II FZ 137/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 grudnia 2013 r. sygn. akt I SA/Ol 648/12 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 31 sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zastosowania ulgi w podatku rolnym z tytułu wystąpienia klęski żywiołowej postanawia: zażalenie oddalić.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 30 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 648/12 odmówił R.K. zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 648/12, odmawiającego stronie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Następnie przedstawił tok dotychczasowego postępowania, z którego wynikało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 23 maja 2013r. sygn. akt I SA/Ol 648/12 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Trafność tego rozstrzygnięcia potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z 29 lipca 2013r. sygn. akt II FZ 525/13 oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Olsztynie. Skarżący skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie pismo z 13 listopada 2013r., w treści którego wniósł o zwolnienie od wpisu sądowego. Na wezwanie Sądu do złożenia wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej Skarżący nadesłał wypełniony wniosek z 10 grudnia 2013r., w którym rozszerzył żądanie i wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny przystępując do rozpatrzenia wniosku z 10 grudnia 2013r. stwierdził, że na obecnym etapie postępowania Skarżący składa kolejne żądanie przyznania prawa pomocy. Jest to kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, gdyż pierwotny wniosek z dnia 5 grudnia 2012 r. (k. 12 i 13 akt sądowych) został prawomocnie rozpatrzony. Powodem odmowy była postawa wnioskodawcy, który nie przedstawił żądnych dodatkowych dokumentów i oświadczeń. W ten sposób Skarżący nie pozwolił ustalić, jak w rzeczywistości się kształtuje jego sytuacja majątkowa oraz, czy rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania. Sąd wskazał, że w świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Sąd administracyjny nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, na czym może polegać pogorszenie sytuacji skarżącego w oparciu jedynie o jego subiektywne spostrzeżenia. Skoro w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy, to brak przedłożenia stosownej dokumentacji przy zbyt ogólnikowej treści wniosku wiąże się w takiej sytuacji z ryzykiem strony, że prawo pomocy nie będzie jej przyznane i to strona decyduje, czy dołoży starań i wykaże wymaganą przesłankę czy nie (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2013r. sygn. akt I FZ 480/13 - dostępne w Internecie pod adresem Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Sąd zaznaczył, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał już zażalenie na postanowienie z WSA w Olsztynie z dnia 23 maja 2013r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Powyższe nie uniemożliwia rozpoznania składania kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy, jednak aby działanie strony mogło okazać się skuteczne, nie wystarczy samo składanie niemal tej samej treści wniosków. Z przedstawionego wniosku z 10 grudnia 2013r. nie wynika zaś, że w sprawie zaszły zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W nowym wniosku strona powołuje bowiem podobne do poprzednich okoliczności. Różnice dotyczą określenia rocznego dochodu wnioskodawcy – obecnie 40 tys. zł, a we wniosku z 5 grudnia 2012r. – 36.300 zł. Zmniejszyło się też deklarowane zadłużenie wnioskodawcy. Składając ponowny wniosek skarżący nie podał jednak nowych informacji, które poszerzałyby obraz jego sytuacji majątkowej i finansowej w stosunku do pierwotnie złożonego wniosku, a które świadczyłyby o istotnej zmianie sytuacji. Dodatkowo wnioskodawca składając wniosek z 10 grudnia 2013r. miał świadomość powodów odmowy przyznania prawa pomocy na wcześniejszym etapie. Pomimo wezwania nie przedstawił w zakończonym prawomocnie postępowaniu jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków wykazanych w formularzu PPF takich jak: składki KRUS, podatek, opłaty związane z dzierżawą ziemi, opłaty za paliwo, wydatki związane z remontem maszyn oraz centralnego ogrzewania. W konsekwencji poniesienie oraz wysokość wykazywanych w formularzu wydatków, nie zostało uwiarygodnione. Skarżący nie wyjaśnił również w jaki sposób niweluje powstałą nadwyżkę kosztów nad dochodami, nie przedstawił także wykazów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił też kwestii zadłużenia u osób trzecich, rodzeństwa oraz rodziców, nie przedstawił