II FZ 640/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Aleksandra Wrzesińska – Nowacka po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. M. na punkt pierwszy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SAB/Wa 26/17 w przedmiocie umorzenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi K. M. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w przedmiocie rozpoznania zażalenia postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SAB/Wa 26/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi K. M. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w zakresie rozpoznania zażalenia. Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że w dniu 30 maja 2017 r. skarżący złożył skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w zakresie przekroczenia terminów do rozpoznania zażalenia na postanowienie z dnia 22 sierpnia 2016 r. Wójta Gminy J. w sprawie uznania za bezpodstawny zarzut prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 21 stycznia 2016 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie poinformowało, że sprawa niniejsza została zakończona postanowieniem z dnia 27 czerwca 2017 r. W zaskarżonym postanowieniu WSA w Warszawie podniósł, że po wniesieniu skargi na bezczynność, a przed jej rozpoznaniem przez Sąd, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wydało postanowienie z dnia 27 czerwca 2017 r. Tym samym, w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, gdy po wniesieniu skargi spełniającej wymogi formalne, a przed jej rozpoznaniem przez Sąd, organ dokonał czynności, której skarżący domagał się w treści skargi. Takie działanie organu Sąd określił autokontrolą, powołując się na treść art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.". W ocenie Sądu, w tej sytuacji postępowanie sądowe uznać należało za bezprzedmiotowe, bowiem jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie ze skargi na bezczynność organu bądź przewlekłe prowadzenie postępowania, organ administracji publicznej wyda akt lub podejmie czynność polegającą na zakończeniu postępowania, nie pozostaje on w bezczynności. Tym samym niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe. W zażaleniu wywiedzionym od ww. postanowienia skarżący zaskarżył je w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania wg norm przepisanych, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 149 § 1 pkt 3 oraz art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania pomimo istnienia podstaw do stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważyć, że nowelą z kwietnia 2015 r. art. 149 p.p.s.a. doznał istotnych zmian (na podstawie art. 1 pkt 40 lit. a ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z dnia 14 maja 2015 r.). Dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie kluczowe jest dodanie punktu 3 do § 1 tegoż przepisu. Stanowi on, że sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a, stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W literaturze podnosi się, że wprowadzeniem tej regulacji ustawodawca rozstrzygnął rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz spory w literaturze w zakresie kwestii, jakie działanie sąd winien podjąć przypadku, gdy - tak jak w niniejszej sprawie - w momencie wniesienia skargi na bezczynność była ona uzasadniona, jednakże przed dniem orzekania przez sąd organ przestał pozostawać w bezczynności, tj. wydał stosowną decyzję (akt) - tak np. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, (red.) T. Woś, 6. wydanie, Wolters Kluwer, Warszawa 2016 r., s. 876. oraz A. Kabat, Komentarz do art. 149 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, nr 498604). Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się w poglądem, że od dnia 15 sierpnia 2015 r. sąd administracyjny może w takiej sytuacji stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności (lub przewlekłego prowadzenia postępowania), bez zobowiązania organu do działań, o których mowa w punktach 1-2 art. 149 § 1 p.p.s.a. Wprowadzenie takiej możliwości może czynić zadość poczuciu sprawiedliwości strony postępowania administracyjnego, która w momencie wnoszenia skargi na bezczynność podejmuje uzasadnione działanie procesowe, które później, wskutek dokonania czynności od niej niezależnych (działanie organu), walor zasadności traci. Umorzenie postępowania, bez wzięcia pod rozwagę art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., czyniło zażalenie zasadnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny, ponownie rozpoznając sprawę, uwzględni przedstawioną interpretację omawianej regulacji prawnej. Dodatkowo zwrócić można uwagę, że w skardze inicjującej niniejsze postępowanie skarżący wnosił nie tylko o zobowiązanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego, ale i o dokonanie kontroli przewlekłości postępowania administracyjnego oraz zobowiązanie do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie, o orzeczenie czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenie organowi grzywny, a także o stwierdzenie przewlekłości postępowania oraz zasądzenie kosztów. W stosownym zakresie - w ramach wyznaczonych granicami niniejszej sprawy - Sąd winien jakkolwiek odnieść się do tych wniosków. Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 tej ustawy, postanowił jak w sentencji. Końcowo należy wyjaśnić, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. przyznają stronie prawo do zwrotu kosztów w postępowaniu kasacyjnym wszczętym skargą kasacyjną od orzeczenia Sądu pierwszej instancji oddalającego lub uwzględniającego skargę. Tylko w tych przypadkach Naczelny Sąd Administracyjny jest obowiązany do zamieszczenia z urzędu w orzeczeniu rozstrzygnięcia o kosztach (art. 209 p.p.s.a.).