II FZ 599/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. P. L. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 86/14 w sprawie ze skargi J. P. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 11 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

1. Postanowieniem z dnia 29 maja 2015 r., VIII SA/Wa 86/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. P. L. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, w sprawie ze skargi skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 11 września 2013 r. o nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Warszawie podał, że wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu skarżący wystąpił ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na ww. postanowienie Dyrektora IS. Uzasadniając wniosek wskazał na podobne okoliczności faktyczne, o których mowa w pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 5 lutego 2014 r. Podniósł, że obecnie znajduje się w trudnej sytuacji życiowej spowodowanej złym stanem psychofizycznym oraz ciągłą walką o uniknięcie bankructwa i upadłości jednoosobowej działalności gospodarczej. Oświadczył, że nie osiąga żadnych dochodów. Prowadzona jednoosobowa działalność gospodarcza przynosi straty. Na jego utrzymaniu pozostaje żona oraz małoletni syn. Jako posiadany majątek wskazał współwłasność (udział) w zabudowanej nieruchomości o powierzchni 112 m² oraz w nieruchomości rolnej o powierzchni 2,58 ha. Posiada też kredyty: firmowy i prywatny. Skarżący nie posiada środków finansowych na bieżące utrzymanie. Wyjaśnił, że w 2012 r. uległ wypadkowi w pracy (u poprzedniego pracodawcy) i do chwili obecnej trwają spory sądowe w tej sprawie. Od czasu wypadku sytuacja skarżącego uległa pogorszeniu, także z powodu stanu zdrowia. 2.2. Odpowiadając na wezwanie Sądu pierwszej instancji, wystosowane w trybie art. 255 p.p.s.a., skarżący wyjaśnił, że aktualnie jego matka nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Oświadczył, że żona "najprawdopodobniej" otrzyma zasiłek z tytułu urodzenia dziecka, jednak nie zna jego wysokości. Do pisma załączył kopie faktur za energię oraz wygenerowane elektronicznie wyciągi z rachunku bankowego (A., B.). 2.3. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2015 r. Referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. 2.4. W dniu 18 lutego 2015 r. skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od ww. postanowienia Referendarza sądowego WSA w Warszawie. W uzasadnieniu powtórzył, że nie posiada środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Samodzielnie nie jest też w stanie zapewnić sobie należytej obrony swoich interesów, zgodnie z przekazanym do Sądu pierwszej instancji materiałem źródłowym. Zawiesił dotychczas prowadzoną działalność gospodarczą. Wyjaśnił, że załączone uprzednio żądane wyciągi z rachunków bankowych nie zawierają historii operacji, gdyż takie nie miały miejsca. Przedstawił okoliczności dotyczące zaciągnięcia kredytów bankowych. Dodał, że obecnie na utrzymanie swojej rodziny zmuszony jest zaciągać kolejne pożyczki u znajomych. Nie posiada żadnych oszczędności i poszukuje pracy. 2.5. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2015 r. WSA w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, argumentując podobnie jak w postanowieniu Referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 20 stycznia 2015 r. 2.6. Na skutek zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 maja 2015 r., II FZ 341/15, uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W związku z tym sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu została ponownie rozpoznania przez WSA w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 maja 2015 r. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (Sądu pierwszej instancji): Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na obecnym etapie postępowania na koszty sądowe składa się wpis sądowy w kwocie 100 zł, który skarżący uiścił. Skarżący nie przedłożył zeznania podatkowego za 2013 r., z którego wynikałby przychód z działalności gospodarczej, który jest miarodajny dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego – przedsiębiorcy. Skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych (operacji na nich dokonanych) tylko wydruki ze stanami sald na poszczególnych rachunkach, nie wskazał również źródeł utrzymania. Powyższe skutkowało uznaniem, że skarżący nie wyjaśnił, jaka jest jego rzeczywista sytuacja majątkowa. W ocenie Sądu pierwszej instancji, skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, to w jej interesie leży przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej w pełnym zakresie. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżący nie przedstawił pełnej informacji dotyczącej swej sytuacji finansowej, wobec czego niemożliwym uczynił weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku środków finansowych, z których mógłby pokryć należności sądowe. W konsekwencji skarżący nie udowodnił, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. 4. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Warszawie, skarżący zaskarżył je "wobec nieprawidłowości w ustalaniu i ustanawianiu decyzyjności Postanowienia z dnia 26.06.2015 r. wobec Postanowienia z dnia 27.02.2015 r. wobec trudnej sytuacji życiowej, materialnej i rodzinnej skarżącego oraz wobec nieprawidłowości i naruszeń Postępowania Organów Administracji Państwowej ZUS i Dyrektora Izby Skarbowej" (pisownia oryginalna). Uzasadniając zażalenie skarżący podniósł, że (dalej pisownia oryginalna skarżącego): (1) "załączył Wyciągi bankowe Banku A. kart szt. 4 (zarówno jeśli chodzi o konto prywatne na którym nic nie robił od samego początku, miałem je przypisane do konta firmowego) oraz wyciągi bankowe B. Bank szt. 6, oraz zaświadczenie z US o dochodzie członka rodziny za rok 2013 r. z dnia 09.01.2015 r.", (2) "strona skarżąca posiadała dwa kredyty firmowe i dwa kredyty prywatne (wszystkie są aktualnie w egzekucji komorniczej), odnosząc się co do jednej egzekucji została ona umorzona z powodu braku możliwości ściągnięcia należności egzekwowanej", (3) żona skarżącego "otrzymała zasiłek becikowe i becikowe drugie z uwagi na niskie dochody nas obojga za 2013 r."; skarżący oświadczył: "Między innymi po to posiadałem Zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o dochodzie członka rodziny za rok 2013 r. z dnia 09.01.2015 r."; (3) skarżący stwierdził: "Naczelny Sądzie Administracyjny nie wnioskującego wina, że wyciągi generowane elektronicznie są nieczytelne. Jeśli chciałbym aby były uwierzytelnione przez bank musiałbym zapłacić gotówką w granicach 200 zł. za wyciągi, co jest dwukrotnością kwoty o jaką wnoszę o zwolnienie tj. od wpisu od skargi. Naczelny Sądzie Administracyjny ponawiam wyjaśnienie, że wyciągi z powyższych rachunków bankowych nie zawierają historii operacji ponieważ takie nie miały miejsca, to znaczy nie było wpływów na konto (dodam, że od roku). Logicznie rzecz ujmując jeśli nie było wpływów to i nie będzie wypływów, a bilans jaki widnieje to zaległe opłaty w prowadzeniu konta itp."; (4) "w dniach po złożeniu zażalenia na 27 lutego 2015r. strona podjęła pracę w firmie ubezpieczeniowej. W poszukiwaniu pracy znalazła firmę, w której oferta o pracę była wiążąca tylko w przypadku samozatrudnienia ale z gwarancją stałego wynagrodzenia podstawowego oraz premii sprzedażowej. W związku z powyższym odwiesiłem działalność gospodarczą i pożyczyłem pieniądze od znajomego by mieć na paliwo do samochodu (praca w terenie - dojazd do klientów). W dniu wypłaty okazało się, że firma nie zapłaci podstawowej kwoty stałej wynagrodzenia. Zaprzestałem pracy i pozostałem bez środków do życia (zarówno ja jak i moja rodzina) i z kolejnym długiem. Aktualnie sprawę podaje do Sądu Pracy, ponieważ mimo, iż pisałem do firmy o rozliczenie mojej wykonanej pracy, nie otrzymałem wynagrodzenia. Moja sytuacja finansowa została jeszcze bardziej nadwyrężona. Nadal poszukuje pracy, której nie ma na Polskim rynku Pracy. Większość ofert to umowy śmieciowe bez stałego wynagrodzenia miesięcznego lub płatnych za godzinę, co powoduję moje większe obawy przed powtórką z niesolidną firmą, której byłem przez krótki okres reprezentantem"; (5) skarżący oświadczył, że jego "firma utraciła płynność finansową z uwagi na działania w złej wierze byłych pracowników, sprawy toczą się w Sądach Rejonowych, Okręgowych zarówno cywilnych, karnych jak i sądach pracy. Częściowo również pewne sprawy zostały złożone do Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Prokuratora Generalnego. Firma jest zawieszona z uwagi na brak racji bytu. Ja sam nie mam na dzień dzisiejszy żadnych perspektyw"; (6) skarżący podniósł: "w dniu 9.11,2014 r. urodził mi się syn a stan mojej żony po porodzie byl bardzo zmienny, powodujący że przebywała dłużej w szpitalu (miała między innymi transfuzję kiwi oraz ponowne cięcie rany po cięciu cesarskim) w tej chwili musi stawiać się na kontrole co określony czas. Ma częste bóle brzucha. Środki finansowe na utrzymanie codziennego bytu są to środki jakie uda mi się dorobić, bez żadnych perspektyw na jakieś stałe zatrudnienie, dorabiam w pracach sadowniczych, czasem wykonam jakąś pracę ogrodniczą. Kwoty te przeznaczam na bieżące utrzymanie czyli najedzenie". Skarżący podniósł także, że sam ma problemy zdrowotne, a na poparcie swoich twierdzeń przedłożył wraz z zażaleniem kopię dokumentacji lekarskiej (k. 196-205 akt sądowych) oraz kopie zeznania podatkowego PIT-36 za 2013 r. (k. 206-209 akt sądowych). Ponadto, skarżący sformułował w zażaleniu wnioski o wystąpienie z "pytaniem prejudycjalnym" w jego sprawie do Sądu Najwyższego, Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Trybunału Prawa Człowieka. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy, zatem podlega uwzględnieniu, a zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie – jako niezgodne z prawem – polega uchyleniu. Prawidłowo skarżący zarzucił w zażaleniu Sądowi pierwszej instancji przeprowadzenie nieprawidłowej oceny dokumentów źródłowych, które przedłożył w odpowiedzi na wezwanie z dnia 10 grudnia 2014 r. (k. 124 akt sądowych). 5.2. W myśl art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć – na wezwanie w zakreślonym terminie - dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 1 p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zawarte w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. 5.3. W rozpoznawanej sprawie w odpowiedzi na ww. wezwanie skarżący przedłożył m.in. wydruki z bankowości elektronicznej o niskiej jakości druku, które jednak możliwe są do odczytania i oceny (por. k. 133-136, 138-143 akt sądowych). Analizując ww. dokumenty źródłowe WSA w Warszawie doszedł do wniosku, że skarżący "nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych (operacji na nich dokonanych) tylko wydruki ze stanami sald na poszczególnych rachunkach" (k. 182 akt sądowych). Ocena ta nie jest prawidłowa, bowiem przedłożone przez skarżącego wydruki z bankowości elektronicznej dokumentują odznaczenie polecenia "pokaż operacje", określenie przez generującego wyciąg okresu zobrazowania operacji, tj. od 12 września 2014 r. do 12 stycznia 2015 r. oraz adnotację na końcu wyciągu "Brak operacji" (tak w przypadku wydruków z systemu Banku A. - k. 135-136), a także adnotację "Brak wyciągów w okresie 12-09-2014 do 12-01-2015" (tak w przypadku wydruku z systemu B. – k. 139 akt sądowych). Wskazana treść ww. dokumentów źródłowych uprawdopodabnia twierdzenie skarżącego o braku operacji na rachunkach bankowych w okresie wskazanym w ww. wezwaniu WSA w Warszawie. Wbrew ocenie Sądu pierwszej instancji, skarżący złożył oświadczenie o źródłach utrzymania, wskazując na świadczenie socjalne otrzymywane na dziecko (tzw. "becikowe"), zaciągnięte kredyty oraz pożyczki od osób prywatnych (por. oświadczenie skarżącego – k. 126; sprzeciw – k. 154-155 akt sądowych). Ponadto w zażaleniu skarżący wskazał na okoliczność dorywczych prac w ogrodnictwie i sadownictwie. Przedłożona przez skarżącego kopia zaznania podatkowego za 2013 r. PIT-36 także uprawdopodabnia jego twierdzenie o braku przychodów z działalności gospodarczej. 5.4. Reasumując, całokształt okoliczności udokumentowanych w aktach sprawy uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia WSA w Warszawie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, tak aby Sąd pierwszej instancji mógł ocenić dokumenty źródłowe przedłożone wraz z rozpoznanym zażaleniem. Jeżeli WSA w Warszawie oceni jako wątpliwe twierdzenia skarżącego co do źródeł utrzymania, zawieszenia działalności gospodarczej, bezrobocia oraz tego, że to on jest właścicielem rachunków bankowych, których ww. wyciągi z bankowości elektronicznej przedłożono do akt sprawy, to nie ma przeszkód dla zastosowania art. 255 p.p.s.a. i zobowiązania skarżącego do usunięcia ewentualnych wątpliwości Sądu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien także uwzględnić, że część dokumentów źródłowych uległa już dezaktualizacji, a ponownie rozpoznając sprawę należy odnieść koszty sądowe do aktualnych możliwości finansowych skarżącego. 5.5. Uwzględniając rezultaty powyższej przedstawionej analizy dokumentów źródłowych, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wyłoniło się żadne zagadnienie prawne, które uzasadniałoby skierowanie pytania prejudycjalnego do innego sądu.