II FZ 199/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. S.A. w likwidacji z siedzibą w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 620/13 w przedmiocie odmowy zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 października 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi D. S.A. w likwidacji z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 14 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych za 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Wr 620/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 października 2013 r. sygn. akt I SA/Wr 620/13 odmawiającego przyznania D. S.A. w likwidacji z/s w C. (dalej jako "Spółka") prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, w sprawie ze skargi Spółki na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 14 lutego 2013 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych za 2010 r. Przedstawiając w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Spółka w treści skargi wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Zgodnie z oświadczeniem, wysokość kapitału zakładowego majątku lub środków finansowych Spółki wynosi 4 619 096 zł, wartość środków trwałych 0 zł, a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy 678 006 zł. Salda na rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiły 59 138,58 zł, (-) 52,02 zł i 10 653,37 euro. Postanowieniem z dnia 7 października 2013 r. Sąd pierwszej instancji odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 9 stycznia 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Spółki na to postanowienie. Po oddaleniu skargi przez Sąd pierwszej instancji wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2014 r., Spółka wniosła skargę kasacyjną, w której ponowiła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W formularzu Spółka podała, że wnosi o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że z uwagi na zaprzestanie działalności nie posiada środków finansowych. Oświadczyła, że wysokość kapitału Spółki wynosi 3 929 477,65 zł, wartość środków trwałych 273 819,07 zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy (2012) 673 884,62 zł. Podała, że stan kont na trzech rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 1 154,66 zł, 8,84 euro i 394,97 zł. W odpowiedzi na wezwanie Spółka przedłożyła dokumenty, z których wynika, że na koniec 2013 r. kapitał własny Spółki wynosił 3 929 477,65 zł, zobowiązania krótkoterminowe - 506 293,08 zł, zaś należności krótkoterminowe - 4 041 995,61 zł. Z przedłożonych zeznań podatkowych wynika, że w 2013 r. Spółka osiągnęła przychód netto 6 878 214,38 zł i stratę - 673 884,62 zł. Ponadto do sierpnia 2014 r. Spółka nie odnotowała przychodu, a strata wyniosła 774 693,99 zł. Natomiast wartość środków pieniężnych w kasie i na rachunkach wynosiła 163 595,46 zł. Zgodnie z deklaracjami VAT-7 za czerwiec, lipiec i sierpień 2014 r. Spółka nabyła towary i usługi odpowiednio za 4 905 zł, 3 439 zł i 3 267 zł. W czerwcu dodatkowo zdeklarowano eksport towarów za kwotę 6 130 zł. Na rachunkach bankowych prowadzonych w PLN za miesiące od czerwca do sierpnia 2014 r. odnotowane zostały wpłaty z tytułu zwrotu podatku VAT, wpłaty ze strony kontrahentów Spółki, przelewy na rzecz Kancelarii Radcy Prawnego (1 845 zł i 2 214,49 zł) oraz wpłaty i obciążenia związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Saldo na koniec sierpnia wynosiło 394,97 zł i 1 154,66 zł. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, po pierwsze, że wpis od skargi kasacyjnej w sprawie wynosi 100 zł, po drugie, że w treści skargi kasacyjnej został wskazany inny zakres prawa pomocy aniżeli na urzędowym formularzu. Ze względu jednak na fakt, że w zakresie sporządzenia skargi kasacyjnej obowiązuje przymus adwokacko-radcowski, Sąd uznał, że rzeczywistą intencją Spółki było uzyskanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym także ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przywołując treść art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Sąd wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 7 października 2013 r. Sąd odmówił przyznania Spółce prawa pomocy, rozstrzygnięcie kolejnego wniosku w tym samym przedmiocie wymagało rozważenia, czy sytuacja majątkowa Spółki uległa zmianie (pogorszeniu) w stosunku do ustalonej przez Sąd przy rozpoznaniu poprzedniego wniosku, w myśl art. 165 P.p.s.a. Rozpatrując po raz pierwszy wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy, Sąd zauważył bowiem, że z oświadczenia majątkowego wynika, że posiada ona na rachunkach bankowych środki finansowe w wysokości 59 138,58 zł i 10 653,37 euro. W rezultacie Sąd uznał, że ocena sytuacji Spółki w powiązaniu z przedłożoną dokumentacją nie dała podstawy do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W treści zaś swojego kolejnego wniosku Spółka podała, że z uwagi na zaprzestanie działalności nie posiada środków finansowych. Z danych podanych na urzędowym formularzu wynika zaś, że wartość środków trwałych wzrosła z 0 zł do 273 819,07 zł. Nadal jednak Spółka posiada na rachunku bankowym środki pieniężne. Z dokumentów nadesłanych na wezwanie nie wynika, aby pogorszyła się sytuacja finansowa Spółki. Z zeznań podatkowych wynika, że Spółka zamknęła poprzedni rok przychodem w wysokości ponad 6 000 000 zł. Ponadto wysokość jej należności krótkoterminowych kilkakrotnie przewyższa wartość zobowiązań krótkoterminowych. Oprócz tego Spółka posiadała (na koniec sierpnia 2014 r.) na rachunkach bankowych i w kasie ponad 160 000 zł. Oznacza to, że sytuacja majątkowa Spółki od wydania postanowienia z dnia 7 października 2013 r. nie uległa zmianie. W ocenie Sądu, Spółka dysponuje środkami, które może przeznaczyć na uiszczenie