II FZ 146/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Tomasz Zborzyński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 12 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Ke 313/09 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. Ś. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania.

Pismem z dnia 30 grudnia 2009 r. skarżąca A. Ś. wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 8 października 2009 r., oddalającego jej skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2002. W uzasadnieniu wskazała, że pełnomocnik reprezentujący ją w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie był umocowany do wniesienia skargi kasacyjnej i reprezentowania jej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Ograniczenie to nie wynikało wprawdzie z treści pełnomocnictwa złożonego do akt sprawy, jednakże wynagrodzenie tego pełnomocnika pokrywała działająca pro bono F. i zakres udzielanej przez nią pomocy nie obejmował sfinansowania sporządzenia skargi kasacyjnej; o okolicznościach tych skarżąca poinformowała Sąd we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dopiero po uzyskaniu tego prawa i wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu (którym jest ten sam doradca podatkowy, który skarżącą reprezentował już wcześniej) ustała przeszkoda do sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika i tym samym ustała przyczyna powodująca niemożność wniesienia tej skargi w terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach postanowieniem z dnia 12 stycznia 2010 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Stwierdził w uzasadnieniu, że skarżącą reprezentował doradca podatkowy na podstawie ogólnego pełnomocnictwa "do występowania przed sądami administracyjnymi", który złożył także wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia zapadłego w sprawie wyroku. Wprawdzie w dacie zgłoszenia tego wniosku skarżąca złożyła także wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika, niemniej wobec braku oświadczenia o wypowiedzeniu pełnomocnictwa przez którąkolwiek ze stron tego stosunku prawnego i po upewnieniu się o tym w rozmowie przeprowadzonej z dotychczasowym pełnomocnikiem przez pracownika sekretariatu Sądu (co znalazło odzwierciedlenie w treści notatki służbowej znajdującej się na k. 128 akt sądowych), należało uznać, że na podstawie pierwszego z udzielonych pełnomocnictw w sprawie cały czas działał w imieniu skarżącej profesjonalny pełnomocnik, który mógł sporządzić skargę kasacyjną. Dlatego też wniesienie skargi kasacyjnej z uchybieniem terminu wynikało z zawinienia pełnomocnika skarżącej, co zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) wyklucza możliwość przywrócenia tego terminu. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika) wniosła o jego uchylenie, zarzucając naruszenie art. 86 § 1 w związku z art. 153 i 170 oraz 246 § 3 P.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą zostało formalnie ograniczone "po rozprawie przed sądem", co wynika z odpisu załączonego do pisma z dnia 16 stycznia 2010 r. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że nie jest związana umową z doradcą podatkowym, informując tym samym o wygaśnięciu umocowania. Skoro Sąd przyznał jej prawo pomocy, tym samym potwierdził, że nie ma ona pełnomocnika, w przeciwnym razie przyznanie prawa pomocy byłoby ze względu na uregulowanie zawarte w art. 246 § 3 P.p.s.a. niedopuszczalne. Podjęcie takiego rozstrzygnięcia oznacza także, że na mocy art. 153 i art. 170 P.p.s.a. w kolejnych rozstrzygnięciach nie można już przyjmować innego stanu faktycznego, niż raz ustalony, a strona, której przyznano prawo pomocy, musi mieć możliwość skorzystania z niego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Pomiędzy rozstrzygnięciami podjętymi w rozpoznawanej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny tkwi nieusuwalna sprzeczność. Orzekając o przyznaniu skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niej doradcy podatkowego Sąd musiał implicite przyjąć, że nie zatrudnia ona lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym – w przeciwnym bowiem razie ze względu na zastrzeżenie przewidziane w art. 246 § 3 P.p.s.a. ustanowienie doradcy podatkowego nie byłoby możliwe. Natomiast orzekając o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej Sąd ten wprost przyjął, że do czasu ustanowienia pełnomocnika w wykonaniu przyznanego prawa pomocy (pełnomocnika z urzędu), a więc także w dacie rozstrzygania wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca była reprezentowana przez doradcę podatkowego. Taka oczywista sprzeczność w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę obydwu rozstrzygnięć akceptowana być nie może. Albo prawo pomocy przyznano z naruszeniem – i to rażącym – art. 246 § 3 P.p.s.a., albo też wniosek o przywrócenie terminu rozstrzygnięto w oparciu o błędną przesłankę faktyczną w postaci uznania, że strona postępowania była reprezentowana przez pełnomocnika w dacie ekspirowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Orzeczenie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w dacie rozstrzygania wniosku o przywrócenie terminu było już jednak prawomocne, ponieważ nie przysługiwał od niego żaden środek odwoławczy (art. 168 § 1 P.p.s.a.). Jak zatem trafnie zauważył autor zażalenia, takie prawomocne orzeczenie na mocy art. 170 P.p.s.a. wiąże, między innymi, sąd, który je wydał. Ustanowiona tym przepisem zasada prawomocności materialnej orzeczenia polega na związaniu nim określonych podmiotów, którymi są przede wszystkim strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie (B. Dauter, w: B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, teza 1 do art. 170, s. 452). Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się zatem w tym, że inne sądy i organy państwowe muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2006 r., I OSK 1268/05). Należy dodać, że fakt istnienia i treść wydanego orzeczenia musi brać pod uwagę także ten sąd, który orzeczenie to wydał. Skoro zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w prawomocnym orzeczeniu w przedmiocie przyznania skarżącej prawa pomocy musiał przyjąć, że nie zatrudnia ona lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z doradcą podatkowym, to treść tego orzeczenia oraz fakt jego wydania Sąd ten musi brać pod uwagę przy rozstrzyganiu wniosku tejże skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej – i to niezależnie od podjętych w formie nie przewidzianej procedurą sądowoadministracyjną prób ustalenia zakresu i trwałości udzielonego przez stronę pełnomocnictwa. Wzięcie pod uwagę wskazanych okoliczności wyklucza możliwość przyjęcia, że skarżąca w okresie, kiedy zapadło rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy, przez doradcę podatkowego reprezentowana jednak była. Ponieważ takie wadliwe założenie legło u podstaw orzeczenia w przedmiocie przywrócenia terminu, orzeczenie to nie może się ostać z uwagi na naruszenie art. 170 w związku z art. 246 § 3 P.p.s.a., co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 86 § 1 P.p.s.a. Uchylenie postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. nie oznacza jednak, że kwestia ta jest już rozstrzygnięta na korzyść skarżącej. Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny oceni zasadność wniosku o przywrócenie terminu biorąc pod uwagę fakt i treść swego rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy, to jest uwzględniając okoliczność, że w dacie przyznania stronie tego prawa nie była ona reprezentowana przez doradcę podatkowego. Sąd ten ponownie oceni, czy okoliczność ta będzie w sposób istotny rzutować na ocenę zawinienia strony w uchybieniu terminu.