I FZ 309/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 9 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. sp. z o.o. z/s w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 226/13 w zakresie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z/s w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 21 listopada 2014 r. nr [....] w przedmiocie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do grudnia 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 28 kwietnia 2015 r., I SA/Gd 226/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił M. sp. z o.o. z siedzibą w G. przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej, stosownie do art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa). Jak wywiedziono w motywach orzeczenia, pismem z 25 września 2013 r. radca prawny P. P. jako pełnomocnik spółki, złożyła skargę kasacyjną na podstawie udzielonego jej pełnomocnictwa do działania przed sądami administracyjnymi. W dniu 21 lipca 2014 r. do Sądu złożono pełnomocnictwo z 15 lipca 2014 r., uprawniające radcę prawnego A. D. do wniesienia zażalenia na postanowienie WSA w Gdańsku z 26 czerwca 2014 r. oraz do reprezentowania spółki przed NSA w związku z postępowaniem wywołanym tym zażaleniem. W związku z treścią orzeczenia NSA z 15 października 2014 r., Sąd postanowieniem z 18 listopada 2014 r. przywrócił skarżącej termin do złożenia skargi kasacyjnej. W celu usunięcia dostrzeżonych braków formalnych skargi kasacyjnej, zarządzeniem z 11 grudnia 2014 r. wezwano radcę prawnego P. P. do złożenia dokumentu, z którego wynikałoby umocowanie I. R. do podpisania pełnomocnictwa (KRS). W odpowiedzi na powyższe wezwanie, radca prawny P. P. załączając wypowiedzenie pełnomocnictwa z 10 lipca 2014 r. wyjaśniła, że spółka wypowiedziała jej wszelkie udzielone pełnomocnictwa. Wobec powyższego ponowiono wezwanie, kierując korespondencję na adres skarżącej spółki; wezwanie doręczono skarżącej 19 stycznia 2015 r. Pismem nadanym 16 lutego 2015 r. radca prawny A. D. złożył wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi kasacyjnej, jednocześnie załączając żądany odpis z KRS. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd błędnie doręczył wezwanie na adres skarżącej spółki, gdy w sprawie został umocowany pełnomocnik; tym samym nie doszło do skutecznego doręczenia wezwania. Odnosząc się do tych okoliczności Sąd wyjaśnił, że skoro radca prawny A. D. został upoważniony jedynie do reprezentowania spółki w postępowaniu wywołanym zażaleniem, to nie można przyjąć, że został on upoważniony również do innych czynności, w tym do czynności związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej. Pełnomocnictwo ogólne zostało złożone dopiero w dniu 24 marca 2015 r., natomiast w dniu kierowania wezwania do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej, tj. 9 stycznia 2015 r., brak było w aktach sprawy dokumentu pełnomocnictwa, z którego wynikałoby umocowanie ww. pełnomocnika do działania również w związku ze złożoną skargą kasacyjną. Stąd też prawidłowo wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej skierowano do spółki. Z kolei złożenie odpisu KRS po terminie nie wynikało z przyczyn od niej niezależnych, co wyklucza przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej. W zażaleniu na powyższe postanowienie wniesiono o uchylenie tegoż orzeczenia i przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi kasacyjnej, a ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wnioski powyższe oparto na zarzutach naruszenia: - art. 86 § 1 w zw. z art. 67 § 5, art. 49 § 1 oraz art. 175 § 1 Ppsa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i odmowę przywrócenia terminu na skutek uznania, że nieuzupełnienie braku formalnego skargi kasacyjnej przez skarżącą było zawinione, podczas gdy spółka pozostawała w usprawiedliwionym przekonaniu, że wezwanie do uzupełnienia braku formalnego nie mogło zostać jej prawidłowo doręczone w związku z wynikającym z przepisów Ppsa przymusem adwokackim w postępowaniu kasacyjnym, w związku z czym wezwanie to nie mogło być skierowane bezpośrednio do strony z pominięciem zawodowego pełnomocnika, - art. 8 w zw. z art. 7, art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 77 ust. 2 Konstytucji poprzez wydanie orzeczenia zamykającego skarżącej drogę do dochodzenia przysługujących jej praw przed sądem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Strona nie kwestionuje na obecnym etapie postępowania ustalenia, że pełnomocnictwo udzielone 15 lipca 2014 r. radcy prawnemu A. D. nie upoważniało go do działania w imieniu skarżącej w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi kasacyjnej. Argumentuje natomiast, że wezwanie do uzupełniania ww. braku formalnego nie mogło zostać skierowane bezpośrednio do spółki; w pierwszym rzędzie należało ustalić, kto jest aktualnym pełnomocnikiem strony skarżącej i wezwać tegoż pełnomocnika do uzupełnienia wskazanego braku. Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić. Przede wszystkim wbrew przekonaniu pełnomocnika skarżącej, obowiązku takiego nie można wywieść z art. 175 Ppsa. Nie jest zwłaszcza tak, że "skargą kasacyjną jest zarówno sam dokument zawierający tekst skargi, jak i inne dokumenty, które zostały do niego załączone (lub powinny były zostać załączone), tj. takie, bez których nie można nadać prawidłowego biegu skardze kasacyjnej" (s. 3 zażalenia). Nie sposób w tym zakresie stawiać znaku równości między pismem procesowym strony (środkiem odwoławczym), którym jest skarga kasacyjna (art. 173 § 1 Ppsa), a dokumentem sądowym (KRS) wykazującym umocowanie piastuna organu do działania w imieniu spółki w postępowaniu sądowoadministracyjnym, o którym mowa w art. 29 Ppsa. Trudno też rozciągać tzw. przymus adwokacki, polegający na obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przez jeden z profesjonalnych podmiotów wymienionych w art. 175 Ppsa, na całość postępowania kasacyjnego. Przeciwnie, "artykuł 175 mówi wyłącznie o sporządzeniu skargi kasacyjnej, podobnie jak w postępowaniu cywilnym obowiązujący w okresie od dnia 1 lipca 2000 r. do dnia 4 lutego 2005 r. art. 3932 § 1 k.p.c. O ile jednak w kodeksie postępowania cywilnego znajdował się dodatkowy przepis art. 3939 § 11, który stanowił, że również na rozprawie lub na posiedzeniu wyznaczonym dla rozpoznania zagadnienia prawnego strona może działać tylko przez adwokata lub radcę prawnego, o tyle w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma analogicznego uregulowania. Oznacza to, że jeśli skargę kasacyjną sporządził jeden z podmiotów wymienionych w art. 175, to na rozprawie lub na posiedzeniu strona może działać sama"; co więcej, "od sporządzenia skargi kasacyjnej należy odróżnić jej wniesienie. Skoro przymus adwokacki dotyczy tylko sporządzenia skargi kasacyjnej, to taka skarga – sporządzona przez jedną z osób wymienionych w art. 175 – może być wniesiona przez samą stronę na podstawie art. 173 § 2" (B. Dauter, B. Gruszczyński, Komentarz do art.175 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Lex el./2013). A fortiori, jeżeli skarga kasacyjna została sporządzona (napisana i podpisana) przez profesjonalnego pełnomocnika, jej usuwalne braki, takie zwłaszcza jak dokument, o którym mowa w art. 29 Ppsa, mogą być uzupełnione przez stronę samodzielnie. Skoro więc Sąd ustalił, że w styczniu br. (k. 300-304 akt sądowych) strona nie posiadała umocowanego w postępowaniu kasacyjnym profesjonalnego zastępcy (stosowne pełnomocnictwo w tym zakresie złożono dopiero w dniu 24 marca 2015 r.), to mógł wezwać bezpośrednio spółkę do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej. Nawiasem mówiąc zaś, działanie to i tak wynikało z przychylnej dla strony interpretacji art. 42 § 1 w zw. z art. 67 § 5 oraz art. 70 § 1 i § 2 zdanie pierwsze in fine Ppsa. Spółka zaniedbała bowiem także obowiązek powiadomienia Sądu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, co przy restrykcyjnej interpretacji ww. przepisów (w szczególności w przypadku przyjęcia, że art. 70 § 2 Ppsa dotyczy tylko sytuacji doręczenia zastępczego – zwrotu przesyłki do sądu) mogło skutkować uznaniem doręczenia dokonanego na rzecz radcy prawnego P. P. za skuteczne. Nie nasuwa w związku z powyższym wątpliwości ustalenie o uchybieniu terminowi do uzupełnienia ww. braku skargi kasacyjnej (wezwanie doręczono skutecznie 19 stycznia 2015 r., a dokument KRS wysłano 16 lutego br.). Akcentowana natomiast przez spółkę okoliczność, że pozostawała w "przeświadczeniu, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych zostało jej doręczone w sposób wadliwy", gdyż "winno zostać doręczone pełnomocnikowi" (s. 3 in fine zażalenia) nie stanowi obiektywnej, tj. niezależnej od skarżącej (niemożliwej do przezwyciężenia, przy dochowaniu należytej staranności) przesłanki uchybienia terminu, czego wymaga zgodnie z ugruntowaną wykładnią art. 86 § 1 Ppsa (por. np. post. NSA z 13 września 2012 r., II FZ 689/12, CBOSA). W tym stanie rzeczy nie mogą też odnieść pożądanego rezultatu zarzuty pozbawienia strony konstytucyjnego prawa do rozpoznania sprawy w dwóch instancjach sądowych. W szczególności jawność treści Krajowego Rejestru Sądowego, na którą powołuje się skarżąca (s. 4 zażalenia), nie zwalnia strony z obowiązku realizacji dyspozycji art. 29 Ppsa. Prawo "do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji" (art. 78 Konstytucji) nie ma zaś charakteru bezwzględnego – wyjątki w tym zakresie może określać ustawa. Wskazać więc należy zwłaszcza na art. 85 Ppsa, zgodnie z którym, "czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna." W niniejszym przypadku strona sama pozbawiła się możliwości kwestionowania wyroku Sądu pierwszej instancji poprzez zawinione uchybienie terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji postanowienia, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.