II FZ 677/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 13 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 814/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia oddalić zażalenie.

Pismem z dnia 4 marca 2015 r. R. B. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2015 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 4.588 zł, skarżący - reprezentowany przez radcę prawnego - wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zasadność wniosku uzasadniał trudną sytuacją finansową. Podał, że w związku z toczącymi się sprawami zawiesił działalność gospodarczą (nie uzyskuje z niej żadnych dochodów). Wskazał, że obecnie utrzymuje się z prac dorywczych wykonywanych poza krajem. Dodał, że nie uzyskuje z tego tytułu regularnych dochodów, stąd też, nie może wskazać miesięcznych dochodów. Powołał się także na kłopoty zdrowotne (konieczność poddania się operacji przepukliny i kręgosłupa), które ograniczają jego możliwość zarobkowania. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką, nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, skierowane do strony na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków ani innych produktów bankowych. Nieruchomość, w której zamieszkuje, jest własnością żony, z którą pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej (od 2009 r.). Wskazał również, że na należącym do niego samochodzie marki Iveco Daily (rocznik 2000, o wartości 9.000 zł), został ustanowiony zastaw skarbowy. Wyjaśniając kwestię miesięcznych wydatków podał, że wydatkuje m.in. na żywność - 500 zł, na lekarstwa i leczenie prywatne żony - około 210 zł, na podatek rolny i od nieruchomości - 250 zł (kwartalnie) oraz na KRUS - 770 zł (kwartalnie). Źródłem finansowania tych wydatków jest - zgodnie z oświadczeniem - praca sezonowa małżonków w okresie letnim (maj, czerwiec, wrzesień), przy zbiorze truskawek i jabłek w Holandii. Z tego tytułu ich łączny dochód wynosi 5.000 euro. Z przedłożonych dokumentów wynika, że w 2014 r. skarżący nie uzyskał z działalności gospodarczej (prowadzonej do września) żadnych przychodów, ponosząc koszty w kwocie 3.000,98 zł. Pozostałe dokumenty potwierdzają złożone oświadczenia. Postanowieniem z 2 czerwca 2015 r., referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 24 czerwca 2015 r., skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, do którego dołączył: kopię zaświadczenia z 22 czerwca 2015 r., z którego wynika, że w 2013 r. statystyczny dochód dla indywidualnego gospodarstwa rolnego o powierzchni hektarów przeliczeniowych odpowiadających tym jakie użytkuje małżonka skarżącego (prowadząca gospodarstwo rolne) wynosi 2.869 zł oraz kopię faktury za wodę za okres od 17 marca do 26 maja 2015 r. na kwotę 6.67 zł. Postanowieniem z dnia 6 lipca 2015 r., I SA/Wr 814/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia, odwołując się do dyspozycji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż treść złożonego przez skarżącego oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej budzi wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Zdaniem Sądu deklarowany przez skarżącego poziom wydatków odbiega od realnych, przeciętnych kosztów utrzymania rodziny z małoletnim dzieckiem. W konsekwencji Sąd uznał, iż strona nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego zarzucił błędną ocenę sytuacji majątkowej strony. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 4.588 zł. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji trafnie podkreślił, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w sprawie przez stronę (art. 199 p.p.s.a.). Wyjaśnił także, że prawo pomocy, stanowiące odstępstwo od tej zasady, ma na celu zapewnienie prawa do sądu stronom, które z uwagi na stan majątkowy i finansowy nie mogą ich ponieść. Nie można zapominać, że koszty te pokrywane są wówczas z budżetu państwa. Przyznając prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych sąd winien zatem z jednej strony mieć na względzie, że wszelkie daniny mają charakter powszechny i każdy obywatel ma obowiązek ich ponoszenia z zachowaniem zasady równości, z drugiej zaś winien rozważyć, czy odmowa przyznania stronie zwolnienia od kosztów sądowych nie pozbawi jej zagwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu. Aby to ocenić, musi mieć niezbędne informacje dotyczące stanu finansowego i majątkowego, a w przypadku osoby fizycznej- także rodzinnego strony ubiegającej się o prawo pomocy. Wskazanie okoliczności, uzasadniających przyznanie pomocy państwa w pokryciu kosztów związanych z udziałem strony w postępowaniu sądowym należy do strony. Wynika to wprost z art. 246 § 1 p.p.s.a., w którym wskazując przesłanki przyznania prawa pomocy użyto (w odniesieniu do strony) zwrotu "gdy wykaże". Jednocześnie ustawodawca określił, że wykazanie przesłanek ma nastąpić w drodze oświadczenia (art. 252 § 1 p.p.s.a.), a gdy to okaże się niewystarczające dla sądu do oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy- poprzez jego uzupełnienie w zakresie wskazanym przez sąd i ewentualnie poparcie go dokumentami źródłowymi (art. 255 p.p.s.a.). Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Przytoczone przez stronę okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2012 r., II FPP 2/12, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższej powołanego przepisu wynika obowiązek wykazania przez stronę, że jej sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem strona ta powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności jej wniosku (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09). Ponadto, podkreślenia wymaga że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 61/04). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że zestawienie dochodów wnioskodawcy z jego wydatkami budzi uzasadnione wątpliwości co do ich prawdziwości. Zasadnie także Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w zestawieniu wydatków skarżący nie uwzględnił kosztów odzieży, a także chociażby kosztów podręczników szkolnych dla małoletniej córki, którą obejmuje, zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, obowiązek nauki do ukończenia 18 roku życia. Nawet jeżeli przyjęto by miesięczny poziom wydatków wskazanych przez skarżącego (żywność - 500 zł, lekarstwa i leczenie prywatne żony - około 210 zł miesięcznie, podatek rolny i od nieruchomości - 250 zł kwartalnie, KRUS - 770 zł kwartalnie, paliwo do samochodu 200 zł miesięcznie oraz inne koszty podane przez skarżącego w zestawieniu – k. 45) to uznać należałoby, że wydaje on min. 1600 zł miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem strony gospodarstwo rolne prowadzone przez skarżącego nie przynosi jakichkolwiek dochodów. W konsekwencji przyjąć należało, iż jedynym przychodem strony jest praca sezonowa w Holandii, za którą otrzymuje wraz z małżonką wynagrodzenie w wysokości 5.000 euro. Już z tego zestawienia widać dysproporcję pomiędzy przychodami a kosztami skarżącego, a zatem przyjąć należy, iż zasadnie Sąd pierwszej instancji poddał w wątpliwość źródło utrzymania rodziny skarżącego. Skarżący w istocie nie wykazał swojej pełnej sytuacji majątkowej i możliwości finansowych, a co za tym idzie nie wykazał on w sposób dostateczny, aby spełniał przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Reasumując, prawidłowo ustalając powyższe wątpliwości co do stanu majątkowego skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu trafnie stwierdził, że skarżący nie wykazał zasadności przyznania jemu prawa pomocy, do czego był zobowiązana w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W związku z przedstawionymi okolicznościami sprawy i po zapoznaniu się z aktami sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.