II FZ 779/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jacek Brolik, , , po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 31 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 1282/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 26 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 31 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 1282/12, odmówił D. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd pierwszej instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 8 października 2013 r. (data stempla pocztowego) D.S. zwróciła się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.029 zł. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na formularzu PPF skarżąca uzupełniła w dniu 16 grudnia 2013 r. Jednocześnie rozszerzyła swoje żądanie wskazując, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że na jej utrzymaniu pozostaje małoletni syn, na rzecz którego ustanowione zostały alimenty w wysokości 1.500 zł, jest zatrudniona na umowę o pracę i z tego tytułu przysługuje jej wynagrodzenie w kwocie 1.600 zł brutto miesięcznie, wyjaśniła przy tym, że nie otrzymuje ani kwoty alimentów, ani należnego jej wynagrodzenia za pracę. Wnioskodawczyni nie posiada majątku, w tym nieruchomości, oszczędności i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro; została wpisana do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawczyni przedłożyła zaświadczenie od ING Bank Śląski o posiadaniu rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w euro, którego saldo na dzień 4 lutego 2014 r. było ujemne i wynosiło 22.450,68 euro wraz z oświadczeniem, że saldo oraz historia konta pozostają bez zmian od ponad trzech miesięcy; odpis wniosku egzekucyjnego z dnia 23 listopada 2009 r. adresowany do komornika sądowego, w którym jako dłużnika alimentacyjnego wskazano D. S. zamieszkałego w G. przy ul. G. (jest to także adres zamieszkania wnioskodawczyni), a wysokość zaległych alimentów za okres od 12 maja 2008 r. do 31 października 2009 r. określono w kwocie 28.500 zł, zaś alimentów bieżących od 1 listopada 2009 r. – 1.500 zł; zaświadczenie z dnia 4 lutego 2014 r., w którym pracodawca firma M. w G. przy ul. G., prowadzona przez D.S., podał, że miesięczne wynagrodzenie wnioskodawczyni w listopadzie i grudniu 2013 r. wyniosło 1.181,38 zł netto (1.600 zł brutto), zaś w styczniu 2014 r. – 1.237,20 zł netto (1.680 zł brutto), przy czym od lipca 2012 r. nie jest ono wypłacane wnioskodawczyni z powodu złej kondycji finansowej pracodawcy; jednocześnie D. S. oświadczył, że wnioskodawczyni nie jest ani jego żoną, ani też siostrą; - oświadczenie, że nie posiada pojazdów mechanicznych oraz oświadczenie, w którym wyjaśniła, że względem jej majątku prowadzona jest egzekucja komornicza, przy czym nie posiada dokumentów okoliczność tę potwierdzających, gdyż zaginęły one podczas eksmisji. W piśmie z dnia 4 lutego 2014 r. wnioskodawczyni podała, że z uwagi, iż nie osiąga dochodów, to nie ponosi kosztów utrzymania; korzysta z pomocy matki i pozostałej rodziny. Wskazała, że na podstawie ww. wniosku egzekucyjnego "co jakiś czas" ściągane są należne alimenty. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; w skrócie: p.p.s.a.). W ocenie Sądu wnioskodawczyni uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny swojej kondycji finansowej poprzez powoływanie okoliczności (i ich udokumentowanie) w taki sposób, by prowadziły one do wniosku, że aktualnie nie ma ona realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. Takie zachowanie skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W zażaleniu z dnia 13 kwietnia 2014 r. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Nie sprecyzowała żadnych zarzutów. Opisała natomiast ponownie swoją sytuację majątkową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył i orzekł, co następuje: Zażalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw, podlega oddaleniu. Na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Instytucja prawa pomocy ma na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Podkreślić należy, że – jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - wykładnia użytego przez ustawodawcę w cytowanym przepisie określenia: "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przypadku gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana na wezwanie złożyć dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe (art. 255 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając bowiem sytuację majątkową skarżącej, w oparciu o analizę jej pisemnego oświadczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz dokumentów przedstawionych przez skarżącą na skutek wezwania Sądu, należało uznać, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania i ustanowienia pełnomocnika z urzędu znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Skarżąca przede wszystkim nie ustosunkowała się w pełni do wezwania Sądu, przesyłając tylko część żądanej dokumentacji. Przede wszystkim nie przedstawiła informacji o średnich miesięcznych wydatkach związanych z utrzymaniem siebie i syna (w tym żywność, odzież, gaz, wodę, energię elektryczną itp.), wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, nie podała w jaki sposób pomaga jej matka i pozostała rodzina. Składane przez skarżącą oświadczenia, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji są sprzeczne i niejasne. W zażaleniu skierowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca również nie podała konkretnych dowodów ani argumentów, które świadczyłyby o jej ciężkiej sytuacji finansowej czy też rodzinnej. W żaden też sposób nie wytłumaczyła ani nie wyjaśniła dlaczego wcześniej nie nadesłała odpowiednich dokumentów, czy też oświadczeń, i czym ewentualnie takie zaniechanie było spowodowane. Takie bowiem podejście skarżącej świadczy o tym, że prowadzi ona swoje sprawy w sposób niestaranny i nierzetelny. Skarżąca pozbawiła w ten sposób Sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy, a w konsekwencji przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny skonstatował, że działania Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie były prawidłowe, a wydane postanowienie jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa dotyczącymi przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z tych względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.