II FZ 685/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej w sprawie z zażalenia D. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 212/13 w przedmiocie częściowego oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie z skargi D. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 14 grudnia 2012 r. o nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie podatku od nieruchomości za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 212/13, Sąd zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w ½ części i oddalił jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Sąd I instancji wskazał, że podatnik prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi mu około 1500,- zł miesięcznie dochodu, a jego przychód z tego tytułu wyniósł w 2012 r. 68.126,15 zł. Żona J. P. osiąga dochód w wysokości około 1000,- zł miesięcznie. Ponadto małżonka zawarła umowę zlecenia z Uniwersytetem Rolniczym w K. dotyczącą pomocy w pracach administracyjnych w sekretariacie na kwotę 6.000,- zł, a zlecone prace miały być wykonane do dnia 30.06.2013 r. W 2012 r. uzyskała ona dochód w wysokości 9.047,72 zł. Jednocześnie małżonkowie są współwłaścicielami trzypokojowego lokalu mieszkalnego. Ich miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego obejmują : wydatki na żywność ok. 400,- zł, wydatki na lekarstwa – 100,- zł, opłatę za prąd – 250,- zł, opłatę za gaz – 100,- zł, opłatę za mieszkanie 600,- zł. Ponoszą oni również koszty kredytu w wysokości 813,63 zł miesięcznie. W uzasadnieniu Sąd I instancji doszedł do przekonania, że z uwagi na kwoty uzyskiwanych dochodów tj. 2.500,- zł, przekraczających wydatki, tj. ok. 2.200,- zł skarżący jest w stanie bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny ponieść koszty sądowe ponad kwotę stanowiącą równowartość ½ części kosztów. W ocenie Sądu zwolnienie skarżącego z kosztów sądowych w ½ części było adekwatne do jego sytuacji materialnej oraz czyniło zadość wymogom zapewnienia skarżącemu prawa do Sądu. Wskazano, że wpis od skargi w sprawie wynosi 100,- zł. Sąd stwierdził, że powyższe rozstrzygnięcie jest uzasadnione, jeśli weźmie się pod uwagę pozostałe tożsame sprawy skarżącego, które były rozpoznawane przez Sąd pod kątem udzielenia prawa pomocy. Skarżący dnia 5 lipca 2013 r. wniósł zażalenie na to postanowienie. Wskazał, że podtrzymuje argumentację przedstawioną w piśmie z dnia 30 kwietnia 2013 r., w którym wskazał, że jest osobą ubogą co w jego ocenie uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Dodatkowo odniósł się do treści art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483 ze zm.; zwana dalej: "Konstytucja RP") stanowiącego, że Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej oraz art. 45 ust.1 Konstytucji RP przewidującego prawo do sądu. Zdaniem skarżącego osoby z racji swojego ubóstwa nie mogą zostać pozbawione pomocy Państwa w dostępie do sądu w związku z powołaniem się na normę dotyczącą obowiązkowego równego ponoszenia danin publicznych wynikającą z art. 84 Konstytucji RP. Jednocześnie w zażaleniu wyjaśnił, że nastąpiła zmiana stanu faktycznego w analizowanej sprawie, ponieważ umowa zlecenia zawarta pomiędzy J. P. a Uniwersytetem Rolniczym w K. nie została przedłużona, w konsekwencji żona skarżącego nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej : "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu. Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe i odnosząc się do przywołanej w zażaleniu nowej okoliczności faktycznej jaką jest nie przedłużenie umowy – zlecenia zawartej pomiędzy współmałżonką a Uniwersytetem Rolniczym, Sąd zwraca uwagę, że skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów potwierdzających tę okoliczność. Poza tym dla kontroli oceny prawnej dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie jest ona bez znaczenia. W związku z tym, że skarżący podtrzymał stanowisko zaprezentowane w sprzeciwie wniesionym w dniu 30 kwietnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu - art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jednakże ze względu na to, że przyznanie prawa pomocy wiążę się z przerzuceniem ciężaru kosztów postępowania na budżet Państwa, czyli de facto na współobywateli, niezbędne jest dokonanie wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych - art. 84 Konstytucji RP. Biorąc pod uwagę powyższe, ocena dokonana przez Sąd I instancji w tym zakresie jest prawidłowa. Skarżący został zwolniony w ½ części w wszystkich tożsamych sprawach oznaczonych od I SA/Kr 212/13 do I SA/Kr 216/13, tym samym wzięta została pod uwagę jego trudna sytuacja majątkowa oraz zapewnione zostało konstytucyjne prawo do sądu. Podkreślenia wymaga to, że na obecnym etapie postępowania skarżący jest obciążony wyłącznie kosztami wpisu sądowego, którego wysokość po częściowym zwolnieniu wynosi 50,- zł. Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że istotą zażalenia jest kontrola legalności wymienionych w przepisach p.p.s.a. postanowień i zarządzeń wydanych w toku postępowania. W konsekwencji nieskuteczne jest podnoszenie w zażaleniu argumentów, które miałyby wspierać bezpośrednio rozpoznany po części negatywnie wniosek w pierwszej instancji postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż kontrola rozstrzygnięcia, na które wniesiono zażalenie, nie polega na ponownym rozpatrzeniu wniosku, lecz na sprawdzeniu, czy zasadnie – zgodnie z prawem i wymogami racjonalności oraz doświadczenia życiowego – oceniono, że wniosek o takiej, a nie innej treści nie może być uwzględniony. Możliwość podnoszenia dodatkowych argumentów za wnioskiem w postępowaniu odwoławczym oznaczałaby zaprzeczenie funkcji kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który byłby podmiotem ponownie oceniającym sam wniosek, a nie sposób jego rozstrzygnięcia w pierwszej instancji. Tym samym przekreślono by sens instytucji środka odwoławczego, co byłoby tożsame z naruszeniem przepisów p.p.s.a. konstytuujących ów środek (por. postanowienia NSA : z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 182/10, z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt II FZ 464/10, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji