II FZ 2121/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 212/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skarg D.P. na postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 14 grudnia 2012 r., Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 września 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 212/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił D.P. (dalej jako "Skarżący") przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 14 grudnia 2012 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania administracyjnego. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienia doradcy podatkowego. Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów wynika, że Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Prowadzi on działalność gospodarczą, która jak podaje, przynosi ok. 3 300 zł dochodu miesięcznie. W 2013 r. przychód z tego tytułu wyniósł 64 497,29 zł. Z kolei żona od dnia 25 lipca 2013 r. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. W 2013 r. uzyskała ona dochód w wysokości 5 757,64 zł. Wyciąg z rachunku prowadzonego przez Bank [...] o nr [...] wskazuje natomiast, że w miesiącu marcu 2014 r. wpłynęła na to konto łączna kwota w wysokości 12.500 zł (przelew z dnia 11 marca 2014 r. na sumę 5.800 zł, przelew z dnia 14 marca 2014 r. na sumę 6.700 zł), w miesiącu kwietniu 2014 r. w wysokości 7.060 zł (przelew z dnia 8 kwietnia 2014 r. na sumę 2500 zł, przelew z dnia 10 kwietnia 2014 r. na sumę 1.200 zł, przelew z dnia 11 kwietnia 2014 r. na sumę 1.660 zł, przelew z dnia 29 kwietnia 2014 r. na sumę 1.700 zł), a w maju 2014 r. w wysokości 5.700 zł (przelew z dnia 12 maja 2014 r. na sumę 5.000 zł, przelew z dnia 14 maja 2014 r. na sumę 700 zł). Ponadto z dokumentu tego wynika, że Skarżący spłaca zobowiązania kredytowe w wysokości 2.537,97 zł miesięcznie. Miesięczne wydatki rodziny obejmują: czynsz - 599,72 zł, opłatę na fundusz remontowy - 98,31 zł, opłatę za energię elektryczną - 220,05 zł, opłatę za gaz ok. 109,27 zł, opłatę za abonament RTV - 19,30 zł, opłatę za telefon - 64,14 zł. Małżonkowie są współwłaścicielami (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska) odrębnej własności lokalu o pow. 65,74 m2. Sąd pierwszej instancji wskazał, że Skarżący złożył wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając na uwadze treść art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a." podniósł, że regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Sąd zaznaczył dalej, że prawomocnym postanowieniami z dnia 18 czerwca 2013 r. Sąd pierwszej instancji wypowiedział się już w przedmiocie prawa pomocy w sprawach rozpoznawanych w toku niniejszego postępowania. Nie wyklucza to oczywiście możliwości ponownego ubiegania się przez Skarżącego o przyznanie prawa pomocy, stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. Natomiast zgodnie z art. 170 P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Przenosząc powyższe na grunt niniejszego postępowania Sąd stwierdził, że rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł odstąpić od oceny sytuacji materialnej Skarżącego zawartej we wspomnianym postanowieniu z dnia 18 czerwca 2013 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 P.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Rozpoznając ponowny wniosek Sąd zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim zaś ustalić, jaka była sytuacja Skarżącego w dacie wydania poprzednich postanowień, a jaka w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Sąd podkreślił w tym kontekście, że Skarżący w oparciu o postanowienie z dnia 18 czerwca 2013 r. korzysta już w sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie ½ części. W tych warunkach Skarżący musiałby wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem, zdaniem Sądu, aktualna pozostaje dokonana uprzednio ocena, że prawo pomocy w tym zakresie jest adekwatne do sytuacji materialnej strony. Co oczywiste, nie uszło uwadze Sądu, że w porównaniu ze stanem przedstawionym na początku 2013 r., kiedy to Skarżący złożył pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy, obecny dochód budżetu domowego rodziny nie obejmuje już żony, która teraz jest osobą bezrobotną. Niemniej jednak, z drugiej jednak strony deklarowany przez Skarżącego dochód z prowadzonej działalności gospodarczej wzrósł ponad dwukrotnie z 1.500 zł miesięcznie do 3.300 zł miesięcznie kompensując w ten sposób powstałe niedobory domowego budżetu. Dodatkowo już na poprzednim etapie postępowania zwrócono Skarżącemu uwagę, że w świetle analizy wpływów na jego rachunek bankowy rzeczywisty dochód jest znacznie wyższy i tak: w marcu 2014 r. wyniósł 12.500 zł, w kwietniu 2014 r. - 7.060 zł, a w maju 2014 r. - 5.700 zł. We wniesionym sprzeciwie Skarżący skoncentrował się na naświetleniu sytuacji bezrobotnej żony pomijając całkowicie te okoliczności. Niewątpliwie świadczą one natomiast o tym, że rodzina jest w stanie poczynić pewne oszczędności, tym bardziej, że miesięcznie wydatkuje na spłatę zobowiązań kredytowych kwotę 2.537,97 zł. W zażaleniu, Skarżący działając przez swojego pełnomocnika, zaskarżył postanowienie w całości, jednocześnie wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu krótko i jednozdaniowo podniósł, że argumentacja wskazana w powyższym postanowieniu sądowym jest dla Skarżącego w dalszym ciągu nieprzekonywująca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Nie powinna jednak ona uniemożliwić realizacji prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji rozpoznając kolejny wniosek Skarżącego zasadnie wziął pod uwagę dokonaną ocenę sytuacji materialnej Skarżącego w postanowieniu z dnia 18 czerwca 2013 r. Sąd wywiązał się z obowiązku zbadania, w świetle art. 165 P.p.s.a., czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie oraz ustalił, jaka była sytuacja Skarżącego w dacie wydania poprzednich postanowień, a jaka w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Zaznaczając, że w tych warunkach Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W porównaniu ze stanem przedstawionym na początku 2013 r., kiedy to Skarżący złożył pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy, obecny dochód budżetu domowego rodziny nie obejmuje już dochodów żony, która teraz jest osobą bezrobotną. Niemniej jednak, z drugiej strony deklarowany przez Skarżącego dochód z prowadzonej działalności gospodarczej wzrósł ponad dwukrotnie z 1.500 zł miesięcznie do 3.300 zł miesięcznie kompensując w ten sposób powstałe niedobory domowego budżetu. Dodatkowo już na poprzednim etapie postępowania zwrócono Skarżącemu uwagę, że w świetle analizy wpływów na jego rachunek bankowy rzeczywisty dochód jest znacznie wyższy, co również na etapie zażalenia nie zostało przez Skarżącego wyjaśnione i w dalszym ciągu jest przez niego pomijane. W takiej sytuacji należy uznać, że Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że Skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Natomiast postawiony w zażaleniu zarzut, że zaskarżone postanowienie jest dla Skarżącego nieprzekonywujące, ocenić należy jako chybiony, bowiem Sąd pierwszej instancji w sposób jednoznaczny wskazał Skarżącemu, z jakich powodów odmawia mu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a Skarżący w swoim zażaleniu nie odniósł się w ogóle do tych argumentów. Nie wyjaśnił w dalszym ciągu wątpliwości, jakie pojawiły się w sprawie w odniesieniu do jego sytuacji finansowej, a na które wskazał Sąd w zaskarżonym postanowieniu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie.