II FZ 309/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. Sp. z o.o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Go 548/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Z. Sp. z o.o. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 4 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia wierzytelności spod egzekucji postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 18 listopada 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił skargę Z. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z 4 lipca 2014 r. odmawiające zwolnienia z egzekucji zajętego prawa majątkowego. Do skargi kasacyjnej wniesionej od ww. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., skarżąca Spółka dołączyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w którym podała, że nie ma środków pieniężnych i nie jest w stanie sfinansować kosztów sadowych. Wykazała, że organ egzekucyjny zajął jej wierzytelności oraz że spółkę obciążają liczne długi wobec kontrahentów, pracowników oraz zaległości podatkowe i z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, spółka nie posiada środków trwałych, a jej zysk bilansowy za 2013 rok wyniósł 98.445,68 zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy o ujemnym saldzie. W odpowiedzi na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej: P.p.s.a., skarżąca Spółka przedłożyła deklaracje dla podatku od towarów i usług spółka od lipca do grudnia 2014r., w których zadeklarowała sprzedaż towarów i usług o łącznej wartości netto 42.808 zł oraz nabycie towarów i usług o łącznej wartości netto 40.759 zł, a także bilans i rachunek zysków i strat za 2013 rok. Jednocześnie oświadczyła, że Spółka nie korzysta z żadnych przedmiotów na podstawie umów leasingu. Referendarz sądowy postanowieniem z 10 lutego 2015r. odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. Na skutek wniesionego sprzeciwu sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, który zaskarżonym postanowieniem odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd administracyjny pierwszej instancji wskazał, że skarżąca Spółka w 2013 roku wykazała zysk bilansowy w wysokości 98.445,68 zł. W 2014 roku, pomimo deklarowanych problemów finansowych nadal prowadził działalność. Skarżąca Spółka nie przedłożyła rocznych zeznań podatkowych za 2013 i 2014 rok czy chociażby zestawienia wartości przychodów i kosztów ich uzyskania za ostatnie 6 miesięcy, co w dalszym ciągu uniemożliwia dokonanie pełnych i wyczerpujących ustaleń dotyczących jej aktualnej sytuacji majątkowej. Powyższe postanowienie Spółka zaskarżyła zażaleniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10) z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 §1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, Sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów (por. art. 255 P.p.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania od okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej. Nieudzielanie przez skarżącą spółkę wskazanych w wezwaniu informacji, uniemożliwiało Sądowi pierwszej instancji przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Skarżąca, uchylając się od przedstawienia precyzyjnych informacji w omawianym zakresie, w istocie uniemożliwiła Sądowi poczynienie niezbędnych ustaleń faktycznych w sprawie. Nie sposób przyjąć, że Sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału skarżącej spółki w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że wnioskodawca od kilku lat prowadzi działalność gospodarczą, mimo iż wykazuje straty bilansowe. Zgodnie z logiką i doświadczeniem życiowym Skarżąca musi zatem dysponować środkami umożliwiającymi prowadzenie bieżącej działalności. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że to na spółce spoczywał obowiązek udowodnienia, że jej sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, strona powyższego obowiązku nie dopełniła, co daje podstawę do oceny rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji jako zgodnego z prawem. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.