II FZ 121/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, , , po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K, na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 1133/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 30 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 30 lipca 2012 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych. Stan sprawy Sąd przedstawił w sposób następujący: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący załączył do skargi kasacyjnej od wydanego w niniejszej sprawie wyroku z dnia 1 sierpnia 2013 r., oddalającego skargę na wskazaną decyzję. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem, którego częściowo utrzymuje. Zaakcentował, że nie mają żadnego majątku poza mieszkaniem o powierzchni 98 m². Do miesięcznych dochodów skarżący zaliczył: wpływy z własnej działalności gospodarczej w wysokości 486,60 zł, która – jak zaznaczył – ma charakter sezonowy i jest nierentowna, oraz wynagrodzenie syna – studenta zatrudnionego na jedną czwartą etatu, w kwocie 500 zł. Stan swojego zdrowia ocenił jako bardzo zły. W tym kontekście zwrócił uwagę na konieczność ponoszenia znacznych wydatków na leczenie, które wymaga wielu specjalistycznych zabiegów rehabilitacyjnych. Dodał też, że nie ma oszczędności ani możliwości zaciągnięcia kredytu lub pożyczki. Nadto podkreślił, że od 2000 r. posiada rozdzielność majątkową z żoną. Do wniosku załączono: wykaz niezdolności do pracy skarżącego w latach 2011-2014, zeznania o wysokości dochodu osiągniętego z działalności gospodarczej w 2013 r. (dochód ten wyniósł 5 840,84 zł, przy przychodach w wysokości 430 847,58 zł i kosztach ich uzyskania w wysokości 425 006,74 zł), bilansu firmy podsumowującego zapisy w księdze za pierwsze półrocze 2014 r. (odnotowano w nim przychody ze sprzedaży w kwocie 203 414,86 zł, wydatki w kwocie 231 391,85 zł, w tym na zakup towarów – 168 674,79 zł i na wynagrodzenia – 7 000 zł, co dało stratę w kwocie 27 976,99 zł) oraz kilku paragonów aptecznych z różnych okresów, dokumentujących zakup leków za łączną kwotę 201 zł. Wezwany przez referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów, potwierdzających sytuację majątkową skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący w piśmie z dnia 18 listopada 2014 r. wskazał, że – z uwagi na przebywanie jego syna na zgrupowaniu sportowym – nie ma możliwości dostarczenia: zaświadczenia o osobach zameldowanych w mieszkaniu, które należy do syna, zaświadczeń dotyczących wynagrodzenia i nauki syna oraz jego zeznania podatkowego, a nadto dokumentów obrazujących koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Skarżący zapowiedział, że nadesłanie tych materiałów nastąpi w późniejszym czasie, którego jednak nie określił oraz oświadczył, że dokumenty finansowe odnoszące się do jego działalności gospodarczej zostały dołączone do wniosku, a także że od 2008 r. nie posiada rachunków oraz że przedstawił już wszelkie posiadane dokumenty związane z zakupem leków. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że analiza mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów art. art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 245§ 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), a także postawa skarżącego w niniejszej sprawie nie pozwala na stwierdzenie, by spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący przedstawił swą sytuację majątkową w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Podkreślono, że skarżący – pomimo precyzyjnego wezwania – nie przedstawił materiałów źródłowych, które wątpliwe kwestie (ilość osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego skarżącego, ich dochodów, obciążeń oraz zasadności ponoszenia ich wydatków) wyjaśniałyby w sposób zupełny lub przynajmniej wystarczający. Podjęta przez skarżącego próba usprawiedliwienia takiego zachowania nie zasługuje natomiast na uwzględnienie, gdyż nieobecność syna mogła co najwyższej okresowo uniemożliwić mu przedstawienie dokumentów jego dotyczących. Stwierdzono ponadto, że skarżący w znacznej mierze nie odniósł się także do tej części wezwania, która dotyczyła wyłącznie jego, przede wszystkim nie udokumentował stanu swego zdrowia, ani nie zobrazował dostatecznie aktualnej sytuacji finansowej prowadzonego przez siebie przedsiębiorstwa. W zażaleniu na wskazane postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przyznanie praw pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub o zmianę postanowienia i przyznanie pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. W uzasadnieniu skarżący przedstawił obszerny wywód poświęcony kwestiom ubóstwa oraz prawa strony do sądu, powołując się na obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 16 czerwca 2008 r. w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w maju 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób niebudzący wątpliwości swej sytuacji majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 P.p.s.a.). Wskazane w powołanych powyżej przepisach informacje stanowią podstawę faktyczną sprawy wpadkowej w zakresie prawa pomocy. Dane te powinny być, jak stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a., dokładne, a zatem od wnioskodawcy wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Przedstawione informacje powinny być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy w jej całokształcie. Orzecznictwo sądowoadminstracyjne przyjmuje, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem w tym zakresie, gdyż jedynie wnioskodawca może mieć pełną wiedzę na temat swojej sytuacji majątkowej i życiowej. W rozpoznawanej sprawie postawa skarżącego jednoznacznie wskazuje, że uchylał się on w istocie od współpracy z Sądem, przedstawiając informacje na temat swojej sytuacji życiowej w sposób ogólnikowy i niekonkretny. Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że skarżący, uchylając się od przedstawienia precyzyjnych informacji w omawianym zakresie, w istocie uniemożliwił Sądowi poczynienie niezbędnych ustaleń faktycznych w sprawie. Skarżący nie uzupełnił danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, pomimo precyzyjnego i szczegółowego wezwania referendarza sądowego. Tym samym niejasna pozostaje sytuacja skarżącego, na podstawie posiadanych danych bowiem nie można ustalić jakie osoby pozostają ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, jakie są ich dochody i obciążenia, w jakim stanie zdrowia pozostaje skarżący, jakie są jego miesięczne wydatki na leczenie i rehabilitację. W tym miejscu podkreślić należy, że skarżący – pomimo tego, że odpowiadając na wezwanie referendarza wskazał, że niektóre dane przedstawi w późniejszym terminie – nie przedstawił żadnych dokumentów. W tym stanie rzeczy słusznie ocenił Wojewódzki Sąd Administracyjny, że sytuacja majątkowa skarżącego jawi się jako niedostatecznie wyjaśniona, a to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że zaistniały okoliczności faktyczne, uzasadniające uwzględnienie wniosku. Rozstrzygnięcie o udzieleniu wnioskodawcy uprawnienia procesowego w postaci przejęcia finansowania jego udziału w sprawie przez Skarb Państwa, mogło zapaść jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego. Ponieważ skarżący nie dopełnił ciążących na nim obowiązków w powyższym zakresie, WSA w Gliwicach zobligowany był oddalić wniosek, co też uczynił, stosownie do przepisów obowiązującego prawa. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.