II FZ 473/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Rz 1150/13 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 18 października 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek G. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że oświadczenie skarżącego złożone w związku z ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy, w zestawieniu z aktami sprawy, dodatkowymi informacjami, doświadczeniem życiowym i zasadami logiki, pozostaje niewiarygodne. Wątpliwości co do jego prawdziwości nasuwają się po analizie zadeklarowanych dochodów gospodarstwa domowego skarżącego, którymi są świadczenia z ubezpieczenia społecznego jego rodziców w konfrontacji z podanymi przez skarżącego wydatkami na utrzymanie. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. "Zdaniem Skarżącego fakt, iż nie jest w stanie ponieść kosztów bez koniecznego utrzymania siebie został udowodniony.". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie stwierdził, że nie jest ono zasadne. Przede wszystkim podkreślić należy, że oceny sytuacji materialnej skarżącego Sąd pierwszej instancji dokonał w oparciu o dokumenty nadesłane przez niego i tylko na podstawie tych materiałów, które przedłożone zostały do akt sprawy Sąd mógł rozstrzygnąć w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Do wnioskodawcy należało zatem przekonanie Sądu, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy wniesionym na urzędowym formularzu są wiarygodne i w konsekwencji zwolnienie od obowiązku poniesienia kosztów sądowych w pełnej wysokości jest zasadne. Tymczasem z dokumentów przesłanych przez Skarżącego do dyspozycji Sądu pierwszej instancji wynikało, że okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i wskazując na te okoliczności Sąd wykazał, dlaczego takiej wiarygodności przedstawionym faktom odmówił. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Sąd wskazał przy tym na treść formularza PPF w którym skarżący zadeklarował dochody łącznie na kwotę 3070 zł (renta ojca – 1270 zł, zasiłek przedemerytalny matki – 1800 zł), wydatki określił na kwotę 1500 zł, przy czym z treści formularza wynika, że łącznie są to wydatki w kwocie 2.146 zł. Natomiast składając na wezwanie dodatkowe oświadczenie w sprawie sytuacji majątkowej, koszty utrzymania określił na kwotę przewyższającą dochody, tj. 3.685,15 zł, co wskazuje na inne, nie wymienione dotychczas źródła dochodów gospodarstwa domowego skarżącego. Z kolei na podstawie przesłanych deklaracji podatkowych Sąd wywiódł, że małżonkowie osiągnęli przychody ze źródła, jakim jest m.in. stosunek pracy (31.899,12 zł i 8.250,00 zł przychodu). Skarżący nie nadesłał także zeznań podatkowych rodziców, a jedynie kserokopie PIT-40A za 2012r. ojca (17.512,14 zł przychodu) i za 2011 r. matki (10.328,76 zł przychodu), co wzbudza wątpliwości co do wysokości zadeklarowanego dochodu gospodarstwa domowego skarżącego. Słusznie również Sąd pierwszej instancji uznał, że oświadczenia o nie posiadaniu rachunków bankowych przez skarżącego, jego żonę i rodziców, nie są wiarygodne ponieważ skarżący przedłożył potwierdzenia przelewu z rachunku bankowego matki w jednym miesiącu na kwotę 1080 zł. Płatności dotyczące skarżącego (opłaty za energię elektryczną, gaz itp.) dokonywane są za pośrednictwem rachunków bankowych, których właścicielem jest M. P. (matka skarżącego), czego skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił. Ponadto skarżący nie wyjaśnił czy spółka funkcjonuje (przedłożył "zerowy" CIT-8 za 2012 r.), co jest ewentualną przyczyną zaprzestania jej dotychczasowej działalności, skoro zajmowała się jak wynika z akt sprawy handlem hurtowym artykułami spożywczymi i alkoholami, posiadała nieruchomości, urządzenia techniczne i maszyny, środki transportowe, wyposażenie, a on sam posiada w niej udziały o wartości 1.000.000 zł i pełni funkcję wiceprezesa jej zarządu. W postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie jest wystarczające powołanie się na trudną sytuację materialną, lecz tego rodzaju oświadczenia należy w sposób wiarygodny udokumentować. O tym, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, świadczy treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Owe wykazanie polegać, więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. W tym celu winien on złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada, więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to, bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Osoba fizyczna we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna zawrzeć oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, ale także – między innymi – dokładne dane o stanie rodzinnym. Dopiero, bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Z uwagi na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i wskazując na te okoliczności wykazał, dlaczego takiej wiarygodności przedstawionym faktom odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.