II FZ 98/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jan Grzęda, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 172/17 w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu w sprawie ze skargi L. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 24 listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie. 1

Postanowieniem z dnia 27 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 172/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie ze skargi L. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 24 listopada 2016 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia odrzucił sprzeciw. Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że postanowieniem z dnia 12 września 2017 r. starszy referendarz sądowy WSA w Gliwicach w pkt 1 przyznał skarżącemu radcę prawnego, a w pkt 2 odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Odpis ww. postanowienia wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o przysługującym prawie i terminie wniesienia sprzeciwu doręczono skarżącemu w dniu 20 września 2017 r. W dniu 2 listopada 2017 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. ustanowiła dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. W dniu 15 listopada 2017 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od pkt 2 postanowienia z dnia 12 września 2017 r. wskazując, że termin do jego wniesienia został zachowany, albowiem winien on być liczony od daty doręczenia mu powyższego postanowienia referendarza sądowego przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w K. wraz o zawiadomieniem o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu, tj. od dnia 9 listopada 2017 r. Zdaniem pełnomocnika skarżącego odpis ww. postanowienia w przedmiocie prawa pomocy Sąd powinien doręczyć ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi, a nie skarżącemu. W zaskarżonym postanowieniu WSA w Gliwicach stwierdził, że sprzeciw jest spóźniony i dlatego podlega odrzuceniu. Sąd wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie postanowienie referendarza sądowego zostało doręczone skarżącemu w dniu 20 września 2017 r., a zatem termin na złożenie sprzeciwu upłynął z dniem 27 września 2017 r. Natomiast wyznaczony w dniu 2 listopada 2017 r. przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w K. profesjonalny pełnomocnik wniósł sprzeciw w dniu 15 listopada 2017 r., a więc już po upływie ustawowego terminu przewidzianego dla dokonania tej czynności. Zdaniem Sądu, nie ma racji pełnomocnik skarżącego twierdząc, że termin do wniesienia sprzeciwu powinien być liczony od daty doręczenia mu postanowienia referendarza sądowego (w tym terminie pełnomocnik mógł złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu, czego jednak nie uczynił). Nadto, w ocenie WSA, błędnie pełnomocnik podnosi, że Sąd nie powinien doręczać odpisu postanowienia w przedmiocie prawa pomocy skarżącemu, tylko jemu - w tym zakresie wskazano na art. 252 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm., dalej "p.p.s.a."). W zażaleniu wywiedzionym od ww. postanowienia pełnomocnik zaskarżył je w całości i wniósł o jego uchylenie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) art. 259 § 2 p.p.s.a. - poprzez odrzucenie sprzeciwu, podczas gdy brak było do tego podstaw, gdyż przeciw został złożony w terminie; 2) art. 259 § 1 w zw. z art. 67 § 5 w zw. z art. 244 § 2 p.p.s.a. - poprzez przyjęcie, że sprzeciw był spóźniony, podczas gdy został on wniesiony w terminie, gdyż odpis zaskarżonego sprzeciwem postanowienia z dnia 12 września 2017 r. został doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 9 listopada 2017 r.; 3) art. 252 § 3 w zw. z art. 67 § 5 w zw. z art. 244 § 2 p.p.s.a. - poprzez przyjęcie, że postanowienie o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy doręcza się stronie zamiast jej pełnomocnikowi, w sytuacji jego ustanowienia w ramach prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy uzależnione jest od kwestii stwierdzenia, czy ma rację pełnomocnik utrzymując, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy - w przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku w tym zakresie przynajmniej w części, w jakiej sąd orzeka o przyznaniu skarżącemu profesjonalnego pełnomocnika - należy przesłać temu pełnomocnikowi, czy też skarżącemu. Jak zauważono w postanowieniu NSA z dnia 28 lutego 2018 r., sygn. akt 795/17, wydanym wobec skarżącego w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 244 § 2 p.p.s.a., ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Oznacza to, że ustanowiony pełnomocnik nie musi już zabiegać o stosowne umocowanie od strony (nie przedkłada sądowi dokumentu pełnomocnictwa od strony), a skutek umocowania następuje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu prawa pomocy (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2012, s. 732-733; postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt II GZ 314/11, publikowane, podobnie jak inne orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Z tego przepisu nie wynika, że skutek ten następuje już w dacie wydania postanowienia o prawie pomocy i to dopiero doręczenie odpisu takiego orzeczenia wyznaczonemu pełnomocnikowi jest skuteczne. Ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest kilkuetapowe, a podstawą do skierowania pisma do właściwego organu samorządu zawodowego jest prawomocne postanowienie o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. O orzeczeniu prawomocnym można natomiast mówić w sytuacji, gdy nie wniesiono środka odwoławczego w przewidzianym terminie (B. Dauter, Komentarz do art.168 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stan prawny: 2016.04.02, LEX). Wynika z tego, że do uprawomocnienia się orzeczenia może dojść tylko wtedy, gdy w sprawie zaczął biec termin do wniesienia środka odwoławczego. Termin ten z kolei liczony jest od dnia doręczenia stronie orzeczenia. Tak więc, ustanowienie pełnomocnika z urzędu, które następuje dopiero w dacie uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu prawa pomocy, musi być poprzedzone doręczeniem tego postanowienia osobie, która złożyła wniosek (art. 252 § 3 p.p.s.a.) - nie można natomiast orzeczenia tego doręczyć osobie innej niż ta, która jest wówczas osobą wyznaczoną w sprawie do odbioru korespondencji, tj. nie można jej doręczyć ustanawianemu pełnomocnikowi, bowiem w momencie postępowania, o którym tu mowa (przed uprawomocnieniem się przedmiotowego orzeczenia), nie jest on jeszcze ustanowionym w sprawie pełnomocnikiem. Postanowienie takie należałoby doręczyć takiemu pełnomocnikowi tylko w jednej, specyficznej sytuacji - gdy wyznaczony kolejno przez sąd pełnomocnik jest już uprzednio pełnomocnikiem skarżącego i został upoważniony do doręczeń; w takiej sytuacji umocowanie jego pochodziłoby jeszcze z dokumentu pełnomocnictwa, a nie już to z postanowienia Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 324/10). Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie. Jak podniesiono w ww. sprawie podatnika (postanowienie z dnia 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 795/17), ze specyfiki ustanawiania pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowowadministracyjnym wynika, że od daty uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w tym zakresie do czasu wskazania konkretnego pełnomocnika przez właściwy organ samorządu zawodowego sąd - poza zwróceniem się do właściwego organu samorządu zawodowego - powinien powstrzymać się od jakichkolwiek innych doręczeń i działań w sprawie. Wcześniej jednak sąd nie ma innej możliwości, jak doręczyć postanowienie o przyznaniu prawa pomocy wnioskodawcy (wyznaczonej do odbioru osobie). Z tego względu argumentacja przedstawiona w zażaleniu nie mogła zasługiwać na uwzględnienie. Sprzeciw wniesiony przez pełnomocnika ocenić bowiem trzeba jako spóźniony, a zatem winien zostać odrzucony. Tym samym, nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. ----------------------- 4