należnych kosztów sądowych. Nadal więc nie istnieją podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec powyższego, Sąd uznał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do zmiany postanowienia z dnia 7 października 2013 r. Sąd uznał za nieuzasadnione nowe żądanie Spółki o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, bowiem nie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, co wyklucza przyznanie Spółce prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd dalej podniósł, że z nadesłanej dokumentacji wynika, że Spółka opłaca usługi radcy prawnego (ostatnia wpłata - lipiec 2014 r.) zatem Sąd wywiódł, że Spółka miała możliwość uzyskania pomocy prawnej od profesjonalnego pełnomocnika w zakresie sporządzenia skargi kasacyjnej. W złożonym zażaleniu Spółka zaskarżyła w całości postanowienie. W uzasadnieniu Spółka zaznaczyła, że nie zgadza się ze stwierdzeniem Sądu pierwszej instancji wrażonym w postanowieniu, że sytuacja finansowa przedstawiona we wniosku i jaka wynika z nadesłanych dokumentów wskazuje w sposób jednoznaczny, że Spółka posiada środki pieniężne, które może przeznaczyć na uiszczenie wpisu. Spółka bowiem znajduje się obecnie w trudnej sytuacji materialnej i nie posiada środków finansowych na uiszczenie opłaty od skargi. Instytucja prawa pomocy ma przecież charakter tymczasowy, a zatem gdyby sytuacja finansowa Spółki uległa zmianie w taki sposób, że częściowe zwolnienie od kosztów sądowych nie miałoby dalszego uzasadnienia, wówczas Sąd może uchylić postanowienie w tym zakresie i wezwać Spółkę do uiszczenia odpowiedniej kwot tytułem opłaty. Spółka zaznaczyła, że nie można też od niej wymagać przygotowania się pod względem finansowym do ponoszenia ewentualnych kosztów sądowych, bowiem o dacie wszczęcia, w przeciwieństwie do postępowania cywilnego, decyduje organ podatkowy, który wydaje zaskarżoną decyzję, co uniemożliwia stronie gromadzenie oszczędności na przyszłość w razie ewentualnego zaskarżenia wydanej w przyszłości decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia ma treść art. 165 P.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zatem zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy, podkreślić przy tym należy, iż mają to być okoliczności istotne dla rozpatrywanej kwestii, a więc dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie Spółce prawa pomocy. W niniejszej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie dotyczące wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem postanowieniem z dnia 9 stycznia 2014 r. sygn. akt II FZ 1410/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Spółki na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 października 2013 r. odmawiające przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Tymczasem Spółka składając skargę kasacyjną ponowiła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz rozszerzyła ten wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jednak argumentacja ponownego wniosku Spółki sprowadzała się do przedstawienia stosownej dokumentacji na poparcie dotychczasowych jej twierdzeń, że z uwagi na zaprzestanie działalności nie posiada środków finansowych. Sąd pierwszej instancji wskazał, że z dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego nie wynika również, aby pogorszyła się jej sytuacja finansowa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Spółka zatem nie wykazała w sposób wystarczający, że nastąpiła w jej sprawie zmiana okoliczności istotnych dla rozpatrywanej kwestii, a tym samym nie wykazała spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nadesłane dokumenty nie świadczą bowiem o zmianie okoliczności, a jedynie stanowią uzupełnienie dotychczas zebranych dowodów z dokumentów. Zatem Sąd pierwszej instancji przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadnie wskazał, że sytuacja majątkowa Spółki od wydania postanowienia z dnia 7 października 2013 r. nie uległa zmianie, a Spółka dysponuje środkami, które może przeznaczyć na uiszczenie należnych kosztów sądowych. Dlatego też argumenty podnoszone w zażaleniu, iż Spółka obecnie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie posiada środków finansowych na uiszczenie opłaty sądowej są, zdaniem Sądu, nieuzasadnione w świetle tego, co stwierdzono powyżej. Mając na uwadze stanowisko sądownictwa administracyjnego, że to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy należy stwierdzić, że to Spółka powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania tego prawa. Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji uznał że Spółka - w świetle okoliczności wskazanych we wniosku i informacji przedstawionych na wezwanie Sądu - nie spełnia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. Zaznaczenia wymaga również to, że koszty sądowe należne na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł, co również nie pozostaje bez wpływu na ocenę, czy w sprawie doszło do zmiany okoliczności uprawniającej do zajęcia odmiennego stanowiska do tego, które zajął Sąd pierwszej instancji w postanowieniu z dnia 7 października 2013 r. i Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2014 r. Skoro argumentacja podnoszona przez Spółkę, a mająca przemawiać za przyznaniem jej prawa pomocy, nie uległa w istocie zmianie, gdyż w dalszym ciągu Spółka kładzie nacisk na brak środków finansowych na poniesienie opłaty sądowej i opłatę pełnomocnika, które to okoliczności zostały już wzięte pod uwagę przy wydawaniu wyżej wskazanych rozstrzygnięć, nie doszło zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego do zmiany okoliczności sprawy umożliwiającej uznanie, że obecnie Spółka wykazała spełnienie przesłanek z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.