II FZ 568/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, , , po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1107/14 w sprawie ze skargi W. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 27 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 17 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1107/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił W. G. (dalej "skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że mimo szczegółowego wezwania skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących sytuację finansową jego i żony. Wyjaśnił tylko, że sytuacja rodzinna uległa zmianie. Ponadto podał fakty, które nie zostały poparte dokumentami – alimenty na rzecz żony, prowadzona wobec niego egzekucja ze świadczenia emerytalnego, wydatki miesięczne. Wskazane twierdzenia wzajemnie się wykluczały. W jednym zdaniu skarżący stwierdził, że płaci żonie alimenty a w dalszej części, że żona spłaca za niego kredyt. Ponadto skarżący wyjaśnił, iż żona odmówiła mu informacji na temat swojej sytuacji finansowej i pozostają oni w rozdzielności majątkowej. Tymczasem zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodziny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej: "k.r.o.") małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych. Rozdzielność majątkowa małżonków odnosi się, w świetle przepisów prawa rodzinnego do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Wiarygodność twierdzeń skarżącego podważał również fakt, iż z jednej strony wskazywał on, że opłaca podatek od nieruchomości, deklarując równocześnie, że żadnych nieruchomości nie posiada. Końcowo Sąd podkreślił, że skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, dlaczego nie jest w stanie przesłać dokumentów dotyczących jego osoby, takich jak np. zeznanie podatkowe za 2013 r. czy potwierdzenie przekazania skarżącemu emerytury. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wskazał, że nie ma środków na dokonanie opłat sądowych i nie ukrywa żadnych składników majątkowych gdyż takowych nie posiada. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a.") osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. W tym celu strona powinna złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o swoim stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, co też uczynił. Powołane we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, przy czym to do Sądu, kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie, zgodził się z sądem pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na udzielenie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postępowanie skarżącego uniemożliwiło wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego samego, jak również żony rzeczywistej sytuacji majątkowej. Należy podzielić zdanie sądu pierwszej instancji, który ocenił, że małżonkowie, między którymi istnieje rozdzielność majątkowa, są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11. Podkreślenia wymaga fakt, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwoty na finansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak słusznie zauważył sąd pierwszej instancji, skarżący nie spełnia powyższych warunków, dlatego też sąd nie mógł przyznać mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Reasumując, wobec niestwierdzenia aby Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył prawo zaskarżonym postanowieniem, należało zażalenie oddalić, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.