II FZ 1907/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Bk 533/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 30 sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie.

W złożonym 11 kwietnia 2014 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy M.W.(Skarżący) wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, a jego źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 997 zł. W skład majątku Skarżącego wchodzi: dom o powierzchni 120 m². Według oświadczenia zawartego we wniosku Skarżący nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Dodatkowo wnioskodawca podniósł, że jego zadłużenie w bankach na chwilę obecną przekracza 60.000 zł, a rata miesięczna wynosi ponad 1.000 zł. Natomiast na utrzymanie rodziny (alimenty 350 zł), domu oraz swojej osoby wydaje minimum 1.500 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 14 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. W złożonym w terminie sprzeciwie Skarżący wskazał, że jego sytuacja finansowa jest tragiczna i w świetle obowiązujących przepisów prawa powinien być zwolniony z kosztów sądowych. Stwierdził, że złożył zgodne ze stanem faktycznym oświadczenie. Do akt dołączył kserokopie następujących dokumentów: pokwitowanie emerytury za 2014 r., pismo ZUS dotyczące waloryzacji świadczenia, podsumowanie prowadzonej działalności gospodarczej (L [...]) na koniec kwietnia 2014 r., zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2013 r. (PIT-36), informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2013 (PIT/B), obliczenie podatku przez organ rentowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zaskarżonym postanowieniem oddalił wniosek Skarżącego. Sąd wyjaśnił, że wobec wniesienia sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza sądowego, złożony przez Skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Zgodnie z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ww. ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy jest wprawdzie jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Pamiętać przy tym trzeba, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Sąd zwrócił uwagę, że jest to już kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie. Poprzedni został negatywnie rozpatrzony postanowieniem WSA z dnia 19 lutego 2014 r. Powodem odmowy przyznania prawa pomocy było to, że w oparciu o złożone przez wnioskodawcę dokumenty nie można było dokładnie ustalić jego sytuacji materialnej. Rozpoznając kolejny wniosek Skarżącego, Sąd przyjął, że jego sytuacja majątkowa i osobista nie uległa istotnej zmianie. Skarżący dołączył wprawdzie szereg dokumentów, potwierdzają one jednak głównie wysokość uzyskiwanej przez niego emerytury. Dodatkowo Skarżący przedłożył kserokopię podsumowania prowadzonej działalności gospodarczej na koniec kwietnia 2014 r., z którego wynika, że w tym okresie osiągnął dochód rzędu 676,48 zł. Mimo tego nadal pozostaje aktualna uzasadniona wątpliwość co do zgodności ze stanem rzeczywistym oświadczenia Skarżącego o jego sytuacji majątkowej. Zwłaszcza, że deklarowane wydatki przekraczają wykazany w oświadczeniach dochód miesięczny strony. Skoro Skarżący znajduje - pomimo deklarowania niewielkich dochodów - środki na comiesięczne wydatki na utrzymanie swoje, alimenty oraz spłatę kredytu, świadczy to, że jego sytuacja majątkowa nie jest na tyle zła, jak wskazuje to we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreślił, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Uzyskując kredyt w wysokości ponad 60.000 zł Skarżący musiał wykazać się zdolnością kredytową. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Twierdzenia zawarte we wniosku są gołosłowne i nie dają możliwości odniesienia się do rzeczywistej sytuacji materialnej strony. W tym stanie rzeczy orzeczono na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oddalił wniosek. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie art.246 § 1 w zw. z art.257 oraz art. 258 § 2 pkt 6 p.p.s.a. Wyjaśnił, że jego sytuacja majątkowa jest tragiczna i w związku z tym powinien być zwolniony z kosztów sadowych. Wyjaśnił, że do akt sprawy kilkakrotnie złożył aktualne oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach. Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez uchylenie go w całości oraz o ponowne, wnikliwe i fachowe rozpatrzenie złożonego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w świetle nowych załączonych dowodów oraz o ustanowienie z urzędu radcy prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Z ogólnej zasady wyrażonej w powołanym przepisie wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ten nie stanowi ograniczenia prawa do Sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie stronie prawa pomocy jako odstępstwo od powyższej zasady, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na stronie. Wynika to z treści art. 252 §1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) spoczywa na stronie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że WSA właściwie ocenił wniosek Skarżącego. Jak słusznie podkreślił WSA, sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie jego sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Jak zauważył Sąd pierwszej instancji - wnioskodawca dołączył wprawdzie szereg dokumentów, jednak potwierdzają one jedynie wysokość uzyskiwanej przez niego emerytury. Dodatkowo Skarżący przedłożył kserokopię podsumowania prowadzonej działalności gospodarczej na koniec kwietnia 2014 r., z którego wynika, że w tym okresie osiągnął dochód rzędu 676,48 zł. Sąd słusznie podkreślił, że pozostaje wątpliwość co do zgodności ze stanem rzeczywistym oświadczenia Skarżącego o jego sytuacji majątkowej, zwłaszcza, że deklarowane wydatki przekraczają wykazany w oświadczeniach miesięczny dochód strony. Kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu Skarżącego i jego rodziny. Oceny tej Skarżący nie podważył w złożonym zażaleniu, w którym ograniczył się jedynie do ogólnikowych stwierdzeń, że jego sytuacja jest tragiczna. Jeśli Skarżący twierdzi, że stan faktyczny jest inny, niż przyjął Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, to należało w zażaleniu ten stan faktyczny opisać i przedstawić stosowne dowody na poparcie swoich twierdzeń, a nie załączać jedynie dokumenty obrazujące wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.