatem znaku przez licencjobiorcę, tak jak ma to miejsce w przypadku rozpatrywanego znaku towarowego [...], będzie wypełniało przesłanki ww. normy prawnej, kreując rzeczywiste używanie znaku. Tym samym zarzut naruszenia art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p., art. 153 ust. 1 p.w.p. i art. 154 p.w.p. przywołany w pkt II.2 petitum skargi kasacyjnej należy uznać za bezzasadny. Reasumując przedstawioną argumentację uzasadniającą oddalenie zarzutów przywołanych w rozpatrywanej skardze kasacyjnej, należy stwierdzić, iż w niniejszej sprawie uprawniony bezsprzecznie wykazał, że używał sporny znak towarowy w sposób rzeczywisty w odniesieniu do wyodrębnionej przez organ podkategorii produktów - "hormonalne środki antykoncepcyjne". W doktrynie prawa własności przemysłowej przyjmuje się, że znak towarowy jest rzeczywiście używany, jeżeli: 1) używanie ma charakter poważny, a nie jedynie symboliczny, 2) używanie ma charakter zewnętrzny, nakierowany na odbiorców towarów (usług), a nie tylko realizowany wewnątrz przedsiębiorstwa lub związku przedsiębiorstw, 3) znak jest używany w funkcji znaku towarowego w celu oznaczania pochodzenia towarów (usług) z określonego przedsiębiorstwa, 4) znak jest używany w odniesieniu do zarejestrowanych towarów (usług), 5) znak jest używany w postaci zarejestrowanej lub nieznacznie zmienionej (jedynie w takim zakresie, by zmiany nie wpływały na charakter odróżniający znaku), 6) znak jest używany na określonym terytorium objętym zakresem prawa wyłącznego do znaku. (J. Sitko, Komentarz do art. 169, w: T. Demendecki, A. Niewęgłowski, J. Szczotka, G. Tylec, J. Sitko, Prawo własności przemysłowej. Komentarz, Warszawa 2015, s. 856-901). Używanie znaku towarowego w niniejszej sprawie spełniało wszystkie wyżej wymienione przesłanki, a zatem w rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli decyzji UP w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy [...] z dniem 6 lipca 2025 r. w odniesieniu do produktów farmaceutycznych z wyłączeniem hormonalnych środków antykoncepcyjnych. W rozpatrywanym postępowaniu administracyjnym, organ nie dopuścił się - mogącego mieć zasadniczy wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności przywoływanych w skardze kasacyjnej art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., bowiem wyjaśnił wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, a także dokonał właściwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie przesłanki używania spornego znaku towarowego w sposób rzeczywisty. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w oparciu o art. 184 p.p.s.a. o oddaleniu skargi kasacyjnej.