II GSK 229/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1209/21 w zakresie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 6 września 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1209/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji, WSA) odrzucił skargę S. K. (dalej: Skarżący, Skarżący kasacyjnie) o wznowienie postępowania sądowego w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: Organ) z (...) nr (...) w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że pismem z (...) (data stempla pocztowego na kopercie, w której nadano skargę) S. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem z 18 września 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1457/14, oddalającym skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z (...). Wyrok ten jest prawomocny od 21 listopada 2014 r. Sąd I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 278 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; powoływanej dalej jako p.p.s.a.) po upływie pięciu lat od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możliwości działania lub nie była należycie reprezentowana. Termin ten jest terminem materialnym i nie podlega przywróceniu. Biegnie niezależnie od terminów wniesienia skargi o wznowienie postępowania przewidzianych w art. 272 § 2 i art. 277 p.p.s.a. Skarga o wznowienie postępowania wniesiona z zachowaniem terminów określonych w art. 272 § 2 i 3 lub art. 277 p.p.s.a., ale po upływie terminu przewidzianego w art. 278 p.p.s.a., będzie podlegała odrzuceniu, bez konieczności badania merytorycznej zasadności wskazanych w niej podstaw. W związku z tym, że w niniejszej sprawie pięcioletni okres, o którym mowa w art. 278 p.p.s.a. upłynął w dniu 21 listopada 2019 r., Sąd I instancji uznał, że skarga o wznowienie postępowania wniesiona przez Skarżącego w dniu 22 kwietnia 2021 r. powinna zostać odrzucona jako złożona z uchybieniem terminu. S. K. złożył od tego postanowienia skargę kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił Sądowi naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 54; dalej: ustawa z 18 grudnia 2020 r.) wskazującego, iż termin na wniesienie skargi o wznowienie postępowania wynosi trzy miesiące od daty wejścia w życie przedmiotowej ustawy tj. od dnia 26 stycznia 2021 r. (data wejścia w życie art. 18 i 19 ustawy zmieniającej) i oparcie rozstrzygnięcia o art. 278 p.p.s.a. w sytuacji, gdy art. 19 ust. 3 ustawy zmieniającej stanowi lex specialis względem art. 278 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący zaznaczył, że WSA nie odniósł się do art. 19 ustawy z 18 grudnia 2020 r., z którego wynika odstępstwo od terminu materialnego zawartego w art. 278 p.p.s.a. Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: Trybunał, TSUE) w wyroku z 21 marca 2019 r. w sprawie C-127/17 Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej (dostępny: www.eur-lex.europa.eu) orzekł, że nakładając na przedsiębiorstwa transportowe wymóg posiadania specjalnych zezwoleń umożliwiających poruszanie się po niektórych drogach publicznych, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie przepisów art. 3 i 7 dyrektywy Rady 96/53/WE z 25 lipca 1996 r. ustanawiającej dla niektórych pojazdów drogowych poruszających się na terytorium Wspólnoty maksymalne dopuszczalne wymiary w ruchu krajowym i międzynarodowym oraz maksymalne dopuszczalne obciążenia w ruchu międzynarodowym, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/719 z 29 kwietnia 2015 r., w związku z pkt 3.1 i 3.4 załącznika I do dyrektywy nr 96/53. Trybunał zakwestionował nakładanie ograniczeń większych niż wynika to z dyrektywy Rady 96/53/WE m.in. w zakresie dopuszczalnego nacisku osi. Stosownie do postanowień art. 267 zd. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r., Nr 90, poz. 864/2 ze zm.), Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest właściwy do orzekania o wykładni aktów przyjętych przez organy, instytucje lub jednostki organizacyjne Unii, zaś zgodnie z art. 260 ust. 1 Traktatu - Państwo Członkowskie jest zobowiązane podjąć środki, które zapewnią wykonanie wyroku Trybunału. W celu zapewnienia pełnego wykonania powołanego wyroku TSUE prawodawca uchwalił ustawę z 18 grudnia 2020 r. Jak podkreślono w uzasadnieniu projektu ustawy, efektem nowego aktu prawnego miało być pełne wdrożenie wyroku TSUE i zapewnienie zgodności krajowego ustawodawstwa z przepisami dyrektywy Rady 96/53/WE, co oznacza zapewnienie możliwości poruszania się pojazdów o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t po drogach publicznych w Polsce bez konieczności uzyskiwania zezwoleń na przejazd pojazdu nienormatywnego. Dokonanie zmian ustawowych było konieczne w celu usunięcia lub modyfikacji niezgodnych z prawem unijnych przepisów krajowych i nie mogło zostać zrealizowane w inny sposób (zob. uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw, Sejm IX kadencji, druk nr 719, https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/druk.xsp?nr=719). W art. 19 ustawy z 18 grudnia 2020 r. zagwarantowano stronom możliwość wzruszania prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych zapadłych przed dniem jej wejścia w życie. Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy z 18 grudnia 2020 r., w sprawie określonej w art. 18 ust. 1 zakończonej prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego można żądać wznowienia postępowania przed tym sądem w związku z orzeczeniem przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej niezgodności przepisów krajowych nakładających obowiązek posiadania zezwoleń umożliwiających poruszanie się po drogach publicznych pojazdów o nacisku pojedynczej osi do 11,5 t z dyrektywą Rady 96/53/WE z dnia 25 lipca 1996 r. ustanawiającą dla niektórych pojazdów drogowych poruszających się na terytorium Wspólnoty maksymalne dopuszczalne wymiary w ruchu krajowym i międzynarodowym oraz maksymalne dopuszczalne obciążenia w ruchu międzynarodowym. W myśl art. 19 ust. 3, w sytuacji określonej w art. 19 ust. 1 skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Wznowienie postępowania następuje tylko na żądanie strony. Z kolei zgodnie z art. 22, ustawa weszła w życie po upływie 60 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 2, art. 4, art. 18 i art. 19, które weszły w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Ustawa została ogłoszona 11 stycznia 2021 r., natomiast art. 2, art. 4, art. 18 i art. 19 weszły w życie 26 stycznia 2021 r. i od tego dnia należy liczyć trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 19 ust. 3. S. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w dniu (...) (data stempla pocztowego na kopercie, w której nadano skargę), a więc nie uchybił terminowi, o którym mowa w art. 19 ust. 3 ustawy z 18 grudnia 2020 r. Jak trafnie zauważa autor skargi kasacyjnej, przepis ten stanowi lex specialis względem art. 278 p.p.s.a., wyłączając zastosowanie art. 278 p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie słusznie więc zarzucił Sądowi I instancji pominięcie przepisów ustawy z 18 grudnia 2020 r., na które S. K. powoływał się już w skardze o wznowienie postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jako zasadne należało zatem uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące niewłaściwego zastosowania przez Sąd I instancji art. 278 p.p.s.a. oraz niezastosowania art. 19 ust. 3 ustawy z 18 grudnia 2020r. W konsekwencji za błędne należało uznać odrzucenie przez WSA skargi o wznowienie postępowania z powodu upływu terminu, o którym mowa w art. 278 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku Skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego należy wskazać, że przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07).