również aktualnej liczby hodowanego przez niego bydła i jego rodzaju (kopii ksiąg rejestracji posiadanych zwierząt w 2012r.), ilości zwierząt sprzedanych w 2012r. i ich ceny, nie wykazał także wysokości wypłat uzyskanych w 2012r. z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Składając wniosek z 10 grudnia 2013r. skarżący w zasadzie przedstawia jedynie informację o ilości zwierząt sprzedanych w 2013r. (2 szt.) i ich cenę – ok. 8 tys. zł. Zatem - zdaniem Sądu - świadomie nie uwzględnił, że informacje w przedstawionym zakresie są niezbędne dla oceny zasadności złożonego obecnie wniosku. Mając powyższe na uwadze, z uwagi na brak zaistnienia nowych, istotnych okoliczności w sprawie, Sąd orzekł na podstawie art. 165 w związku art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 p.p.s.a. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając je w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i nadanie biegu wnioskowi o przyznanie prawa pomocy z dnia 5 grudnia 2012 r. Stwierdził, że bank nie wydał mu salda rachunków bankowych, ponieważ nie ma on stałego źródła dochodu. Pieniądze uzyskuje w szczególności z dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Dochód ten musi być skrupulatnie rozdzielony na zakup nawozów, paliwa, środków ochrony roślin, które pochłaniają większość dochodów z dopłat oraz na opłaty na składki KRUS, światło, wodę, remont starych budynków. Skarżącemu nie wystarcza pieniędzy na remont budynków, dlatego też musi zaciągać kredyty od rodziny na przyszłe dopłaty i opłacać dzierżawę. Zdaniem strony, zaskarżone postanowienie pozbawia ją prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych lub ewentualnie o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12 dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że postanowieniem z dnia 23 maja 2013 r. Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z kolei zażalenie na powyższe postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 29 lipca 2013 r. sygn. akt II FZ 525/13. Pismem z 13 listopada 2013r., Skarżący wniósł o zwolnienie od wpisu sądowego. Na wezwanie Sądu do złożenia wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej Skarżący nadesłał wypełniony wniosek z 10 grudnia 2013r., w którym rozszerzył żądanie i wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny przystępując do rozpatrzenia wniosku z 10 grudnia 2013 r. stwierdził, że na obecnym etapie postępowania Skarżący składa kolejne żądanie przyznania prawa pomocy. Jest to kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, gdyż pierwotny wniosek z dnia 5 grudnia 2012 r. (k. 12 i 13 akt sądowych) został prawomocnie rozpatrzony. Powodem odmowy była postawa wnioskodawcy, który nie przedstawił żądnych dodatkowych dokumentów i oświadczeń. W ten sposób Skarżący nie pozwolił ustalić, jak w rzeczywistości się kształtuje jego sytuacja majątkowa oraz, czy rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania. Sąd zaznaczył, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał już zażalenie na postanowienie z WSA w Olsztynie z dnia 23 maja 2013r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Powyższe nie uniemożliwia rozpoznania składania kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy, jednak aby działanie strony mogło okazać się skuteczne, nie wystarczy samo składanie niemal tej samej treści wniosków. Z przedstawionego wniosku z 10 grudnia 2013r. nie wynika zaś, że w sprawie zaszły zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę należy stwierdzić, że w złożonym ponownie wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 13 listopada 2013 r., Skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę kwestionowanego postanowienia. Kwestia ta została oceniona przez Sąd I instancji prawidłowo. Z porównania treści wniosków złożonych w sprawie formularzy PPF nie wynika bowiem żadna zmiana okoliczności faktycznych, która uzasadniałaby wydanie odmiennego, aniżeli zapadłe rozstrzygnięcia. Oceniając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy przez pryzmat przesłanek wynikających z art. 165 p.p.s.a., stwierdzić należy, że wniosek ten powielał argumentację, jaką zawierały wnioski wcześniejsze. Zatem prawidłowo sąd pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do zmiany postanowienia tego sądu z dnia 23 maja 2013 r. Na marginesie powyższych uwag, należy podkreślić, że Skarżący również w treści zażalenia nie podniósł jakichkolwiek argumentów wskazujących na zmianę okoliczności przyjętych przez sąd za podstawę rozstrzygnięcia z 30 grudnia 2013 r. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia