II FZ 81/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 1 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 1154/20 w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Naczelnika Małopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Krakowie z dnia 21 września 2020 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 15 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 1154/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r., poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Naczelnika Małopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Krakowie w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r., oddalił wniosek o wyłączenie sędziego. Uzasadniając wniosek o wyłączenie sędziego skarżący wskazał, że Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie "jest stronniczy, non stop odmawia zwolnienia i przyznania mecenasa dla biednych". W świetle powyższego, Skarżący wniósł o wyłączenie sędziego WSA z orzekania w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając wniosek doszedł do przekonania, że podniesione argumenty stanowią próbę podważania merytorycznej zasadności czynności podjętych przez sędziego. Niezadowolenie Skarżącego z prowadzenia sprawy przez sędziego, czy też przeświadczenie o wadliwym prowadzeniu postępowania w sprawie nie może oznaczać braku bezstronności. Ponadto wniosek nie został poparty żadnymi argumentami, poza twierdzeniami wskazującymi na przekonanie co do zasadności stanowiska procesowego Skarżącego oraz subiektywną oceną, zgodnie z którą sędzia miał być stronniczy. Powyższe wskazuje raczej na próbę wykorzystania instytucji wyłączenia sędziego jako możliwości eliminowania w postępowaniu danego sędziego z uwagi na nieuzasadnione przekonanie o stronniczości aniżeli wyraz obiektywnych i uprawdopodobnionych we wniosku zdarzeń, które godziłyby w jego bezstronność. Dla zasadności wniosku konieczne jest wskazanie konkretnych okoliczności, z których wynika, że istnieją wątpliwości co do bezstronności sędziego. Tymczasem Skarżący nie przedstawił żadnego dowodu na poparcie swojego wniosku w zakresie przesłanek z art. 18 lub art. 19 p.p.s.a., a jedynie odwołał się do subiektywnego odczucia nieprawidłowości przy rozstrzyganiu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w związku z czym na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 19 p.p.s.a. oddalił wniosek. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie i zaskarżył je w całości wnosząc o wyłączenie jednego z sędziów, który wydał zaskarżone postanowienie. Skarżący uważa, że wyrok wydany przez asesora nie jest wiążący gdyż została ona wybrana przez KRS, która łamie konstytucje Przedmiotowemu postanowieniu zarzucił naruszenie : 1) art. 244, 245, art. 175 par 1, art. 285l i art. 285 f p.p.s.a. poprzez nieprawidłową jego interpretację, 2) art. 247 p.p.s.a. poprzez nieprawidłową wykładnię przepisu i uznanie, że wniosek o prawo pomocy strony skarżącej jest niezasadny, 3) art. 252 p.p.s.a. poprzez uznanie, że strona nie potrzebuje pełnomocnika z urzędu 4) art. 141 w zw. z art. 163 i 166 p.p.s.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego postanowienia, będącego przedmiotem zaskarżenia. Zgodnie z par 61 Regulaminu wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądowych administracyjnych, wniósł o przekazanie przez WSA w Warszawie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zapytania prawnego w przedmiocie: czy fakt, że pełnomocnik profesjonalny udostępnił stronie w niektórych postępowaniach adres do doręczeń wyklucza możliwość przyznania mu pełnomocnika z urzędu gdy stron wykazała, że jest ekstremalnie biedna? Skarżący wniósł o "zawieszenie postępowania zażaleniowego do czasu rozstrzygnięcia postępowania toczącego się przed Komisją Europejską, wniesionej przez skarżącego w zakresie przedmiotowym - sygn. sprawy przed Komisją Europejską to CHAP [...], Ref.Ares [....], skarga została skierowana w lipcu br. wobec łamania konstytucji przez Sąd". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, publ. OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Ratio legis ww. przepisów sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., SK 19/02, publ. OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67). Przepis art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Wskazuje, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Oznacza to, że wniosek o wyłączenie sędziego powinien odnosić się do określonego sędziego i wskazywać na istnienie takich okoliczności, które mogą rodzić wątpliwość co do jego bezstronności. Podkreślenia wymaga również, że we wniosku o wyłączenie sędziego strona, zgodnie z art. 20 p.p.s.a., powinna uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia, natomiast sędzia, którego dotyczy wniosek, zobowiązany jest do złożenia wyjaśnienia (art. 22 § 2 p.p.s.a.). Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. W niniejszej sprawie Skarżący nie wskazał na jakąkolwiek konkretną sytuację, zachowanie czy wypowiedź sędziego, które mogłyby uzasadniać wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie, bądź rodzić podejrzenie o jakiekolwiek uprzedzenia. Wobec zaś braku wskazania przez Skarżącego przekonujących podstaw żądania wyłączenia sędziego oraz wobec złożonego do akt oświadczenia sędziego – nie zachodziły przyczyny do uwzględnienia wniosku skarżącego. O zasadności wniosku o wyłączenie sędziego nie może decydować wyłącznie subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Za przejaw stronniczości nie można w szczególności uznać wydawania przez sędziego orzeczeń, które w ocenie strony są dla niej niekorzystne. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie ocenił, że w sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego. Niezrozumiałe w świetle przedmiotu spraw są zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 285l i 285f p.p.s.a., gdyż przepisy te odnoszą się do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Niezrozumiały jest także wywód, że "wyrok wydany przez asesora nie jest wiążący" w sytuacji, gdy w składzie orzekającym nie uczestniczył asesor. Nie można także zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie braku uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonego postanowienia. Zaskarżone postanowienie znajduje uzasadnienie w powołanych w nim przepisach prawa. Kwestia braku przyznania skarżącemu prawa pomocy nie może być przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu, którego przedmiotem jest wyłączenie sędziego. Natomiast wniosek o zawieszenie niniejszego postępowania zażaleniowego z uwagi na powołaną przez Skarżącego sprawę jest nieuzasadniony. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.