II FZ 183/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, , , po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 lutego 2016 r. sygn. akt I SA/Po 2169/15 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi G. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 24 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 2 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Po 2169/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA") odmówił G. B.(dalej: "Skarżący") wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu (dalej: "Dyrektor IS") z dnia 24 sierpnia 2015 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. Podstawą prawną powyższego orzeczenia był art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). W uzasadnieniu postanowienia WSA wskazał, że Skarżący złożył wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 20 listopada 2014 r. We wniosku podał, że organ egzekucyjny podjął już pierwszą czynność w celu wyegzekwowania należności od Skarżącego, tj. wystosował do niego upomnienia. Wstrzymanie wykonania decyzji na obecnym etapie, będzie z punktu widzenia m.in. jego niskiego stanu zaawansowania, jak i ekonomii procesowej, najbardziej zasadne. Skierowanie zaś postępowania egzekucyjnego przeciwko Skarżącemu spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia mu znacznej szkody, jak i spowoduje trudne do odwrócenia dla niego skutki. Skarżący nie posiada środków na poziomie 1.500.000,00 zł. Nie posiada on nawet mienia stanowiącego niewielką część tej kwoty. Egzekucja okaże się zatem bezskuteczna. Skarżący w 2013 r., 2014 r. i 2015 r. nie osiągał dochodu, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie należności podatkowych w więcej niż znikomej części. Także jego obecne dochody nie umożliwiają powyższego. Aktualnie Skarżący jest zatrudniony na ¼ etatu w B. sp. z o.o. i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie na poziomie 420,18 zł miesięcznie. Jako zaś prezes zarządu wymienionej spółki (od marca 2015 r.) otrzymuje 3.000,00 zł netto miesięcznie. Łącznie zatem otrzymuje 3.420,18 zł miesięcznie dochodu. Jedynym wartościowym przedmiotem należącym do Skarżącego są jego udziały w ww. spółce. Zatem egzekucji mogłyby podlegać jedynie przedmioty urządzenia domowego. Skarżący zostałby wówczas pozbawiony m.in. podstawowych narzędzi pracy. Taka sytuacja miałaby negatywny wpływ na utrzymanie w szczególności jego córek. Skarżący ma bowiem na wychowaniu dwie dziewczynki w wieku 8 i 12 lat. Są one w takim wieku, który wymaga określonych i wzrastających wydatków. Część z nich pokrywa skarżący. Zatem egzekucja przeciwko niemu pozbawi go jego możliwości w tym zakresie. Może to negatywnie wpłynąć m.in. na edukację jego dzieci, jak i inne sfery ich życia. Ponadto brak wstrzymania wykonania decyzji organu podatkowego i w konsekwencji dalsze prowadzenie przez organ egzekucji, będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Jeżeli zatem weźmie się pod uwagę zaprezentowane okoliczności, to brak wstrzymania wykonania przedmiotowej decyzji będzie z tymi zasadami sprzeczny. Skarżący we wniosku wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy na okoliczność istnienia mienia spółki, z którego możliwa jest egzekucja jej należności podatkowych, a w konsekwencji braku podstaw do wzywania skarżącego do uregulowania ww. należności oraz przeprowadzenie dowodu z załączonego do wniosku oświadczenia skarżącego, jego zeznań o wysokości osiągniętego dochodu w roku 2013, 2014 i 2015 oraz PIT/O za 2015 r. na okoliczność uzyskanych przez Skarżącego w tych latach dochodów. WSA w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdził, że Skarżący nie wykazał, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej i nieodwracalnej szkody. Przede wszystkim nie wskazał konkretnych okoliczności, z których wynika, że jego aktualna sytuacja finansowa jest trudna. Tymczasem do wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczający sam wywód strony. Skarżący powinien bowiem poprzeć swoje twierdzenia dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej np. odpisami z zeznań rocznych podatkowych, deklaracji VAT-7, bilansu, rachunku zysku i strat oraz sprawozdania finansowego. Skarżący wprawdzie załączył do wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji deklaracje podatkowe PIT-37 za 2013 r., 2014 r. i 2015 r. oraz PIT/O za 2015 r., jednak nie podał żadnych informacji o wielkości swojego majątku, np. czy w skład majątku wchodzą jakieś nieruchomości, przedmioty wartościowe, oszczędności, jaki jest stan majątkowy osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący nie przedłożył też żadnych wyciągów z rachunków bankowych, kont czy lokat bankowych. Zdaniem WSA dopiero bowiem porównanie wydatków Skarżącego z jego majątkiem czynnym mogłoby pozwolić ustalić jakie skutki w odniesieniu do sytuacji finansowej skarżącego i osób pozostających na jego utrzymaniu wywoła wykonanie decyzji. Ponadto WSA podniósł, że za uwzględnieniem wniosku mogłaby przemawiać wysoka kwota egzekwowanego zobowiązania podatkowego (wartość przedmiotu sporu wynosi: należność główna 178.970,40 zł; odsetki za zwłokę 109.876,00 zł), jednakże sąd nie mógł odnieść tej kwoty do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Na powyższe postanowienie Skarżący złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił: a) art. 61 § 3 p.p.s.a. polegający na braku wykładni ww. przepisu p.p.s.a., zwłaszcza zaś braku wyłożenia kluczowych dla ww. przepisu nieostrych pojęć: "zachodzenie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody" oraz "spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków", b) art. 61 § 3 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 2 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez niedokonanie wykładni uwzględniającej mechanizm słusznościowy oraz zasadę proporcjonalności, wbudowane w art. 2 Konstytucji, c) art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na zaniechaniu dokonania pełnej i prawidłowej oceny akt sprawy i wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, d) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. polegające na nienależytym sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, co w konsekwencji uniemożliwia merytoryczną ocenę i kontrolę prawidłowości ustaleń faktycznych Sądu, stanowiących podstawę wydanego orzeczenia. W związku z powyższym wniesiono o zmianę wydanego postanowienia w całości i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Nadto wniesiono o przeprowadzenie dowodu z załączonego do zażalenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności na okoliczności zachodzenia wobec osoby Skarżącego niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Kluczowy problem w rozpoznawanej sprawie dotyczy oceny stanu faktycznego, który udokumentowany jest w aktach sprawy. Sąd pierwszej instancji w świetle materiału akt sprawy nie dostrzegł podstaw do uczynienia zadość wnioskowi Skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w tzw. postępowaniu wpadkowym, wszczętym na skutek wniesienia przez stronę wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, o którym to wniosku mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny jest zobowiązany ocenić, czy zostały spełnione przesłanki wstrzymania zaskarżonego aktu w oparciu o analizę wniosku strony oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. Na mocy tego ostatniego przepisu, artykuły p.p.s.a dotyczące wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych znajdują odpowiednie zastosowanie do postanowień tychże sądów. W myśl zaś art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie wskazanego przepisu dla postępowania wpadkowego, które kończy się postanowieniem dotyczącym wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Rozpoznając ww. wniosek wojewódzki sąd administracyjny nie może zatem pomijać w swoim rozumowaniu informacji zawartych w aktach sprawy. Ich pełna analiza jest warunkiem prawidłowej oceny stanu faktycznego, która znajduje swoje odzwierciedlenie w postanowieniu sądu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA uczynił zadość ciążącemu na nim obowiązkowi rzetelnej analizy akt sprawy. W niniejszej sprawie strona nie przedstawiła całościowo swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Tymczasem ocena występowania przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji powinna być dokonana w kontekście analizy całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Sąd w takiej sytuacji nie może przeprowadzać postępowania wyjaśniającego z urzędu w poszukiwaniu przyczyn ubiegania się strony skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w postępowaniu sądowym ani tym bardziej domniemywać okoliczności, które przemawiałyby za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku strony. Natomiast przedstawione przez stronę dokumenty tylko w sposób wybiórczy obrazują jej sytuację majątkową. W interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, by powołane w nim okoliczności wskazywały na spełnienie omawianych przesłanek oraz poparcie twierdzeń w tym zakresie stosowanymi dokumentami. Odnosząc się do wniosku o przeprowadzenie dowodów uzupełniających, Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że zażalenie nie jest środkiem służącym do uzupełniania złożonego w sprawie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zażalenie jest środkiem odwoławczym od orzeczenia sądu pierwszej instancji, co oznacza, że służy ono zainicjowaniu kontroli legalności tego orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można w zażaleniu przedstawiać nowej argumentacji oraz załączać do niego materiału dowodowego, które miałyby wspierać bezpośrednio wniosek oddalony w pierwszej instancji postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż kontrola rozstrzygnięcia, na które wniesiono zażalenie, nie polega na ponownym rozpatrzeniu wniosku, lecz na sprawdzeniu, czy zasadnie - zgodnie z prawem i wymogami racjonalności oraz doświadczenia życiowego - oceniono, że wniosek o takiej a nie innej treści nie może być uwzględniony. Możliwość podnoszenia w postępowaniu zażaleniowym nowych argumentów i przedstawiania nowych dowodów na poparcie wniosku zaprzecza funkcji kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stałby się podmiotem ponownie oceniającym wniosek. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania nie można uznać za uzasadniony zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Skarżący może z uwagi na art. 61 § 4 p.p.s.a., rozważyć ponowne wniesienie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji do WSA, z prawidłowym uzasadnieniem, który może zawierać podniesione w zażaleniu okoliczności. Zasada dwuinstancyjności postępowania wymaga jednak, aby okoliczności te zostały merytorycznie ocenione najpierw przez WSA. Odnośnie naruszenia art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez brak wyłożenia nieostrych pojęć tj. "zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody" oraz "spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków", to nie zasługuje on na uwzględnienie. WSA w zaskarżonym postanowieniu -odniósł się do rozumienia powyższych pojęć odnosząc się orzecznictwa sądowoadministracyjnego. WSA w swoich rozważaniach odniósł się także do norm słusznościowych wskazując tak na zasady poszanowania minimum egzystencji, jak i obowiązek wykonania decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania, ponieważ jest on bezpodstawny. Artykuł 209 p.p.s.a. przewiduje, że wniosek o zwrot kosztów postępowania rozstrzyga w orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz orzeczeniach, o których jest mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.